Texts
Select a text:
Bibliography
Bibliography
Select a chapter:
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 16331
- Click on a sentence to show its analysis
- Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
janamejaya uvāca / (1.1) Par.?
vistareṇaiva sarvāṇi karmāṇi ripughātinaḥ / (1.2) Par.?
śrotum icchāmy aśeṣeṇa hareḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ // (1.3) Par.?
karmaṇām ānupūrvyā ca prādurbhāvāś ca ye vibhoḥ / (2.1) Par.?
yā cāsya prakṛtir brahmaṃs tāṃ ca vyākhyātum arhasi // (2.2) Par.?
kathaṃ ca bhagavān viṣṇuḥ sureśo 'riniṣūdanaḥ / (3.1) Par.?
vasudevakule dhīmān vāsudevatvam āgataḥ // (3.2) Par.?
amarair āvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhir alaṃkṛtam / (4.1) Par.?
devalokaṃ samutsṛjya martyalokam ihāgataḥ // (4.2) Par.?
devamānuṣayor netā dyor bhuvaḥ prabhavo vibhuḥ / (5.1) Par.?
kimarthaṃ divyam ātmānaṃ mānuṣye saṃnyayojayat // (5.2) Par.?
yaś cakraṃ vartayaty eko mānuṣāṇām anāmayam / (6.1) Par.?
mānuṣye sa kathaṃ buddhiṃ cakre cakrabhṛtāṃ varaḥ // (6.2) Par.?
gopāyanaṃ yaḥ kurute jagataḥ sārvalaukikam / (7.1) Par.?
sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇur gopatvam agamad vibhuḥ // (7.2) Par.?
mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ca / (8.1) Par.?
śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ // (8.2) Par.?
yena lokān kramair jitvā tribhis trīṃs tridaśepsayā / (9.1) Par.?
sthāpitā jagato mārgās trivargaprabhavās trayaḥ // (9.2) Par.?
yo 'ntakāle jagat pītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ / (10.1) Par.?
lokam ekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena vartmanā // (10.2) Par.?
yaḥ purāṇe purāṇātmā vārāhaṃ vapur āsthitaḥ / (11.1) Par.?
viṣāṇāgreṇa vasudhām ujjahārārisūdanaḥ // (11.2) Par.?
yaḥ purā puruhūtārthe trailokyam idam avyayam / (12.1) Par.?
dadau jitvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ // (12.2) Par.?
yena saiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā dvidhā kṛtvā ca tat punaḥ / (13.1) Par.?
pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipur hataḥ // (13.2) Par.?
yaḥ purā hy analo bhūtvā aurvaḥ saṃvartako vibhuḥ / (14.1) Par.?
pātālastho 'rṇavagataṃ papau toyamayaṃ haviḥ // (14.2) Par.?
sahasracaraṇaṃ brahman sahasrāṃśuṃ sahasraśaḥ / (15.1) Par.?
sahasraśirasaṃ devaṃ yam āhur vai yuge yuge // (15.2) Par.?
nābhyaraṇyāṃ samutpannaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham / (16.1) Par.?
ekārṇavagate loke tat paṅkajam apaṅkajam // (16.2) Par.?
yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye / (17.1) Par.?
sarvadevamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ / (17.2) Par.?
garuḍasthena cotsiktaḥ kālanemir nipātitaḥ // (17.3) Par.?
uttarānte samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadheḥ / (18.1) Par.?
yaḥ śete śāśvataṃ yogam āsthāya timiraṃ mahat // (18.2) Par.?
surāraṇir garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam / (19.1) Par.?
śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvasāne nakṛśaṃ cakāra // (19.2) Par.?
padāni yo lokapadāni kṛtvā cakāra daityān salilāśayasthān / (20.1) Par.?
kṛtvā ca devāṃs tridivasya devāṃś cakre sureśaṃ puruhūtam eva // (20.2) Par.?
gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā / (21.1) Par.?
agnim āhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva kuśān sruvam // (21.2) Par.?
prokṣaṇīyaṃ dhruvāṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca / (22.1) Par.?
arāṃs trīṇi ca yaś cakre havyakavyapradān makhe // (22.2) Par.?
havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn api / (23.1) Par.?
bhāgārthe yajñavidhinā yogajño yajñakarmaṇi // (23.2) Par.?
yūpān samitsrucaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīn api / (24.1) Par.?
yajñiyāni ca dravyāṇi yajñāṃś ca cayanānalān / (24.2) Par.?
sadasyān yajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān // (24.3) Par.?
vibabhāja purā yaś ca pārameṣṭhyena karmaṇā / (25.1) Par.?
yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anu parikraman // (25.2) Par.?
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca / (26.1) Par.?
muhūrtās tithayo māsā dinasaṃvatsarās tathā // (26.2) Par.?
ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ vividhaṃ nṛṣu / (27.1) Par.?
āyuḥ kṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam // (27.2) Par.?
trayo varṇās trayo lokās traividyaṃ pāvakās trayaḥ / (28.1) Par.?
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo 'pāyās trayo guṇāḥ / (28.2) Par.?
sṛṣṭā lokās trayo 'nantā yenānantyena vartmanā // (28.3) Par.?
sarvabhūtaguṇasraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ / (29.1) Par.?
nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ / (29.2) Par.?
gatāgatābhyāṃ yo netā tatreha ca vidhīśvaraḥ // (29.3) Par.?
yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām / (30.1) Par.?
cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā // (30.2) Par.?
cāturvidyasya yo vettā cāturāśramyasaṃśrayaḥ / (31.1) Par.?
digantaro nabhobhūto vāyur vāyuvibhāvanaḥ // (31.2) Par.?
candrasūryadvayaṃ jyotir yogīśaḥ kṣaṇadātanuḥ / (32.1) Par.?
yaḥ paraṃ śrūyate jyotir yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ // (32.2) Par.?
yaḥ paraṃ prāha parataḥ paraṃ yaḥ paramātmavān / (33.1) Par.?
ādityādis tu yo divyo yaś ca daityāntako vibhuḥ // (33.2) Par.?
yugānteṣv antako yaś ca yaś ca lokāntakāntakaḥ / (34.1) Par.?
setur yo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām // (34.2) Par.?
vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhur yaḥ prabhavātmanām / (35.1) Par.?
somabhūtaś ca bhūtānām agnibhūto 'gnivarcasām // (35.2) Par.?
manuṣyāṇāṃ manobhūtas tapobhūtas tapasvinām / (36.1) Par.?
vinayo nayavṛttānāṃ tejas tejasvinām api // (36.2) Par.?
sargakāraś ca sargāṇāṃ lokahetur anuttamaḥ / (37.1) Par.?
vigraho vigrahārhāṇāṃ gatir gatimatām api // (37.2) Par.?
ākāśaprabhavo vāyur vāyuprāṇo hutāśanaḥ / (38.1) Par.?
devā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo 'gner madhusūdanaḥ // (38.2) Par.?
rasād vai śoṇitaṃ bhavati śoṇitān māṃsam ucyate / (39.1) Par.?
māṃsāt tu medaso janma medaso 'sthi nirucyate // (39.2) Par.?
asthno majjā samabhavan majjāyāḥ śukrasaṃbhavaḥ / (40.1) Par.?
śukrād garbhaḥ samabhavad rasamūlena karmaṇā // (40.2) Par.?
tatrāpāṃ prathamo bhāgaḥ sa saumyo rāśir ucyate / (41.1) Par.?
garbhoṣmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśir ucyate // (41.2) Par.?
śukraṃ somātmakaṃ vidyād ārtavaṃ pāvakātmakam / (42.1) Par.?
bhāvau rasānugāv etau vīryaṃ ca śaśipāvakau // (42.2) Par.?
kaphavarge bhavec chukraṃ pittavarge ca śoṇitam / (43.1) Par.?
kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam // (43.2) Par.?
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam / (44.1) Par.?
nābhikaṇṭhāntarasthas tu tatra devo hutāśanaḥ // (44.2) Par.?
manaḥ prajāpatir jñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate / (45.1) Par.?
pittam agniḥ smṛtas tv evam agnīṣomamayaṃ jagat // (45.2) Par.?
evaṃ pravartite garbhe vartite 'rbudasaṃnibhe / (46.1) Par.?
vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṃgataḥ paramātmanā // (46.2) Par.?
sa pañcadhā śarīrastho bhidyate vardhate punaḥ / (47.1) Par.?
prāṇāpānau samānaś ca udāno vyāna eva ca // (47.2) Par.?
prāṇo 'sya prathamaṃ sthānaṃ vardhayan parivartate / (48.1) Par.?
apānaḥ paścimaṃ kāyam udānordhvaṃ śarīriṇaḥ // (48.2) Par.?
vyāno vyāyacchate yena samānaḥ saṃnivartate / (49.1) Par.?
bhūtāvāptis tatas tasya jāyatendriyagocarā // (49.2) Par.?
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam / (50.1) Par.?
tasyendriyāṇi śiṣṭāni svaṃ svaṃ yogaṃ pracakrire // (50.2) Par.?
pārthivaṃ deham āhus tu prāṇātmānaṃ ca mārutam / (51.1) Par.?
chidrāṇy ākāśayonīni jalasrāvaḥ pravartate // (51.2) Par.?
jyotiś cakṣuṣi tejaś ca teṣāṃ yantṛ manaḥ smṛtam / (52.1) Par.?
grāmyāś ca viṣayāś caiva yasya vīryāt pravartitāḥ // (52.2) Par.?
ity etān puruṣaḥ sarvān sṛjaṃllokān sanātanān / (53.1) Par.?
naidhane 'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇur āgataḥ // (53.2) Par.?
eṣa me saṃśayo brahmann eṣa me vismayo mahān / (54.1) Par.?
kathaṃ gatir gatimatām āpanno mānuṣīṃ tanum // (54.2) Par.?
śruto me svasya vaṃśasya pūrvajānāṃ ca saṃbhavaḥ / (55.1) Par.?
śrotum icchāmi viṣṇos tu vṛṣṇīnāṃ ca yathākramam // (55.2) Par.?
āścaryaṃ paramaṃ viṣṇur devair daityaiś ca kathyate / (56.1) Par.?
viṣṇor utpattim āścaryaṃ mamācakṣva mahāmune // (56.2) Par.?
etad āścaryam ākhyānaṃ kathayasva sukhāvaham / (57.1) Par.?
prakhyātabalavīryasya viṣṇor amitatejasaḥ / (57.2) Par.?
karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇos tattvam ihocyatām // (57.3) Par.?
Duration=0.35781288146973 secs.