Texts

athādhiṣavaṇe paryupaviśanti / (1.1) Par.?

athāsyāṃ hiraṇyam badhnīte / (1.2) Par.?

dvayaṃ vā idam / (1.3) Par.?

na tṛtīyam asti satyaṃ caivānṛtaṃ ca / (1.4) Par.?

satyam eva devāḥ / (1.5) Par.?

anṛtam manuṣyāḥ / (1.6) Par.?

agniretasaṃ vai hiraṇyam / (1.7) Par.?

satyenāṃśūn upaspṛśāni / (1.8) Par.?

satyena somam parāhaṇānīti / (1.9) Par.?

tasmād vā asyāṃ hiraṇyam badhnīte // (1.10) Par.?

atha grāvāṇam ādatte / (2.1) Par.?

te vā ete 'śmamayā grāvāṇo bhavanti / (2.2) Par.?

devo vai somaḥ / (2.3) Par.?

divi hi somaḥ / (2.4) Par.?

vṛtro vai soma āsīt / (2.5) Par.?

tasyaitaccharīraṃ yad girayo yad aśmānaḥ / (2.6) Par.?

taccharīreṇaivainam etat samardhayati kṛtsnaṃ karoti / (2.7) Par.?

tasmād aśmamayā bhavanti / (2.8) Par.?

ghnanti vā enam etad yad abhiṣuṇvanti / (2.9) Par.?

tam etena ghnanti / (2.10) Par.?

tathāta udeti / (2.11) Par.?

tathā saṃjīvati / (2.12) Par.?

tasmād aśmamayā grāvāṇo bhavanti // (2.13) Par.?

tam ādatte devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām ādade rāvāsīti / (3.1) Par.?

savitā vai devānām prasavitā / (3.2) Par.?

tat savitṛprasūta evainam etad ādatte / (3.3) Par.?

aśvinor bāhubhyām iti / (3.4) Par.?

aśvināv adhvaryū / (3.5) Par.?

tat tayor eva bāhubhyām ādatte na svābhyām / (3.6) Par.?

pūṣṇo hastābhyām iti / (3.7) Par.?

pūṣā bhāgadughaḥ / (3.8) Par.?

tat tasyaiva hastābhyām ādatte na svābhyām / (3.9) Par.?

vajro vā eṣa / (3.10) Par.?

tasya na manuṣyo bhartā / (3.11) Par.?

tam etābhir devatābhir ādatte // (3.12) Par.?

ādade rāvāsīti / (4.1) Par.?

yadā vā enam etenābhiṣuṇvanty athāhutir bhavati / (4.2) Par.?

yad āhutiṃ juhoty atha dakṣiṇā dadāti / (4.3) Par.?

etaddhy eṣa dvayaṃ rāsata āhutīś ca dakṣiṇāś ca / (4.4) Par.?

tasmād āha rāvāsīti // (4.5) Par.?

gabhīram imam adhvaraṃ kṛdhīti / (5.1) Par.?

adhvaro vai yajñaḥ / (5.2) Par.?

mahāntam imaṃ yajñaṃ kṛdhīty evaitad āha / (5.3) Par.?

indrāya suṣūtamam iti / (5.4) Par.?

indro vai yajñasya devatā / (5.5) Par.?

tasmād āhendrāyeti / (5.6) Par.?

suṣūtamam iti / (5.7) Par.?

susutamam ity evaitad āha / (5.8) Par.?

uttamena pavineti / (5.9) Par.?

eṣa vā uttamaḥ pavir yat somaḥ / (5.10) Par.?

tasmād āhottamena pavineti / (5.11) Par.?

ūrjasvantam madhumantam payasvantam iti / (5.12) Par.?

rasavantam ity evaitad āha yad āhorjasvantam madhumantam payasvantam iti // (5.13) Par.?

atha vācaṃ yacchati / (6.1) Par.?

devā ha vai yajñaṃ tanvānās te 'surarakṣasebhya āsaṅgād bibhayāṃcakruḥ / (6.2) Par.?

te hocur upāṃśu yajāma vācaṃ yacchāmeti / (6.3) Par.?

ta upāṃśv ayajan vācam ayacchan // (6.4) Par.?

atha nigrābhyā āharati / (7.1) Par.?

tāsv enaṃ vācayati nigrābhyā stha devaśrutas tarpayata mā mano me tarpayata vācam me tarpayata prāṇam me tarpayata cakṣur me tarpayata śrotram me tarpayatātmānam me tarpayata prajām me tarpayata paśūn me tarpayata gaṇān me tarpayata gaṇā me mā vitṛṣann iti / (7.2) Par.?

raso vā āpaḥ / (7.3) Par.?

tāsv evaitām āśiṣam āśāste / (7.4) Par.?

sarvaṃ ca ma ātmānaṃ tarpayata prajām me tarpayata paśūn me tarpayata gaṇān me tarpayata gaṇā me mā vitṛṣann iti / (7.5) Par.?

sa ya eṣa upāṃśusavanaḥ sa vivasvān ādityo nidānena / (7.6) Par.?

so 'syaiṣa vyānaḥ // (7.7) Par.?

tam abhimimīte / (8.1) Par.?

ghnanti vā enam etad yad abhiṣuṇvanti / (8.2) Par.?

tam etena ghnanti / (8.3) Par.?

tathāta udeti / (8.4) Par.?

tathā saṃjīvati / (8.5) Par.?

yad v eva mimīte tasmān mātrā manuṣyeṣu mātro yo cāpy anyā mātrā // (8.6) Par.?

sa mimīta indrāya tvā vasumate rudravata iti / (9.1) Par.?

indro vai yajñasya devatā / (9.2) Par.?

tasmād āhendrāya tveti / (9.3) Par.?

vasumate rudravata iti / (9.4) Par.?

tad indram evānu vasūṃś ca rudrāṃś cābhajati / (9.5) Par.?

indrāya tvādityavata iti / (9.6) Par.?

tad indram evānv ādityān ābhajati / (9.7) Par.?

indrāya tvābhimātighna iti / (9.8) Par.?

sapatno vā abhimātiḥ / (9.9) Par.?

indrāya tvā sapatnaghna ity evaitad āha / (9.10) Par.?

so 'syoddhāraḥ / (9.11) Par.?

yathā śreṣṭhasyoddhāra evam asyaiṣa ṛte devebhyaḥ // (9.12) Par.?

śyenāya tvā somabhṛta iti / (10.1) Par.?

tad gāyatryai mimīte / (10.2) Par.?

agnaye tvā rāyaspoṣada iti / (10.3) Par.?

agnir vai gāyatrī / (10.4) Par.?

tad gāyatryai mimīte / (10.5) Par.?

sa yad gāyatrī śyeno bhūtvā divaḥ somam āharat tena sā śyenaḥ somabhṛt / (10.6) Par.?

tenaivāsyā etad vīryeṇa dvitīyam mimīte // (10.7) Par.?

atha yat pañca kṛtvo mimīte / (11.1) Par.?

saṃvatsarasaṃmito vai yajñaḥ / (11.2) Par.?

pañca vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya / (11.3) Par.?

tam pañcabhir āpnoti / (11.4) Par.?

tasmāt pañca kṛtvo mimīte // (11.5) Par.?

tam abhimṛśati yat te soma divi jyotir yat pṛthivyāṃ yad urāv antarikṣe tenāsmai yajamānāyoru rāye kṛdhy adhi dātre voca iti / (12.1) Par.?

yatra vā eṣo 'gre devānāṃ havir babhūva taddhekṣāṃcakre maiva sarveṇevātmanā devānāṃ havir bhūvam iti / (12.2) Par.?

sa etās tisras tanūr eṣu lokeṣu vinyadhatta // (12.3) Par.?

tad vai devā aspṛṇvata / (13.1) Par.?

te 'syaitenaivaitās tanūr āpnuvan / (13.2) Par.?

sa kṛtsna eva devānāṃ havir abhavat / (13.3) Par.?

tatho evāsyaiṣa etenaivaitās tanūr āpnoti / (13.4) Par.?

sa kṛtsna eva devānāṃ havir bhavati / (13.5) Par.?

tasmād evam abhimṛśati // (13.6) Par.?

atha nigrābhyābhir upasṛjati / (14.1) Par.?

āpo ha vai vṛtraṃ jaghnuḥ / (14.2) Par.?

tenaivaitad vīryeṇāpaḥ syandante / (14.3) Par.?

tasmād enāḥ syandamānā na kiṃ cana pratidhārayati / (14.4) Par.?

tā ha svam eva vaśaṃ ceruḥ kasmai nu vayaṃ tiṣṭhemahi yābhir asmābhir vṛtro hata iti / (14.5) Par.?

sarvaṃ vā idam indrāya tasthānam āsa yad idaṃ kiṃ cāpi yo 'yam pavate // (14.6) Par.?

sa indro 'bravīt sarvaṃ vai ma idaṃ tasthānaṃ yad idaṃ kiṃ ca / (15.1) Par.?

tiṣṭhadhvam eva ma iti / (15.2) Par.?

tā hocuḥ kiṃ nas tataḥ syād iti / (15.3) Par.?

prathamabhakṣa eva vaḥ somasya rājña iti / (15.4) Par.?

tatheti / (15.5) Par.?

tā asmā atiṣṭhanta / (15.6) Par.?

tās tasthānā urasi nyagṛhṇīta / (15.7) Par.?

tad yad enā urasi nyagṛhṇīta tasmān nigrābhyā nāma / (15.8) Par.?

tathaivaitā etad yajamāna urasi nigṛhṇīte / (15.9) Par.?

sa āsām eṣa prathamabhakṣaḥ somasya rājño yan nigrābhyābhir upasṛjati // (15.10) Par.?

sa upasṛjati śvātrā stha vṛtratura iti / (16.1) Par.?

śivā hy āpaḥ / (16.2) Par.?

tasmād āha śvātrā stheti / (16.3) Par.?

vṛtratura iti / (16.4) Par.?

vṛtraṃ hy etā aghnan / (16.5) Par.?

rādhogūrtā amṛtasya patnīr iti / (16.6) Par.?

amṛtā hy āpaḥ / (16.7) Par.?

tā devīr devatremaṃ yajñaṃ nayateti / (16.8) Par.?

nātra tirohitam ivāsti / (16.9) Par.?

upahūtāḥ somasya pibateti / (16.10) Par.?

tad upahūtā eva prathamabhakṣaṃ somasya rājño bhakṣayanti // (16.11) Par.?

atha prahariṣyan yaṃ dviṣyāt tam manasā dhyāyed amuṣmā aham praharāmi na tubhyam iti / (17.1) Par.?

yo nv evemam mānuṣam brāhmaṇaṃ hanti taṃ nv eva paricakṣate / (17.2) Par.?

atha kiṃ ya etam / (17.3) Par.?

devo hi somaḥ / (17.4) Par.?

ghnanti vā enam etad yad abhiṣuṇvanti / (17.5) Par.?

tam etena ghnanti / (17.6) Par.?

tathāta udeti / (17.7) Par.?

tathā saṃjīvati / (17.8) Par.?

tathānenasyam bhavati / (17.9) Par.?

yady u na dviṣyād api tṛṇam eva manasā dhyāyet / (17.10) Par.?

tatho anenasyam bhavati // (17.11) Par.?

sa praharati mā bher mā saṃvikthā iti / (18.1) Par.?

mā tvam bhaiṣīr mā saṃvikthāḥ / (18.2) Par.?

amuṣmā aham praharāmi na tubhyam ity evaitad āha / (18.3) Par.?

ūrjaṃ dhatsveti / (18.4) Par.?

rasaṃ dhatsvety evaitad āha / (18.5) Par.?

dhiṣaṇe vīḍvī satī vīḍayethām ūrjaṃ dadhāthām iti / (18.6) Par.?

ime evaitat phalake āhur ity u haika āhuḥ / (18.7) Par.?

kiṃ nu tatra yo 'py ete phalake bhindyāt / (18.8) Par.?

ime ha vai dyāvāpṛthivī etasmād vajrād udyatāt saṃrejete / (18.9) Par.?

tad ābhyām evainam etad dyāvāpṛthivībhyāṃ śamayati / (18.10) Par.?

tatheme śānto na hinasti / (18.11) Par.?

ūrjaṃ dadhāthām iti / (18.12) Par.?

rasaṃ dadhāthām ity evaitad āha / (18.13) Par.?

pāpmā hato na soma iti / (18.14) Par.?

tad asya sarvam pāpmānaṃ hanti // (18.15) Par.?

sa vai trir abhiṣuṇoti triḥ saṃbharati catur nigrābham upaiti / (19.1) Par.?

tad daśa / (19.2) Par.?

daśākṣarā vai virāṭ / (19.3) Par.?

vairājaḥ somaḥ / (19.4) Par.?

tasmād daśa kṛtvaḥ sampādayati // (19.5) Par.?

atha yan nigrābham upaiti / (20.1) Par.?

yatra vā eṣo 'gre devānāṃ havir babhūva taddhemā diśo 'bhidadhyāv ābhir digbhir mithunena priyeṇa dhāmnā saṃspṛśeyeti / (20.2) Par.?

tam etad devā ābhir digbhir mithunena priyeṇa dhāmnā samasparśayan yan nigrābham upāyan / (20.3) Par.?

tatho evainam eṣa etad ābhir digbhir mithunena priyeṇa dhāmnā saṃsparśayati yan nigrābham upaiti // (20.4) Par.?

sa upaiti prāg apāg udag adharāk sarvatas tvā diśa ādhāvantv iti / (21.1) Par.?

tad enam ābhir digbhir mithunena priyeṇa dhāmnā saṃsparśayati / (21.2) Par.?

amba niṣpara sam arīr vidām iti / (21.3) Par.?

yoṣā vā ambā / (21.4) Par.?

yoṣā diśaḥ / (21.5) Par.?

tasmād āhāmba niṣpareti / (21.6) Par.?

sam arīr vidām iti / (21.7) Par.?

prajā vā arīḥ / (21.8) Par.?

sam prajā jānatām ity evaitad āha / (21.9) Par.?

tasmād yā api vidūram iva prajā bhavanti sam eva tā jānate / (21.10) Par.?

tasmād āha sam arīr vidām iti // (21.11) Par.?

atha yasmāt somo nāma / (22.1) Par.?

yatra vā eṣo 'gre devānāṃ havir babhūva taddhekṣāṃcakre maiva sarveṇevātmanā devānāṃ havir bhūvam iti / (22.2) Par.?

tasya yā juṣṭatamā tanūr āsa tām apanidadhe / (22.3) Par.?

tad vai devā aspṛṇvata / (22.4) Par.?

te hocur upaivaitām pravṛhasva / (22.5) Par.?

sahaiva na etayā havir edhīti / (22.6) Par.?

tāṃ dūra ivopaprāvṛhata svā vai ma eṣeti / (22.7) Par.?

tasmāt somo nāma // (22.8) Par.?

atha yasmād yajño nāma / (23.1) Par.?

ghnanti vā enam etad yad abhiṣuṇvanti / (23.2) Par.?

tad yad enaṃ janayanti sa tāyamāno jāyate / (23.3) Par.?

sa yaj jāyate tasmād yañjaḥ / (23.4) Par.?

yañjo ha vai nāmaitad yad yajña iti // (23.5) Par.?

tatraitām api vācam uvāda tvam aṅga praśaṃsiṣo devaḥ śaviṣṭha martyaṃ na tvad anyo maghavann asti marḍitendra bravīmi te vaca iti / (24.1) Par.?

martyo haivaitad bhavann uvāca tvam eveto janayitāsi nānyas tvad iti // (24.2) Par.?

atha nigrābhyābhyo grahān vigṛhṇate / (25.1) Par.?

āpo ha vai vṛtraṃ jaghnuḥ / (25.2) Par.?

tenaivaitad vīryeṇāpaḥ syandante / (25.3) Par.?

syandamānānāṃ vai vasatīvarīr gṛhṇāti vasatīvarībhyo nigrābhyāḥ / (25.4) Par.?

nigrābhyābhyo grahān vigṛhṇate / (25.5) Par.?

tenaivaitad vīryeṇa grahān vigṛhṇate hotṛcamasāt / (25.6) Par.?

yoṣā vā ṛgghotā / (25.7) Par.?

yoṣāyai vā imāḥ prajāḥ prajāyante / (25.8) Par.?

tad enam etasyai yoṣāyā ṛco hotuḥ prajanayati / (25.9) Par.?

tasmāddhotṛcamasāt // (25.10) Par.?