Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Viṣṇu, Vishnuism

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17463
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
hṛto yadaiva pradyumnaḥ śambareṇātmaghātinā / (1.2) Par.?
tam eva māsaṃ sāmbas tu jāmbavatyām ajāyata // (1.3) Par.?
bālyāt prabhṛti rāmeṇa māneṣu viniyojitaḥ / (2.1) Par.?
rāmād anantaraṃ caiva mānitaḥ sarvavṛṣṇibhiḥ // (2.2) Par.?
jātamātre tataḥ kṛṣṇaḥ śubhaṃ tat puram āviśat / (3.1) Par.?
nihatāmitrasāmantaḥ śakrodyānaṃ yathāmaraḥ // (3.2) Par.?
yādavīṃ ca śriyaṃ dṛṣṭvā svāṃ śriyaṃ dveṣṭi vāsavaḥ / (4.1) Par.?
janārdanabhayāc caiva na śāntiṃ lebhire nṛpāḥ // (4.2) Par.?
kasyacit tv atha kālasya pure vāraṇasāhvaye / (5.1) Par.?
duryodhanasya yajñe vai sameyuḥ sarvapārthivāḥ // (5.2) Par.?
tāṃ śrutvā mādhavīṃ lakṣmīṃ saputraṃ ca janārdanam / (6.1) Par.?
purīṃ dvārāvatīṃ caiva niviṣṭāṃ sāgarāntare // (6.2) Par.?
dūtais taiḥ kṛtasaṃdhānāḥ pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ / (7.1) Par.?
śriyaṃ draṣṭuṃ hṛṣīkeśam ājagmuḥ kṛṣṇamandiram // (7.2) Par.?
duryodhanamukhāḥ sarve dhṛtarāṣṭravaśānugāḥ / (8.1) Par.?
pāṇḍavapramukhāś caiva dhṛṣṭadyumnādayo nṛpāḥ // (8.2) Par.?
pāṇḍyacolakaliṅgeśā bāhlīkā draviḍāḥ śakāḥ / (9.1) Par.?
akṣauhiṇīḥ prakarṣanto daśa cāṣṭau ca bhūmipāḥ / (9.2) Par.?
ājagmur yādavapurīṃ govindabhujapālitām // (9.3) Par.?
te parvataṃ raivatakaṃ parivāryāvanīśvarāḥ / (10.1) Par.?
viviśur yojanāḍhyāsu svāsu svāsv avanīṣv atha // (10.2) Par.?
tataḥ śrīmān hṛṣīkeśaḥ saha yādavapuṃgavaiḥ / (11.1) Par.?
samīpaṃ mānavendrāṇāṃ niryayau kamalekṣaṇaḥ // (11.2) Par.?
sa teṣāṃ naradevānāṃ madhye madhuniṣūdanaḥ / (12.1) Par.?
vyarājata yaduśreṣṭhaḥ śaradīva nabhaḥśaśī // (12.2) Par.?
sa tatra samudācāraṃ yathāsthānaṃ yathāvayaḥ / (13.1) Par.?
kṛtvā siṃhāsane kṛṣṇaḥ kāñcane niṣasāda ha // (13.2) Par.?
rājāno 'pi yathāsthānaṃ niṣedur vividheṣv atha / (14.1) Par.?
siṃhāsaneṣu citreṣu pīṭheṣu ca janādhipāḥ // (14.2) Par.?
sa yādavanarendrāṇāṃ samājaḥ śuśubhe tadā / (15.1) Par.?
surāṇām asurāṇāṃ ca sadane brahmaṇo yathā // (15.2) Par.?
teṣāṃ citrāḥ kathās tatra pravṛttās tatsamāgame / (16.1) Par.?
yadūnāṃ pārthivānāṃ ca keśavasyopaśṛṇvataḥ // (16.2) Par.?
etasminn antare vāyur vavau megharavoddhataḥ / (17.1) Par.?
tumulaṃ durdinaṃ cāsīt savidyut stanayitnumat // (17.2) Par.?
tad durdinatalaṃ bhittvā nāradaḥ pratyadṛśyata / (18.1) Par.?
saṃveṣṭitajaṭābhāro vīṇāsaktena bāhunā // (18.2) Par.?
sa papāta narendrāṇāṃ madhye pāvakavarcasām / (19.1) Par.?
nārado 'gniśikhākāraḥ śrīmāñ śakrasakho muniḥ // (19.2) Par.?
tasmin bhūmau nipatite nārade munipuṃgave / (20.1) Par.?
tad uddhatamahāmeghaṃ durdinaṃ vyapakṛṣyata // (20.2) Par.?
so 'vagāhya narendrāṇāṃ madhyaṃ sāgarasaṃnibham / (21.1) Par.?
āsanasthaṃ yaduśreṣṭham uvāca munir avyayaḥ // (21.2) Par.?
āścaryaṃ khalu devānām ekas tvaṃ puruṣottama / (22.1) Par.?
dhanyaś cāsi mahābāho loke nānyo 'sti kaścana // (22.2) Par.?
evam uktaḥ smitaṃ kṛtvā pratyuvāca muniṃ prabhuḥ / (23.1) Par.?
āścaryaś caiva dhanyaś ca dakṣiṇābhiḥ sahety aham // (23.2) Par.?
evam ukto muniśreṣṭhaḥ prāha madhye mahīkṣitām / (24.1) Par.?
kṛṣṇa paryāptavākyo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam // (24.2) Par.?
taṃ prasthitam abhiprekṣya pārthivāḥ prāhur īśvaram / (25.1) Par.?
guhyaṃ mantram ajānanto vacanaṃ nāraderitam // (25.2) Par.?
āścarya ity abhihito dhanyo 'sīti ca mādhava / (26.1) Par.?
dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ pratyukte 'pi ca nārade // (26.2) Par.?
kim etan nābhijānīmo divyaṃ mantrapadaṃ mahat / (27.1) Par.?
yadi śrāvyam idaṃ kṛṣṇa śrotum icchāmi tattvataḥ // (27.2) Par.?
tān uvāca tataḥ kṛṣṇaḥ sarvān pārthivapuṃgavān / (28.1) Par.?
śrotavyaṃ nāradas tv eṣa dvijo vaḥ kathayiṣyati // (28.2) Par.?
brūhi nārada tattvārthaṃ śrāvyantāṃ pṛthivīkṣitaḥ / (29.1) Par.?
yat tvayābhihitaṃ vākyaṃ mayā ca pratibhāṣitam // (29.2) Par.?
sa pīṭhe kāñcane śubhre sūpaviṣṭaḥ svalaṃkṛtaḥ / (30.1) Par.?
prabhavaṃ tasya vākyasya pravaktum upacakrame // (30.2) Par.?
śrūyatāṃ bho nṛpaśreṣṭhā yāvantaḥ stha samāgatāḥ / (31.1) Par.?
asya praśnasya mahato yathā pāram ahaṃ gataḥ // (31.2) Par.?
ahaṃ kadācid gaṅgāyās tīre triṣavaṇātithiḥ / (32.1) Par.?
carāmy ekaḥ kṣapāpāye saṃdṛśyati divākare // (32.2) Par.?
apaśyam aśmakūṭābhaṃ kapāladvayadehinam / (33.1) Par.?
krośamaṇḍalavistāraṃ tāvadvṛttaṃ samantataḥ // (33.2) Par.?
catuścaraṇasaṃśliṣṭaṃ klinnaṃ śaivalapaṅkilam / (34.1) Par.?
mama vīṇākṛtiṃ kūrmaṃ gajacarmacayopamam // (34.2) Par.?
so 'haṃ taṃ pāṇinā spṛṣṭvā proktavāñ jalacāriṇam / (35.1) Par.?
tvam āścaryaśarīro 'si kūrma dhanyaś ca me mataḥ // (35.2) Par.?
yas tvam evam abhedyābhyāṃ kapālābhyāṃ samāvṛtaḥ / (36.1) Par.?
toye carasi niḥśaṅkaḥ kiṃcid apy avicintayan // (36.2) Par.?
sa mām uvācāmbucaraḥ kūrmo mānuṣavat svayam / (37.1) Par.?
kim āścaryaṃ mayi mune dhanyaś cāhaṃ kathaṃ vibho // (37.2) Par.?
gaṅgeyaṃ nimnagā dhanyā kim āścaryam ataḥ param / (38.1) Par.?
yatrāham iva sattvāni caranty ayutaśo jale // (38.2) Par.?
so 'haṃ kutūhalāviṣṭo nadīṃ gaṅgām upasthitaḥ / (39.1) Par.?
dhanyāsi tvaṃ nadīśreṣṭhe nityam āścaryadarśane // (39.2) Par.?
yā tvam evaṃ mahādehaiḥ śvāpadair upaśobhitā / (40.1) Par.?
hradinī sāgaraṃ yāsi rakṣantī tāpasālayān // (40.2) Par.?
evam uktā tato gaṅgā rūpiṇī pratyabhāṣata / (41.1) Par.?
nāradaṃ devagandharvaṃ śakrasya dayitaṃ dvijam // (41.2) Par.?
nāhaṃ dhanyā dvijaśreṣṭha nāpy āścaryopaśobhitā / (42.1) Par.?
tava satye niviṣṭasya vākyaṃ māṃ pratibādhate // (42.2) Par.?
lokāścaryakaro loke dhanyaś caivārṇavo dvija / (43.1) Par.?
yatrāham iva vistīrṇāḥ śataśo yānti nimnagāḥ // (43.2) Par.?
so 'haṃ tripathagāvākyaṃ śrutvārṇavam upasthitaḥ / (44.1) Par.?
āścaryaḥ khalu lokānāṃ dhanyaś cāsi mahārṇava / (44.2) Par.?
tena khalv asi yonis tvam ambhasāṃ salileśvaraḥ // (44.3) Par.?
sthāne tvā vārivāhinyaḥ sarito lokabhāvanāḥ / (45.1) Par.?
imāḥ samabhigacchanti patnyo lokanamaskṛtāḥ // (45.2) Par.?
samudras tv evam uktas tu tato mām abravīd vacaḥ / (46.1) Par.?
svaṃ jalaughatalaṃ bhittvā vyutthitaḥ pavaneritaḥ // (46.2) Par.?
mā maivaṃ devagandharva nāsmy āścaryo dvijottama / (47.1) Par.?
vasudheyaṃ mune dhanyā yatrāham upari sthitaḥ / (47.2) Par.?
ṛte tu pṛthivīṃ loke kim āścaryam ataḥ param // (47.3) Par.?
so 'haṃ sāgaravākyena kṣitiṃ kṣititale sthitaḥ / (48.1) Par.?
kautūhalasamāviṣṭo hy abruvaṃ jagato gatim // (48.2) Par.?
dharitri dehināṃ yonir dhanyā khalv asi śobhane / (49.1) Par.?
āścaryā cāsi bhūteṣu mahatyā kṣamayā yute // (49.2) Par.?
tena khalv asi lokānāṃ dharaṇī manujāraṇiḥ / (50.1) Par.?
kṣamā tvattaḥ prasūtā ca karma cāmbaragāminām // (50.2) Par.?
tato bhūḥ stutivākyena sā mayoktena lajjitā / (51.1) Par.?
vihāya sahajaṃ dhairyam atha māṃ pratyabhāṣata // (51.2) Par.?
devagandharva mā maivaṃ saṃgrāmakalahapriya / (52.1) Par.?
nāsmi dhanyā na cāścaryā pārakyeyaṃ dhṛtir mama // (52.2) Par.?
ete dhanyā dvijaśreṣṭha parvatā dhārayanti mām / (53.1) Par.?
eṣv āścaryāṇi dṛśyante ete lokasya setavaḥ // (53.2) Par.?
so 'haṃ pṛthivyā vākyena parvatān samupasthitaḥ / (54.1) Par.?
dhanyā bhavanto dṛśyante bahvāścaryāś ca bhūdharāḥ // (54.2) Par.?
kāñcanasyāgraratnasya dhātūnāṃ ca viśeṣataḥ / (55.1) Par.?
tena ratnākarāḥ sarve bhavanto bhuvi śāśvatāḥ // (55.2) Par.?
mama tv etad vacaḥ śrutvā parvatās tasthuṣāṃ varāḥ / (56.1) Par.?
ūcur māṃ sāntvayuktāni vacāṃsi vanaśobhitāḥ // (56.2) Par.?
brahmarṣe na vayaṃ dhanyā nāpy āścaryāṇi santi naḥ / (57.1) Par.?
brahmā prajāpatir dhanyaḥ sa cāścaryaḥ sureṣv api // (57.2) Par.?
so 'haṃ pitāmahaṃ gatvā sarvaprabhavam avyayam / (58.1) Par.?
tasya vākyasya paryāyaṃ paryāptam iva lakṣaye // (58.2) Par.?
so 'haṃ svayaṃbhuvaṃ devaṃ lokayoniṃ caturmukham / (59.1) Par.?
pāraṃparyād upagataḥ praṇāmāvanatānanaḥ // (59.2) Par.?
so 'haṃ vākyasamāptyarthaṃ śrāvayāmy ātmayoninam / (60.1) Par.?
āścaryo bhagavān eko dhanyaś ca jagato guruḥ // (60.2) Par.?
na kiṃcid anyat paśyāmi bhūtaṃ yad bhavatā samam / (61.1) Par.?
tvattaḥ sarvam idaṃ jātaṃ jagat sthāvarajaṃgamam // (61.2) Par.?
sadevadānavā martyā loke bhūtendriyātmakāḥ / (62.1) Par.?
bhavanti sarvadeveśa dṛśyaṃ sarvam idaṃ vapuḥ // (62.2) Par.?
tena khalv asi devānāṃ devadevaḥ sanātanaḥ / (63.1) Par.?
teṣāmevāsi yat sraṣṭā lokānām api saṃbhavaḥ // (63.2) Par.?
tato mām āha bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ / (64.1) Par.?
dhanyāścaryāśritair vākyaiḥ kiṃ māṃ nārada bhāṣase // (64.2) Par.?
āścaryaṃ paramaṃ devā dhanyā vedāś ca nārada / (65.1) Par.?
ye lokān dhārayanti sma devās tattvārthadarśinaḥ // (65.2) Par.?
ṛksāmayajuṣāṃ satyam atharvaṇi ca yan matam / (66.1) Par.?
tanmayaṃ viddhi māṃ vipra dhṛto 'haṃ tair mayā ca te // (66.2) Par.?
pārameṣṭhyena vākyena codito 'haṃ svayaṃbhuvā / (67.1) Par.?
vedopasthānikāṃ cakre matiṃ saṃkrāntavistarām // (67.2) Par.?
so 'haṃ svayaṃbhuvacanād vedān vai samupasthitaḥ / (68.1) Par.?
uvāca caināṃś caturo mantrapravacanārcitān // (68.2) Par.?
dhanyā bhavantaḥ puṇyāś ca nityam āścaryaviśrutāḥ / (69.1) Par.?
ādhārāś caiva viprāṇām evam āha prajāpatiḥ // (69.2) Par.?
svayaṃbhuvo 'pīha paraṃ bhavatsu praśna āhitaḥ / (70.1) Par.?
yuṣmat parataraṃ nāsti śrutyā vā tapasāpi vā // (70.2) Par.?
pratyūcus te tato vākyaṃ vedā mām abhitaḥ sthitāḥ / (71.1) Par.?
āścaryāś caiva dhanyāś ca yajñāś cātmaparāyaṇāḥ // (71.2) Par.?
yajñārthe tu vayaṃ sṛṣṭāḥ sṛṣṭā yena sma nārada / (72.1) Par.?
tad asmākaṃ parā yajñā na vayaṃ svavaśe sthitāḥ / (72.2) Par.?
svayaṃbhuvo 'pīha parā vedānāṃ ca parā gatiḥ // (72.3) Par.?
tato 'ham abruvaṃ yajñān gṛhasthāgnipuraskṛtān // (73.1) Par.?
bho yajñāḥ paramaṃ tejo yuṣmāsu khalu lakṣyate / (74.1) Par.?
brahmaṇābhihitaṃ vākyaṃ yan me vedair iheritam // (74.2) Par.?
āścaryam etal lokeṣu bhavadbhyo nādhigamyate / (75.1) Par.?
dhanyāḥ khalu bhavanto ye dvijātīnāṃ svavaṃśinaḥ // (75.2) Par.?
tena khalv agnayas tṛptiṃ yuṣmābhir yānti tarpitāḥ / (76.1) Par.?
bhāgaiś ca tridaśāḥ sarve mantraiś caiva maharṣayaḥ // (76.2) Par.?
agniṣṭomādayo yajñā mama vākyād anantaram / (77.1) Par.?
pratyūcur māṃ paraṃ vākyaṃ sarve yūpadhvajāḥ sthitāḥ // (77.2) Par.?
āścaryaśabdo nāsmāsu dhanyaśabdo 'pi vā mune / (78.1) Par.?
āścaryaṃ paramaṃ viṣṇuḥ sa hy asmākaṃ parā gatiḥ // (78.2) Par.?
yad ājyaṃ vayam aśnīmo hutam agniṣu pāvanam / (79.1) Par.?
tat sarvaṃ puṇḍarīkākṣo lokamūrtiḥ prayacchati // (79.2) Par.?
so 'haṃ viṣṇor gatiṃ prepsur iha saṃpatito bhuvi / (80.1) Par.?
dṛṣṭaś cāyaṃ mayā viṣṇur bhavadbhir abhisaṃvṛtaḥ // (80.2) Par.?
yan mayābhihito hy eṣa tvam āścaryaṃ janārdana / (81.1) Par.?
dhanyaś cāsīti bhavatāṃ madhyastho hy atra pārthivāḥ // (81.2) Par.?
pratyukto'ham anenādya vākyasyāsya yad uttaram / (82.1) Par.?
dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ paryāptaṃ vacanaṃ mama // (82.2) Par.?
yajñānāṃ hi gatir viṣṇuḥ sarveṣāṃ sahadakṣiṇaḥ / (83.1) Par.?
dakṣiṇābhiḥ sahety evaṃ praśno mama samāptavān // (83.2) Par.?
kūrmeṇābhihitaṃ pūrvaṃ pāraṃparyād ihāgatam / (84.1) Par.?
sadakṣiṇe 'smin puruṣe tad vākyaṃ paryayāgatam // (84.2) Par.?
yan māṃ bhavantaḥ pṛcchanti vākyasyāsya vinirṇayam / (85.1) Par.?
tad etat sarvam ākhyātaṃ sādhayāmi yathāgatam // (85.2) Par.?
nārade tu gate svargaṃ sarve te pṛthivīkṣitaḥ / (86.1) Par.?
vismitāḥ svāni rāṣṭrāṇi jagmuḥ sabalavāhanāḥ // (86.2) Par.?
janārdano 'pi sahito yadubhiḥ pāvakopamaiḥ / (87.1) Par.?
svam eva bhavanaṃ vīro viveśa yadupuṃgavaḥ // (87.2) Par.?
Duration=0.52457714080811 secs.