Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Sagara, Sāgara

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 16149
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśampāyana uvāca / (1.1) Par.?
satyavratas tu bhaktyā ca kṛpayā ca pratijñayā / (1.2) Par.?
viśvāmitrakalatraṃ tad babhāra vinaye sthitaḥ // (1.3) Par.?
hatvā mṛgān varāhāṃś ca mahiṣāṃś ca vanecarān / (2.1) Par.?
viśvāmitrāśramābhyāśe māṃsaṃ tad avabandhata // (2.2) Par.?
upāṃśuvratam āsthāya dīkṣāṃ dvādaśavārṣikīm / (3.1) Par.?
pitur niyogād avasat tasmin vanagate nṛpe // (3.2) Par.?
ayodhyāṃ caiva rāṣṭraṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ / (4.1) Par.?
yājyopādhyāyasaṃyogād vasiṣṭhaḥ paryarakṣata // (4.2) Par.?
satyavratas tu bālyād vā bhāvino 'rthasya vā balāt / (5.1) Par.?
vasiṣṭhe 'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa nityadā // (5.2) Par.?
pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrāt parityaktaṃ priyaṃ sutam / (6.1) Par.?
na vārayāmāsa munir vasiṣṭhaḥ kāraṇena hi // (6.2) Par.?
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syāt saptame pade / (7.1) Par.?
na ca satyavratas tasmāddhṛtavān saptame pade // (7.2) Par.?
jānan dharmaṃ vasiṣṭhas tu na māṃ trātīti bhārata / (8.1) Par.?
satyavratas tadā roṣaṃ vasiṣṭhe manasākarot // (8.2) Par.?
guṇabuddhyā tu bhagavān vasiṣṭhaḥ kṛtavāṃs tadā / (9.1) Par.?
na ca satyavratas tasya tam upāṃśum abudhyata // (9.2) Par.?
tasminn aparitoṣo yaḥ pitur āsīn mahātmanaḥ / (10.1) Par.?
tena dvādaśa varṣāṇi nāvarṣat pākaśāsanaḥ // (10.2) Par.?
tena tv idānīṃ vahatā dīkṣāṃ tāṃ durvahāṃ bhuvi / (11.1) Par.?
kulasya niṣkṛtis tāta kṛtā sā vai bhaved iti // (11.2) Par.?
na taṃ vasiṣṭho bhagavān pitrā tyaktaṃ nyavārayat / (12.1) Par.?
abhiṣekṣyāmy ahaṃ putram asyety evaṃ matir muneḥ // (12.2) Par.?
sa tu dvādaśa varṣāṇi dīkṣām tām udvahan balī / (13.1) Par.?
avidyamāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ / (13.2) Par.?
sarvakāmaduhāṃ dogdhrīṃ dadarśa sa nṛpātmajaḥ // (13.3) Par.?
tāṃ vai krodhāc ca mohāc ca śramāc caiva kṣudhānvitaḥ / (14.1) Par.?
daśadharmagato rājā jaghāna janamejaya // (14.2) Par.?
tac ca māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajān / (15.1) Par.?
bhojayāmāsa tac chrutvā vasiṣṭho 'py asya cukrudhe // (15.2) Par.?
vasiṣṭha uvāca / (16.1) Par.?
pātayeyam ahaṃ krūra tava śaṅkum ayasmayam / (16.2) Par.?
yadi te dvāv imau śaṅkū na syātāṃ vai kṛtau punaḥ // (16.3) Par.?
pituś cāparitoṣeṇa guror dogdhrīvadhena ca / (17.1) Par.?
aprokṣitopayogāc ca trividhas te vyatikramaḥ // (17.2) Par.?
evaṃ trīṇy asya śaṅkūni tāni dṛṣṭvā mahātapāḥ / (18.1) Par.?
triśaṅkur iti hovāca triśaṅkus tena sa smṛtaḥ // (18.2) Par.?
viśvāmitras tu dārāṇām āgato bharaṇe kṛte / (19.1) Par.?
tena tasmai varaṃ prādān muniḥ prītas triśaṅkave / (19.2) Par.?
chandyamāno vareṇātha guruṃ vavre nṛpātmajaḥ // (19.3) Par.?
anāvṛṣṭibhaye tasmin gate dvādaśavārṣike / (20.1) Par.?
abhiṣicya ca rājye ca yājayāmāsa taṃ muniḥ / (20.2) Par.?
miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ // (20.3) Par.?
tasya satyarathā nāma patnī kekayavaṃśajā / (21.1) Par.?
kumāraṃ janayāmāsa hariścandram akalmaṣam // (21.2) Par.?
sa vai rājā hariścandras traiśaṅkava iti smṛtaḥ / (22.1) Par.?
āhartā rājasūyasya sa samrāḍ iti viśrutaḥ // (22.2) Par.?
hariścandrasya tu suto rohito nāma viśrutaḥ / (23.1) Par.?
rohitasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhus tu jajñivān // (23.2) Par.?
hehayās tālajaṅghāś ca nirasyanti sma taṃ nṛpam / (24.1) Par.?
nātyarthaṃ dhārmikas tāta sa hi dharmayuge 'bhavat // (24.2) Par.?
sagaras tu suto bāhor jajñe saha gareṇa vai / (25.1) Par.?
aurvasyāśramam āsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ // (25.2) Par.?
āgneyam astraṃ labdhvā ca bhārgavāt sagaro nṛpaḥ / (26.1) Par.?
jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghān sahehayān // (26.2) Par.?
śakānāṃ pahlavānāṃ ca dharmaṃ nirasad acyutaḥ / (27.1) Par.?
kṣatriyāṇāṃ kuruśreṣṭha pāradānāṃ ca dharmavit // (27.2) Par.?
janamejaya uvāca / (28.1) Par.?
kathaṃ sa sagaro jāto gareṇaiva sahācyutaḥ / (28.2) Par.?
kimarthaṃ ca śakādīnāṃ kṣatriyāṇāṃ mahaujasām // (28.3) Par.?
dharmaṃ kulocitaṃ kruddho rājā nirasad acyutaḥ / (29.1) Par.?
etan me sarvam ācakṣva vistareṇa tapodhana // (29.2) Par.?
vaiśampāyana uvāca / (30.1) Par.?
bāhor vyasaninas tāta hṛtaṃ rājyam abhūt kila / (30.2) Par.?
hehayais tālajaṅghaiś ca śakaiḥ sārdhaṃ viśāṃ pate // (30.3) Par.?
yavanāḥ pāradāś caiva kāmbojāḥ pahlavāḥ khaśāḥ / (31.1) Par.?
ete hy api gaṇāḥ pañca hehayārthe parākraman // (31.2) Par.?
hṛtarājyas tadā rājā sa vai bāhur vanaṃ yayau / (32.1) Par.?
patnyā cānugato duḥkhī vane prāṇān avāsṛjat // (32.2) Par.?
patnī tu yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato 'nvagāt / (33.1) Par.?
sapatnyā ca garas tasyā dattaḥ pūrvam abhūt kila // (33.2) Par.?
sā tu bhartuś citāṃ kṛtvā vane tām adhyarohata / (34.1) Par.?
aurvas tāṃ bhārgavas tāta kāruṇyāt samavārayat // (34.2) Par.?
tasyāśrame ca taṃ garbhaṃ gareṇaiva sahācyutam / (35.1) Par.?
vyajāyata mahābāhuṃ sagaraṃ nāma pārthivam // (35.2) Par.?
aurvas tu jātakarmādi tasya kṛtvā mahātmanaḥ / (36.1) Par.?
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato 'straṃ pratyapādayat / (36.2) Par.?
āgneyaṃ taṃ mahābhāgam amarair api duḥsaham // (36.3) Par.?
sa tenāstrabalenājau balena ca samanvitaḥ / (37.1) Par.?
hehayān nijaghānāśu kruddho rudraḥ paśūn iva / (37.2) Par.?
ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ // (37.3) Par.?
tataḥ śakān sa yavanān kāmbojān pāradāṃs tathā / (38.1) Par.?
pahlavāṃś caiva niḥśeṣān kartuṃ vyavasito nṛpaḥ // (38.2) Par.?
te vadhyamānā vīreṇa sagareṇa mahātmanā / (39.1) Par.?
vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ gatvā praṇipetur manīṣiṇam // (39.2) Par.?
vasiṣṭhas tv atha tān dṛṣṭvā samayena mahādyutiḥ / (40.1) Par.?
sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ dattvābhayaṃ tadā // (40.2) Par.?
sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ ca guror vākyaṃ niśamya ca / (41.1) Par.?
dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai veṣānyatvaṃ cakāra ha // (41.2) Par.?
ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍayitvā vyasarjayat / (42.1) Par.?
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca // (42.2) Par.?
pāradā muktakeśās tu pahlavāḥ śmaśrudhāriṇaḥ / (43.1) Par.?
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtās tena mahātmanā // (43.2) Par.?
śakā yavanakāmbojāḥ pāradāś ca viśāṃ pate / (44.1) Par.?
kolisarpā māhiṣakā darvāś colāḥ sakeralāḥ // (44.2) Par.?
sarve te kṣatriyās tāta dharmas teṣāṃ nirākṛtaḥ / (45.1) Par.?
vasiṣṭhavacanād rājan sagareṇa mahātmanā // (45.2) Par.?
sa dharmavijayī rājā vijityemāṃ vasuṃdharām / (46.1) Par.?
aśvaṃ vicārayāmāsa vājimedhāya dīkṣitaḥ // (46.2) Par.?
tasya cārayataḥ so 'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe / (47.1) Par.?
velāsamīpe 'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ / (47.2) Par.?
sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayāmāsa pārthivaḥ // (47.3) Par.?
āsedus te tatas tatra khanyamāne mahārṇave / (48.1) Par.?
tam ādipuruṣaṃ devaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ prajāpatim / (48.2) Par.?
viṣṇuṃ kapilarūpeṇa svapantaṃ puruṣaṃ tadā // (48.3) Par.?
tasya cakṣuḥsamutthena tejasā pratibudhyataḥ / (49.1) Par.?
dagdhāḥ sarve mahārāja catvāras tv avaśeṣitāḥ // (49.2) Par.?
barhaketuḥ suketuś ca tathā bārhadratho nṛpaḥ / (50.1) Par.?
śūraḥ pañcajanaś caiva tasya vaṃśakarā nṛpa // (50.2) Par.?
prādāc ca tasmai bhagavān harir nārāyaṇo varam / (51.1) Par.?
akṣayaṃ vaṃśam ikṣvākoḥ kīrtiṃ cāpy anivartinīm / (51.2) Par.?
putraṃ samudraṃ ca vibhuḥ svarge vāsaṃ tathākṣayam // (51.3) Par.?
samudraś cārghyam ādāya vavande taṃ mahīpatim / (52.1) Par.?
sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tena tasya ha // (52.2) Par.?
taṃ cāśvamedhikaṃ so 'śvaṃ samudrād upalabdhavān / (53.1) Par.?
ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa sumahāyaśāḥ / (53.2) Par.?
putrāṇāṃ ca sahasrāṇi ṣaṣṭis tasyeti naḥ śrutam // (53.3) Par.?
janamejaya uvāca / (54.1) Par.?
sagarasyātmajā vīrāḥ kathaṃ jātā mahābalāḥ / (54.2) Par.?
vikrāntāḥ ṣaṣṭisāhasrā vidhinā kena vā dvija // (54.3) Par.?
vaiśampāyana uvāca / (55.1) Par.?
dve bhārye sagarasyāstāṃ tapasā dagdhakilbiṣe / (55.2) Par.?
aurvas tābhyāṃ varaṃ prādāt tan nibodha narādhipa // (55.3) Par.?
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi gṛhṇātv ekā tarasvinām / (56.1) Par.?
ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā yatheṣṭaṃ varayatv iti // (56.2) Par.?
tatraikā jagṛhe putrāṃl lubdhā śūrān bahūṃs tathā / (57.1) Par.?
ekaṃ vaṃśadharaṃ tv ekā tathety āha tato muniḥ // (57.2) Par.?
rājā pañcajano nāma babhūva sumahābalaḥ / (58.1) Par.?
itarā suṣuve tumbaṃ bījapūrṇam iti śrutiḥ // (58.2) Par.?
tatra ṣaṣṭisahasrāṇi garbhās te tilasaṃmitāḥ / (59.1) Par.?
saṃbabhūvur yathākālaṃ vavṛdhuś ca yathāsukham // (59.2) Par.?
ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu tān garbhān nidadhus tataḥ / (60.1) Par.?
dhātrīś caikaikaśaḥ prādāt tāvatīḥ poṣaṇe nṛpa // (60.2) Par.?
tato daśasu māseṣu samuttasthur yathākramam / (61.1) Par.?
kumārās te yathākālaṃ sagaraprītivardhanāḥ // (61.2) Par.?
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyaivam abhavan nṛpa / (62.1) Par.?
śukrād alābūmadhyād vai jātāni pṛthivīpateḥ // (62.2) Par.?
teṣāṃ nārāyaṇaṃ tejaḥ praviṣṭānāṃ mahātmanām / (63.1) Par.?
ekaḥ pañcajano nāma putro rājā babhūva ha // (63.2) Par.?
sutaḥ pañcajanasyāsīd aṃśumān nāma vīryavān / (64.1) Par.?
dilīpas tasya tanayaḥ khaṭvāṅga iti viśrutaḥ // (64.2) Par.?
yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam / (65.1) Par.?
trayo 'bhisaṃdhitā lokā buddhyā satyena cānagha // (65.2) Par.?
dilīpasya tu dāyādo mahārājo bhagīrathaḥ / (66.1) Par.?
yaḥ sa gaṅgāṃ saricchreṣṭhām avātārayata prabhuḥ / (66.2) Par.?
samudram ānayac caināṃ duhitṛtve tv akalpayat // (66.3) Par.?
bhagīrathasuto rājā śruta ity abhiviśrutaḥ / (67.1) Par.?
nābhāgas tu śrutasyāsīt putraḥ paramadhārmikaḥ // (67.2) Par.?
ambarīṣas tu nābhāgiḥ sindhudvīpapitābhavat / (68.1) Par.?
ayutājit tu dāyādaḥ sindhudvīpasya vīryavān // (68.2) Par.?
ayutājitsutas tv āsīd ṛtaparṇo mahāyaśāḥ / (69.1) Par.?
divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī // (69.2) Par.?
ṛtaparṇasutas tv āsīd ārtaparṇir mahīpatiḥ / (70.1) Par.?
khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasaho 'bhavat // (70.2) Par.?
kalmāṣapādasya sutaḥ sarvakarmeti viśrutaḥ / (71.1) Par.?
anaraṇyas tu putro 'bhūd viśrutaḥ sarvakarmaṇaḥ // (71.2) Par.?
anaraṇyasuto nighno nighnaputrau babhūvatuḥ / (72.1) Par.?
anamitro raghuś caiva pārthivarṣabhasattamau // (72.2) Par.?
anamitras tu dharmātmā vidvān duliduho 'bhavat / (73.1) Par.?
dilīpas tasya tanayo rāmasya prapitāmahaḥ / (73.2) Par.?
dīrghabāhur dilīpasya raghur nāmnābhavat sutaḥ // (73.3) Par.?
ajas tu raghuto jajñe tathā daśaratho 'py ajāt / (74.1) Par.?
rāmo daśarathāj jajñe dharmārāmo mahāyaśāḥ // (74.2) Par.?
rāmasya tanayo jajñe kuśa ity abhiviśrutaḥ / (75.1) Par.?
atithis tu kuśāj jajñe niṣadhas tasya cātmajaḥ // (75.2) Par.?
niṣadhasya nalaḥ putro nabhaḥ putro nalasya tu / (76.1) Par.?
nabhasaḥ puṇḍarīkas tu kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ // (76.2) Par.?
kṣemadhanvasutas tv āsīd devānīkaḥ pratāpavān / (77.1) Par.?
āsīd ahīnagur nāma devānīkātmajaḥ prabhuḥ / (77.2) Par.?
ahīnagos tu dāyādaḥ sahasvān nāma pārthivaḥ // (77.3) Par.?
nalau dvāv eva vikhyātau purāṇe bharatarṣabha / (78.1) Par.?
vīrasenātmajaś caiva yaś cekṣvākukulodvahaḥ // (78.2) Par.?
ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ prādhānyeneha kīrtitāḥ / (79.1) Par.?
ete vivasvato vaṃśe rājāno bhūritejasaḥ // (79.2) Par.?
paṭhan samyag imāṃ sṛṣṭim ādityasya vivasvataḥ / (80.1) Par.?
śrāddhadevasya devasya prajānāṃ puṣṭidasya ca / (80.2) Par.?
prajānām eti sāyujyam ādityasya vivasvataḥ // (80.3) Par.?
Duration=0.44519090652466 secs.