Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Dvāravatī, Dvārakā

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17449
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
tataḥ prabhāte vimale bhāskare 'bhyudite tadā / (1.2) Par.?
kṛtajapyo hṛṣīkeśo vanānte niṣasāda ha // (1.3) Par.?
paricakrāma taṃ deśaṃ durgasthānadidṛkṣayā / (2.1) Par.?
upatasthuḥ kulaprāgryā yādavā yadunandanam // (2.2) Par.?
rohiṇyām ahani śreṣṭhe svasti vācya dvijottamān / (3.1) Par.?
puṇyāhaghoṣair vipulair durgasyārabdhavān kriyāṃ // (3.2) Par.?
tataḥ paṅkajapatrākṣo yādavān keśisūdanaḥ / (4.1) Par.?
provāca vadatāṃ śreṣṭho devān vṛtraripur yathā // (4.2) Par.?
kalpiteyaṃ mayā bhūmiḥ paśyadhvaṃ devasadmavat / (5.1) Par.?
nāma cāsyāḥ kṛtaṃ puryāḥ khyātiṃ yad upayāsyati // (5.2) Par.?
iyaṃ dvāravatī nāma pṛthivyāṃ nirmitā mayā / (6.1) Par.?
bhaviṣyati purī ramyā śakrasyevāmarāvatī // (6.2) Par.?
tāny evāsyāḥ kārayiṣye cihnāny āyatanāni ca / (7.1) Par.?
catvarān rājamārgāṃś ca samān antaḥpurāṇi ca // (7.2) Par.?
devā ivātra modantu bhavanto vigatajvarāḥ / (8.1) Par.?
bādhamānā ripugaṇān ugrasenapurogamāḥ // (8.2) Par.?
gṛhyantāṃ veśmavāstūni kalpyantāṃ trikacatvarāḥ / (9.1) Par.?
mīyantāṃ rājamārgāś ca prākārasya ca yā gatiḥ // (9.2) Par.?
preṣyantāṃ śilpimukhyāś ca niyuktā veśmakarmasu / (10.1) Par.?
niyujyantāṃ ca deśeṣu preṣyakarmakarā janāḥ // (10.2) Par.?
evam uktās tu kṛṣṇena gṛhasaṃgrahatatparāḥ / (11.1) Par.?
yathānideśaṃ saṃhṛṣṭāś cakrur vāstuparigrahān // (11.2) Par.?
sūtrahastās tato mānaṃ cakrur yādavasattamāḥ / (12.1) Par.?
puṇye 'hani mahārāja dvijātīn abhipūjya ca // (12.2) Par.?
vāstudaivatakarmāṇi vidhinā kārayanti ca / (13.1) Par.?
sthapatīn atha govindas tatrovāca mahāmatiḥ // (13.2) Par.?
asmadarthe suvihitaṃ kriyatām atra mandiram / (14.1) Par.?
vibhaktacatvarapathaṃ suniviṣṭeṣṭadaivatam // (14.2) Par.?
te tatheti mahābāhum uktvā sthapatayas tadā / (15.1) Par.?
durgakarmaṇi saṃbhārān upalabhya yathāvidhi // (15.2) Par.?
yathānyāyaṃ nirmimire dvārāṇy āyatanāni ca / (16.1) Par.?
sthānāni vidadhuś cātra brahmādīnāṃ yathākramam // (16.2) Par.?
apām agneḥ sureśasya dṛṣadolūkhalasya ca / (17.1) Par.?
caturdaivāni catvāri dvārāṇi vidadhuś ca te / (17.2) Par.?
gṛhakṣetrendrabhallāṭaṃ puṣpadantaṃ tathaiva ca // (17.3) Par.?
teṣu veśmasu yukteṣu yādaveṣu mahātmasu / (18.1) Par.?
puryāḥ kṣipraṃ niveśārthaṃ cintayāmāsa mādhavaḥ // (18.2) Par.?
tasya daivī sthitā buddhiś capalā kṣiprakāriṇī / (19.1) Par.?
purī sā vai priyakarī yadūnām abhivardhanī // (19.2) Par.?
śilpimukhyo 'sti devānāṃ prajāpatisutaḥ prabhuḥ / (20.1) Par.?
viśvakarmā svamatyā vai purīṃ saṃsthāpayiṣyati // (20.2) Par.?
manasā tam anudhyāya tasyāgamanakāraṇam / (21.1) Par.?
tridaśābhimukhaḥ kṛṣṇo vivikte samapadyata // (21.2) Par.?
tasminn eva tataḥ kāle śilpācāryo mahāmatiḥ / (22.1) Par.?
viśvakarmā suraśreṣṭhaḥ kṛṣṇasya pramukhe sthitaḥ // (22.2) Par.?
viśvakarmovāca / (23.1) Par.?
daivena manasā kṣipraṃ tava viṣṇo dhṛtavrata / (23.2) Par.?
kiṃkaraḥ samanuprāptaḥ śādhi māṃ kiṃ karomi te // (23.3) Par.?
yathā syād devadeveśas tryambakaś ca yathāvyayaḥ / (24.1) Par.?
tathā tvaṃ deva mānyo 'si viśeṣo nāsti me prabho // (24.2) Par.?
trailokyajñāpikāṃ vācam utsṛjasva mahābhuja / (25.1) Par.?
eṣo 'smi paridṛṣṭārthaḥ kiṃ karomi praśādhi mām // (25.2) Par.?
śrutvā vinītavacanaṃ keśavo viśvakarmaṇaḥ / (26.1) Par.?
pratyuvāca yaduśreṣṭhaḥ kaṃsārir atulaṃ vacaḥ // (26.2) Par.?
śrutārtho devaguhyasya bhavān yatra vayaṃ sthitāḥ / (27.1) Par.?
avaśyaṃ tv iha kartavyaṃ sadanaṃ me surottama // (27.2) Par.?
tad iyaṃ bhūḥ prakāśārthaṃ niveśyā mayi suvrata / (28.1) Par.?
matprabhāvānurūpaiś ca gṛhaiś ceyaṃ samantataḥ // (28.2) Par.?
uttamā ca pṛthivyāṃ vai yathā svarge 'marāvatī / (29.1) Par.?
tatheyaṃ hi tvayā kāryā śakto hy asi mahāmate // (29.2) Par.?
mama sthānam idaṃ kāryaṃ yathā vai tridive tathā / (30.1) Par.?
martyāḥ paśyantu me lakṣmīṃ puryā yadukulasya ca // (30.2) Par.?
evam uktas tataḥ prāha viśvakarmā matīśvaraḥ / (31.1) Par.?
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇaṃ devāmitravināśanam // (31.2) Par.?
sarvam etat kariṣyāmi yat tvayābhihitaṃ prabho / (32.1) Par.?
purī tv iyaṃ janasyāsya na paryāptā bhaviṣyati // (32.2) Par.?
bhaviṣyati ca vistīrṇā vṛddhir asyās tu śobhanā / (33.1) Par.?
catvāraḥ sāgarā hy asyāṃ vicariṣyanti rūpiṇaḥ // (33.2) Par.?
yadīcchet sāgaraḥ kiṃcid utsraṣṭum iha toyarāṭ / (34.1) Par.?
tataḥ svāyatalakṣaṇyā purī syāt puruṣottama // (34.2) Par.?
evam uktas tataḥ kṛṣṇaḥ prāg eva kṛtabuddhimān / (35.1) Par.?
sāgaraṃ saritāṃ nātham uvāca vadatāṃ varaḥ // (35.2) Par.?
samudra daśa ca dve ca yojanāni jalāśaye / (36.1) Par.?
pratisaṃhriyatām ātmā yady asti mayi mānyatā // (36.2) Par.?
avakāśe tvayā datte purīyaṃ māmakaṃ balam / (37.1) Par.?
paryāptaviṣayākārā samagrā visahiṣyati // (37.2) Par.?
tataḥ kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā nadanadīpatiḥ / (38.1) Par.?
samārutena yogena utsasarja mahārṇavaḥ // (38.2) Par.?
viśvakarmā tataḥ prītaḥ puryāḥ saṃdṛśya vāstu tat / (39.1) Par.?
govinde caiva saṃmānaṃ sāgaraḥ kṛtavāṃs tadā // (39.2) Par.?
viśvakarmā tataḥ kṛṣṇam uvāca yadunandanam / (40.1) Par.?
adyaprabhṛti govinda sarve samadhirohata // (40.2) Par.?
manasā nirmitā ceyaṃ mayā pūḥpravarā vibho / (41.1) Par.?
acireṇaiva kālena gṛhasaṃbādhamālinī // (41.2) Par.?
bhaviṣyati purī ramyā sudvārā prāgryatoraṇā / (42.1) Par.?
cayāṭṭālakakeyūrā pṛthivyāḥ kakudopamā // (42.2) Par.?
antaḥpuraṃ ca kṛṣṇasya paricaryākṣamaṃ mahat / (43.1) Par.?
cakāra tasyāṃ puryāṃ vai deśe tridaśapūjite // (43.2) Par.?
tataḥ sā nirmitā kāntā purī dvāravatī tadā / (44.1) Par.?
mānasena prayatnena vaiṣṇavī viśvakarmaṇā // (44.2) Par.?
kāntanārīnaragaṇā vaṇigbhir upaśobhitā / (45.1) Par.?
nānāpaṇyasamākīrṇā khecarīva ca gāṃ gatā // (45.2) Par.?
prapāvāpīprasannodair udyānair upaśobhitā / (46.1) Par.?
samantataḥ saṃvṛtāṅgī vanitevāyatekṣaṇā // (46.2) Par.?
samṛddhacatvaravatī veśmottamaghanācitā / (47.1) Par.?
aprakāśaṃ tadākāśaṃ prāsādair upaśobhitā // (47.2) Par.?
pṛthivyāṃ pṛthurāṣṭraughā janaughapratināditā / (48.1) Par.?
oghaiś ca vārirājasya śiśirīkṛtamārutā // (48.2) Par.?
anūpopavanaiḥ kāntaiḥ kāntā janamanoramā / (49.1) Par.?
satārakā dyaur iva sā dvārakā pratyarājata // (49.2) Par.?
prākāreṇārkavarṇena śātakaumbhena saṃvṛtā / (50.1) Par.?
hiraṇyapratipūrṇaiś ca gṛhair gambhīranisvanaiḥ // (50.2) Par.?
śubhrameghapratīkāśair dvāraiḥ saudhaiś ca śobhitā / (51.1) Par.?
kvacit kvacid udagrāgrair upāvṛttamahāpathā // (51.2) Par.?
tām āvasat purīṃ kṛṣṇaḥ sarvayādavanandanaḥ / (52.1) Par.?
abhipretajanākīrṇāṃ somaḥ kham iva bhāsayan // (52.2) Par.?
viśvakarmā ca tāṃ kṛtvā purīṃ śakrapurīm iva / (53.1) Par.?
jagāma tridivaṃ devo govindenābhipūjitaḥ // (53.2) Par.?
bhūyas tu buddhir abhavat kṛṣṇasya viditātmanaḥ / (54.1) Par.?
janān imān dhanaughais tu tarpayeyam ahaṃ yadi // (54.2) Par.?
sa vaiśravaṇavastavyaṃ nidhīnām uttamaṃ nidhim / (55.1) Par.?
śaṅkham āhvayatopendro niśi svabhavane vibhuḥ // (55.2) Par.?
sa śaṅkhaḥ keśavāhvānaṃ jñātvā guhyakarāṭ svayam / (56.1) Par.?
ājagāma samīpaṃ vai tasya dvāravatīpateḥ // (56.2) Par.?
sa śaṅkhaḥ prāñjalir bhūtvā vinayādavaniṃ gataḥ / (57.1) Par.?
kṛṣṇaṃ vijñāpayāmāsa yathā vaiśravaṇaṃ tathā // (57.2) Par.?
bhagavan kiṃ mayā kāryaṃ surāṇāṃ vittarakṣiṇā / (58.1) Par.?
niyojaya mahābāho yatkāryaṃ yadunandana // (58.2) Par.?
tam uvāca hṛṣīkeśaḥ śaṅkhaṃ guhyakam uttamam / (59.1) Par.?
janā ye 'smin kṛśadhanās tān dhanenābhipūraya // (59.2) Par.?
necchāmy anāśitaṃ draṣṭuṃ kṛśaṃ malinam eva vā / (60.1) Par.?
dehīti cābhibhāṣantaṃ nagaryāṃ nirdhanaṃ naram // (60.2) Par.?
śirasā śāsanaṃ gṛhya nidhīnaḥ keśavasya saḥ / (61.1) Par.?
nidhīnājñāpayāmāsa dvāravatyāṃ gṛhe gṛhe / (61.2) Par.?
ghanaughair abhivarṣadhvaṃ cakruḥ sarve tathā ca te // (61.3) Par.?
nādhano vidyate tatra hīnabhāgyo 'pi vā naraḥ / (62.1) Par.?
kṛśo vā malino vāpi dvāravatyāṃ gṛhe gṛhe // (62.2) Par.?
cakāra vāyor āhvānaṃ bhūyaś ca puruṣottamaḥ / (63.1) Par.?
tatrastha eva bhagavān yādavānāṃ priyaṃkaraḥ // (63.2) Par.?
prāṇayonis tu bhūtānām upatasthe gadāgrajam / (64.1) Par.?
ekamāsīnam ekānte devaguhyadharaṃ prabhum // (64.2) Par.?
kiṃ mayā deva kartavyaṃ sarvagenāśugāminā / (65.1) Par.?
yathaiva dūto devānāṃ tathaivāsmi tavānagha // (65.2) Par.?
tam uvāca tataḥ kṛṣṇo rahasyaṃ puruṣottamaḥ / (66.1) Par.?
mārutaṃ jagataḥ prāṇaṃ rūpiṇaṃ samupasthitam // (66.2) Par.?
gaccha māruta deveśam anumānya sahāmaraiḥ / (67.1) Par.?
sabhāṃ sudharmām ādāya devebhyas tvam ihānaya // (67.2) Par.?
yādavā dhārmikā hyete vikrāntāśca sahasraśaḥ / (68.1) Par.?
tasyāṃ viśeyur ete hi na tu yā kṛtrimā bhavet // (68.2) Par.?
sā hy akṣayā sabhā vāyo kāmagā kāmarūpiṇī / (69.1) Par.?
sā yadūn dhārayet sarvān yathaiva tridaśāṃs tathā // (69.2) Par.?
sa gṛhya vacanaṃ tasya kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ / (70.1) Par.?
vāyur ātmopamagatir jagāma tridivālayam // (70.2) Par.?
so 'numānya surān sarvān kṛṣṇavākyaṃ nivedya ca / (71.1) Par.?
sabhāṃ sudharmām ādāya punar āyān mahītalam // (71.2) Par.?
sudharmāṃ tāṃ sudharmāya kṛṣṇāyākliṣṭakāriṇe / (72.1) Par.?
devo devasabhāṃ dattvā vāyur antaradhīyata // (72.2) Par.?
dvāravatyās tu sā madhye keśavena niveśitā / (73.1) Par.?
sudharmā yadumukhyānāṃ devānāṃ tridive yathā // (73.2) Par.?
evaṃ sa divyair bhaumaiś ca jalajaiś cāvyayo hariḥ / (74.1) Par.?
dravyairalaṃkaroti sma purīṃ svāṃ pramadām iva // (74.2) Par.?
maryādāś caiva saṃcakre śreṇīḥ prakṛtayas tathā / (75.1) Par.?
balādhyakṣāṃś ca yuktāṃś ca prakṛtīśāṃs tathaiva ca // (75.2) Par.?
ugrasenaṃ narapatiṃ kāśyaṃ caiva purohitam / (76.1) Par.?
senāpatim anādhṛṣṭiṃ vikadruṃ mantripuṃgavam // (76.2) Par.?
yādavānāṃ kulakarān sthavirān daśa tatra vai / (77.1) Par.?
sthāpayāmāsa matimān sarvakāryeṣv anantarān // (77.2) Par.?
ratheṣv atiratho yantā dārukaḥ keśavasya vai / (78.1) Par.?
yodhamukhyaś ca yodhānāṃ sātyakiḥ satyavikramaḥ // (78.2) Par.?
vidhānam evaṃ kṛtvā sa kṛṣṇaḥ puryām aninditaḥ / (79.1) Par.?
mumude yadubhiḥ sārdhaṃ lokasraṣṭā mahītale // (79.2) Par.?
revatasyātha kanyāṃ ca revatīṃ śīlasaṃmatām / (80.1) Par.?
prāptavān baladevas tu kṛṣṇasyānumate tadā // (80.2) Par.?
Duration=0.56560707092285 secs.