Texts
Select a text:
Bibliography
Bibliography
Select a chapter:
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
(no revisions)
Associated topic(s): Balarāma, Dvāravatī, Dvārakā
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17452
- Click on a sentence to show its analysis
- Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
tataḥ kāle vyatīte tu rukmī mahati vīryavān / (1.2) Par.?
duhituḥ kārayāmāsa svayaṃvaram ariṃdamaḥ // (1.3) Par.?
tatrāhūtāś ca rājāno rājaputrāś ca rukmiṇā / (2.1) Par.?
samājagmur mahāvīryā nānādigbhyaḥ śriyānvitāḥ // (2.2) Par.?
jagāma tatra pradyumnaḥ kumārair aparair vṛtaḥ / (3.1) Par.?
sā hi taṃ cakame kanyā sa ca tāṃ śubhalocanām // (3.2) Par.?
śubhāṅgī nāma vaidarbhī kāntidyutisamanvitā / (4.1) Par.?
pṛthivyām abhavat khyātā rukmiṇas tanayā tadā // (4.2) Par.?
upaviṣṭeṣu sarveṣu pārthiveṣu mahātmasu / (5.1) Par.?
vaidarbhī varayāmāsa pradyumnam arisūdanam // (5.2) Par.?
sa hi sarvāstrakuśalaḥ siṃhasaṃhanano yuvā / (6.1) Par.?
rūpeṇāpratimo loke keśavasyātmajo 'bhavat // (6.2) Par.?
vayorūpaguṇopetā rājaputrī ca sābhavat / (7.1) Par.?
nārāyaṇī candrasenā jātakāmā ca taṃ prati // (7.2) Par.?
vṛtte svayaṃvare jagmū rājānaḥ svapurāṇi te / (8.1) Par.?
upādāya tu vaidarbhīṃ pradyumno dvārakāṃ yayau // (8.2) Par.?
sa tasyāṃ janayāmāsa devagarbhopamaṃ sutam / (9.1) Par.?
aniruddham iti khyātaṃ karmaṇāpratimaṃ bhuvi / (9.2) Par.?
dhanurvede ca vede ca nītiśāstre ca pāragam // (9.3) Par.?
abhavat sa yadā rājann aniruddho vayonvitaḥ / (10.1) Par.?
tadāsya rukmiṇaḥ pautrīṃ rukmiṇī rukmasaṃnibhāṃ / (10.2) Par.?
patnyarthaṃ varayāmāsa nāmnā rukmavatīti sā // (10.3) Par.?
aniruddhaṃ guṇair dātuṃ kṛtabuddhir nṛpas tadā / (11.1) Par.?
prītyā ca raukmiṇeyasya rukmiṇyāś cāpy upagrahāt // (11.2) Par.?
vispardhann api kṛṣṇena vairaṃ tad apahāya saḥ / (12.1) Par.?
dadānīty abravīd rājā prītimāñ janamejaya // (12.2) Par.?
keśavaḥ saha rukmiṇyā putraiḥ saṃkarṣaṇena ca / (13.1) Par.?
anyaiś ca vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ vidarbhān sabalo yayau // (13.2) Par.?
saṃyuktā jñātayaś caiva rukmiṇaḥ suhṛdaś ca ye / (14.1) Par.?
āhūtā rukmiṇā te 'pi tatrājagmur narādhipāḥ // (14.2) Par.?
śubhe tithau mahārāja nakṣatre cābhipūjite / (15.1) Par.?
vivāhāyāniruddhasya babhūva paramotsavaḥ // (15.2) Par.?
pāṇau gṛhīte vaidarbhyās tv aniruddhena bhārata / (16.1) Par.?
remire vṛṣṇayas tatra pūjyamānā yathāmarāḥ // (16.2) Par.?
athāśmakānām adhipo veṇudārir udāradhīḥ / (17.1) Par.?
akṣaḥ śrutarvā cāṇūraḥ krāthaś caivāṃśumān api // (17.2) Par.?
jayatsenaḥ kaliṅgānām adhipaś ca mahābalaḥ / (18.1) Par.?
pāṇḍyaś ca nṛpatiḥ śrīmān ṛṣīkādhipatis tathā // (18.2) Par.?
ete saṃmantrya rājāno dākṣiṇātyā maharddhayaḥ / (19.1) Par.?
abhigamyābruvan sarve rukmiṇaṃ rahasi prabhum // (19.2) Par.?
bhavān akṣeṣu kuśalo vayaṃ cāpi riraṃsavaḥ / (20.1) Par.?
priyadyūtaś ca rāmo 'sāv akṣeṣv anipuṇo 'pi ca // (20.2) Par.?
te bhavantaṃ puraskṛtya jetum icchāma taṃ vayam / (21.1) Par.?
ity ukto rocayāmāsa dyūtaṃ rukmī mahārathaḥ // (21.2) Par.?
te śubhāṃ kāñcanastambhāṃ kusumair bhūṣitājirām / (22.1) Par.?
sabhām āviviśur hṛṣṭāḥ siktāṃ candanavāriṇā // (22.2) Par.?
tāṃ praviśya tataḥ sarve śubhrasraganulepanāḥ / (23.1) Par.?
sauvarṇeṣv āsaneṣv āsāṃcakrire vijigīṣavaḥ // (23.2) Par.?
āhūto baladevas tu kitavair akṣakovidaiḥ / (24.1) Par.?
bāḍham ity abravīddhṛṣṭaḥ saha dīvyāma paṇyatām // (24.2) Par.?
nikṛtyā taṃ jigīṣanto dākṣiṇātyā narādhipāḥ / (25.1) Par.?
maṇimuktāḥ suvarṇaṃ ca tatrāninyuḥ sahasraśaḥ // (25.2) Par.?
tataḥ prāvartata dyūtaṃ teṣām aratināśanam / (26.1) Par.?
kalahāyāspadaṃ ghoraṃ durmatīnāṃ kṣayāvaham // (26.2) Par.?
niṣkāṇāṃ tu sahasrāṇi suvarṇasya daśāditaḥ / (27.1) Par.?
rukmiṇā saha saṃpāte baladevo glahaṃ dadau // (27.2) Par.?
taṃ jigāya tato rukmī yatamānaṃ mahāratham / (28.1) Par.?
tāvad evāparaṃ bhūyo baladevaṃ jigāya saḥ // (28.2) Par.?
asakṛj jīyamānas tu rukmiṇā keśavāgrajaḥ / (29.1) Par.?
suvarṇakoṭiṃ jagrāha glahaṃ tasya mahātmanaḥ // (29.2) Par.?
jitam ity eva hṛṣṭo 'tha tam āhvṛtir abhāṣata / (30.1) Par.?
ślāghamānaś ca cikṣepa prahasan musalāyudham // (30.2) Par.?
avidyo durbalaḥ śrīmān hiraṇyam amitaṃ mayā / (31.1) Par.?
ajeyo baladevo 'yam akṣadyūte parājitaḥ // (31.2) Par.?
kaliṅgarājas tac chrutvā prajahāsa bhṛśaṃ tadā / (32.1) Par.?
dantān vidarśayan hṛṣṭas tatrākrudhyaddhalāyudhaḥ // (32.2) Par.?
rukmiṇaś ca vacaḥ śrutvā parājayanimittajam / (33.1) Par.?
nigṛhyamāṇas tīkṣṇābhir vāgbhir bhīṣmakasūnunā / (33.2) Par.?
roṣam āhārayāmāsa jitaroṣo 'pi dharmavit // (33.3) Par.?
saṃkruddho dharṣaṇāṃ prāpya rauhiṇeyo mahābalaḥ / (34.1) Par.?
dhairyān manaḥ saṃniyamya tato vacanam abravīt // (34.2) Par.?
daśakoṭisahasrāṇi glaha eko mamāparaḥ / (35.1) Par.?
etaṃ samparigṛhṇīṣva pātayākṣān narādhipa / (35.2) Par.?
kṛṣṇākṣāṃl lohitākṣāṃś ca deśe 'smiṃs tvam apāṃsule // (35.3) Par.?
ity evam āhvayāmāsa rukmiṇaṃ rohiṇīsutaḥ / (36.1) Par.?
anuktvā vacanaṃ kiṃcid bāḍham ity abravīt punaḥ // (36.2) Par.?
akṣān rukmī tato hṛṣṭaḥ pātayāmāsa pārthivaḥ / (37.1) Par.?
cāturakṣe nivṛtte tu nirjitaḥ sa narādhipaḥ // (37.2) Par.?
baladevena dharmeṇa nety uvāca tato balam / (38.1) Par.?
dhairyān manaḥ saṃniyamya sa na kiṃcid uvāca ha / (38.2) Par.?
baladevaṃ tato rukmī mayā jitam iti smayan // (38.3) Par.?
baladevas tu tac chrutvā jihmaṃ vākyaṃ narādhipāt / (39.1) Par.?
bhūyaḥ krodhasamāviṣṭo nottaraṃ vyājahāra ha // (39.2) Par.?
tato gambhīranirghoṣā vāg uvācāśarīriṇī / (40.1) Par.?
baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ / (40.2) Par.?
satyam āha balaḥ śrīmān dharmeṇaiṣa parājitaḥ // (40.3) Par.?
anuktvā vacanaṃ kiṃcit prāpto bhavati karmaṇā / (41.1) Par.?
manasā samanujñātaṃ tat syād ity avagamyatām // (41.2) Par.?
iti śrutvā vacas tathyam antarikṣāt subhāṣitam / (42.1) Par.?
saṃkarṣaṇas tadotthāya sauvarṇenoruṇā balī / (42.2) Par.?
rukmiṇyā bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ niṣpipeṣa mahītale // (42.3) Par.?
vivāde kupito rāmaḥ kṣeptāraṃ krūrabhāṣiṇam / (43.1) Par.?
jaghānāṣṭāpadenaiva prasahya yadupuṃgavaḥ // (43.2) Par.?
tato 'pasṛtya saṃkruddhaḥ kaliṅgādhipater api / (44.1) Par.?
dantān babhañja saṃrambhād unnanāda ca siṃhavat / (44.2) Par.?
khaḍgam udyamya tāṃś cāpi trāsayāmāsa pārthivān // (44.3) Par.?
stambhaṃ sabhāyāḥ sauvarṇam utpāṭya balināṃ varaḥ / (45.1) Par.?
gajendra iva taṃ stambhaṃ karṣan saṃkarṣaṇas tataḥ / (45.2) Par.?
nirjagāma sabhādvārāt trāsayan krathakaiśikān // (45.3) Par.?
rukmiṇaṃ nikṛtiprajñaṃ sa hatvā yādavarṣabhaḥ / (46.1) Par.?
vitrāsya dviṣataḥ sarvān siṃhaḥ kṣudramṛgān iva // (46.2) Par.?
jagāma śibiraṃ rāmaḥ svam eva svajanāvṛtaḥ / (47.1) Par.?
nyavedayata kṛṣṇāya tac ca sarvaṃ yathābhavat // (47.2) Par.?
novāca sa tadā kiṃcit kṛṣṇo rāmaṃ mahādyutim / (48.1) Par.?
nigṛhya ca tadātmānaṃ krodhād aśrūṇy avartayat // (48.2) Par.?
na hato vāsudevena yaḥ pūrvaṃ paravīrahā / (49.1) Par.?
sa rāmakaramuktena nihato dyūtamaṇḍale / (49.2) Par.?
aṣṭāpadena balavān rājā vajradharopamaḥ // (49.3) Par.?
tasmin hate mahāmātre nṛpatau bhīṣmakātmaje / (50.1) Par.?
drumabhārgavatulye vai drumabhārgavaśikṣite // (50.2) Par.?
kṛtau ca yuddhakuśale nityayājini pātite / (51.1) Par.?
vṛṣṇayaś cāndhakāś caiva sarve vimanaso 'bhavan // (51.2) Par.?
etat te sarvam ākhyātaṃ rukmiṇo nidhanaṃ yathā / (52.1) Par.?
vairasya ca samutthānaṃ vṛṣṇibhir bharatarṣabha // (52.2) Par.?
vṛṣṇayo 'pi mahārāja dhanāny ādāya sarvaśaḥ / (53.1) Par.?
rāmakṛṣṇau samāśritya yayur dvāravatīṃ purīm // (53.2) Par.?
Duration=0.22510004043579 secs.