Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Birth, childhood, and youth

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17442
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
mathuropavane gatvā niviṣṭāṃs tān narādhipān / (1.2) Par.?
apaśyan vṛṣṇayaḥ sarve puraskṛtya janārdanam // (1.3) Par.?
tato hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo rāmaṃ vacanam abravīt / (2.1) Par.?
tvarate khalu kāryārtho devatānāṃ na saṃśayaḥ // (2.2) Par.?
yathāyaṃ saṃnikṛṣṭo hi jarāsaṃdho narādhipaḥ / (3.1) Par.?
lakṣyante hi dhvajāgrāṇi rathānāṃ vātaraṃhasām // (3.2) Par.?
etāni śaśikalpāni narāṇāṃ vijigīṣatām / (4.1) Par.?
chatrāṇy ārya virājante procchritāni sitāni ca // (4.2) Par.?
aho nṛparathodagrā vimalāś chatrapaṅktayaḥ / (5.1) Par.?
abhivartanti naḥ śubhrā yathā khe haṃsapaṅktayaḥ // (5.2) Par.?
kāle khalu nṛpaḥ prāpto jarāsaṃdho mahīpatiḥ / (6.1) Par.?
āvayor yuddhanikaṣaḥ prathamaḥ samarātithiḥ // (6.2) Par.?
ārya tiṣṭhāva sahitāv anuprāpte mahīpatau / (7.1) Par.?
yuddhārambhaḥ prayoktavyo balaṃ tāvad vimṛśyatām // (7.2) Par.?
evam uktvā tataḥ kṛṣṇaḥ svasthaḥ saṃgrāmalālasaḥ / (8.1) Par.?
jarāsaṃdham abhiprepsuś cakāra baladarśanam // (8.2) Par.?
vīkṣamāṇaś ca tān sarvān nṛpān yaduvaro 'vyayaḥ / (9.1) Par.?
ātmānam ātmanā vākyam uvāca hṛdi mantravit // (9.2) Par.?
ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ / (10.1) Par.?
ye vināśam iheṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇā // (10.2) Par.?
prokṣitāḥ khalv ime manye mṛtyunā nṛpapuṃgavāḥ / (11.1) Par.?
svargagāni tathā hy eṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire // (11.2) Par.?
sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā / (12.1) Par.?
eṣāṃ nṛpatimukhyānāṃ balaughair abhipīḍitā / (12.2) Par.?
bhūmir nirantarā ceyaṃ balarāṣṭrābhisaṃvṛtā // (12.3) Par.?
svalpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam / (13.1) Par.?
bhaviṣyati narendraughaiḥ śataśo vinipātitaiḥ // (13.2) Par.?
jarāsaṃdhas tataḥ kruddhaḥ prabhuḥ sarvamahīkṣitām / (14.1) Par.?
narādhipasahasraughair anuyāto mahādyutiḥ // (14.2) Par.?
vyāyatodagraturagaiḥ sayantraiḥ susamāhitaiḥ / (15.1) Par.?
rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktair asaṅgagatibhiḥ kva cit // (15.2) Par.?
hemakakṣyair mahāghaṇṭair vāraṇair vāridopamaiḥ / (16.1) Par.?
mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇakovidaiḥ // (16.2) Par.?
svārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥ prekṣamāṇaiḥ pravalgitaiḥ / (17.1) Par.?
vājibhir meghasaṃkāśaiḥ plavadbhir iva pattibhiḥ // (17.2) Par.?
khaḍgacarmadharodagraiḥ pattibhir valgitāmbaraiḥ / (18.1) Par.?
sahasrasaṃkhyāsaṃyuktair utpatadbhir ivoragaiḥ // (18.2) Par.?
evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ / (19.1) Par.?
nṛpo 'bhiyāto balavāñ jarāsaṃdho dhṛtavrataḥ // (19.2) Par.?
sa rathair meghanirghoṣair gajaiś ca madaśiñjitaiḥ / (20.1) Par.?
heṣamāṇaiś ca turagaiḥ kṣveḍamāṇaiś ca pattibhiḥ // (20.2) Par.?
nādayāno diśaḥ sarvās tasyāḥ puryā vanāni ca / (21.1) Par.?
sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata // (21.2) Par.?
tad balaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam / (22.1) Par.?
kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau // (22.2) Par.?
rathaiḥ pavanasaṃpātair gajaiś ca jaladopamaiḥ / (23.1) Par.?
turagaiś ca javopetaiḥ pattibhiḥ khagamair iva // (23.2) Par.?
vimiśraṃ sarvato bhāti mattadviparathākulam / (24.1) Par.?
gharmānte sāgaragataṃ yathaivābhrabalaṃ tathā // (24.2) Par.?
sabalās te mahīpālā jarāsaṃdhapurogamāḥ / (25.1) Par.?
parivārya purīṃ sarve niveśāyopacakrire // (25.2) Par.?
babhau tasya niviṣṭasya balaśrīḥ śibirasya vai / (26.1) Par.?
śuklaparyantapūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ // (26.2) Par.?
vītarātre tataḥ kāle samuttasthur mahīkṣitaḥ / (27.1) Par.?
ārohaṇārthaṃ puryās te samīyur yuddhalālasāḥ // (27.2) Par.?
samavāyīkṛtāḥ sarve yamunām anu te nṛpāḥ / (28.1) Par.?
niviṣṭā mantrayāmāsur yuddhakālakutūhalāḥ // (28.2) Par.?
teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām / (29.1) Par.?
yugānte bhidyamānānāṃ sāgarāṇāṃ yathā svanaḥ // (29.2) Par.?
teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirā vetrapāṇayaḥ / (30.1) Par.?
cerur mā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśāsanāt // (30.2) Par.?
tasya rūpaṃ balasyāsīn niḥśabdastimitasya vai / (31.1) Par.?
līnamīnagrahasyeva niḥśabdasya mahodadheḥ // (31.2) Par.?
niḥśabdastimite tasmin yogād iva mahārṇave / (32.1) Par.?
jarāsaṃdho bṛhad vākyaṃ bṛhaspatir ivādade // (32.2) Par.?
śīghraṃ samabhivartantāṃ balāni pṛthivīkṣitām / (33.1) Par.?
sarvato nagarī ceyaṃ janaughaiḥ parivāryatām // (33.2) Par.?
aśmayantrāṇi yujyantāṃ kṣepaṇīyāś ca mudgarāḥ / (34.1) Par.?
ūrdhvaṃ cāpāni vāhyantāṃ prāsā vai tomarās tathā // (34.2) Par.?
dāryatāṃ caiva ṭaṅkaughaiḥ khanitraiś ca purī drutam / (35.1) Par.?
nṛpāś ca yuddhamārgajñā vinyasyantām adūrataḥ // (35.2) Par.?
adyaprabhṛti sainyair me purīrodhaḥ pravartyatām / (36.1) Par.?
ākāśam api bāṇaughair niḥsaṃpātaṃ yathā bhavet // (36.2) Par.?
mayānuśiṣṭās tiṣṭhantu purībhūmiṣu pārthivāḥ / (37.1) Par.?
teṣu teṣv avakāśeṣu śīghram āruhyatāṃ purī // (37.2) Par.?
madraḥ kaliṅgādhipatiś cekitānaḥ sabāhlikaḥ / (38.1) Par.?
kaśmīrarājo gonardaḥ karūṣādhipatis tathā // (38.2) Par.?
drumaḥ kiṃpuruṣaś caiva pārvatīyaś ca dāmanaḥ / (39.1) Par.?
nagaryāḥ paścimaṃ dvāraṃ kṣipram ārohayantv iti // (39.2) Par.?
pauravo veṇudāriś ca vaidarbhaḥ somakas tathā / (40.1) Par.?
rukmī ca bhojādhipatiḥ sūryākṣaś caiva mālavaḥ // (40.2) Par.?
vindānuvindāv āvantyau dantavaktraś ca vīryavān / (41.1) Par.?
chāgaliḥ purumitraś ca virāṭaś ca mahīpatiḥ // (41.2) Par.?
kauśāmbyo mālavaś caiva śatadhanvā vidūrathaḥ / (42.1) Par.?
bhūriśravās trigartaś ca bāṇaḥ pañcanadas tathā // (42.2) Par.?
uttaraṃ nagaradvāram ete durgasahā nṛpāḥ / (43.1) Par.?
ārohantāṃ vimardantāṃ vajrapratimagauravāḥ // (43.2) Par.?
ulūkaḥ kaitaveyaś ca vīraś cāṃśumataḥ sutaḥ / (44.1) Par.?
ekalavyo bṛhatkṣatraḥ kṣatradharmā jayadrathaḥ // (44.2) Par.?
uttamaujāś ca śalyaś ca kauravāḥ kaikayās tathā / (45.1) Par.?
vaidiśo vāmadevaś ca sāketaś ca sinīpatiḥ // (45.2) Par.?
pūrvaṃ nagaranirvyūham eteṣv āyattam astu vaḥ / (46.1) Par.?
tvarayanto 'bhidhāvantu vātā iva balāhakān // (46.2) Par.?
ahaṃ ca daradaś caiva cedirājaś ca saṃgatāḥ / (47.1) Par.?
dakṣiṇaṃ nagaradvāraṃ pālayiṣyāma daṃśitāḥ // (47.2) Par.?
evam eṣā purī kṣipraṃ samantād veṣṭitā balaiḥ / (48.1) Par.?
vajrāvapātapratimaṃ prāpnotu tumulaṃ bhayam // (48.2) Par.?
gadino ye gadābhis te parighaiḥ parighāyudhāḥ / (49.1) Par.?
apare vividhaiḥ śastrair dārayantu purīm imām // (49.2) Par.?
adyaiva tu nagary eṣā viṣamoccayasaṃkaṭā / (50.1) Par.?
kāryā bhūmisamā sarvā bhavadbhir vasudhādhipaiḥ // (50.2) Par.?
caturaṅgabalaṃ vyūhya jarāsaṃdho vyavasthitaḥ / (51.1) Par.?
athābhyayād yadūn kruddhaḥ saha sarvair narādhipaiḥ / (51.2) Par.?
pratijagmur daśārhās taṃ vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ // (51.3) Par.?
tad yuddham abhavad ghoraṃ teṣāṃ devāsuropamam / (52.1) Par.?
alpānāṃ bahubhiḥ sārdhaṃ vyatiṣaktarathadvipam // (52.2) Par.?
nagarān niḥsṛtau dṛṣṭvā vasudevasutāv ubhau / (53.1) Par.?
kṣubdhaṃ naravarānīkaṃ trastasaṃmūḍhavāhanam // (53.2) Par.?
rathasthau daṃśitau caiva ceratus tatra yādavau / (54.1) Par.?
makarāv iva saṃrabdhau samudrakṣobhaṇāv ubhau // (54.2) Par.?
tābhyāṃ mṛdhe prayuktābhyāṃ yādavābhyāṃ matir babhau / (55.1) Par.?
āyudhānāṃ purāṇānām ādāne kṛtalakṣaṇā // (55.2) Par.?
tataḥ khān nipatanti sma dīptāny āhavasaṃplave / (56.1) Par.?
lelihānāni divyāni mahānti sudṛḍhāni ca // (56.2) Par.?
kravyādair anuyātāni mūrtimanti bṛhanti ca / (57.1) Par.?
tṛṣitāny āhave bhoktuṃ nṛpamāṃsāni vai bhṛśam // (57.2) Par.?
divyasragdāmadhārīṇi trāsayanti nabhaścarān / (58.1) Par.?
prabhayā bhāsamānāni daṃśitāni diśo daśa // (58.2) Par.?
halaṃ saṃvartakaṃ nāma saunandaṃ musalaṃ tathā / (59.1) Par.?
dhanuṣāṃ pravaraṃ śārṅgaṃ gadā kaumodakī ca ha // (59.2) Par.?
catvāry etāni tejāṃsi viṣṇupraharaṇāni ca / (60.1) Par.?
tābhyāṃ samavatīrṇāni yādavābhyāṃ mahāraṇe // (60.2) Par.?
jagrāha prathamaṃ rāmo lalāmapratimaṃ halam / (61.1) Par.?
taṃ sarpam iva sarpantaṃ divyamālākulaṃ mṛdhe // (61.2) Par.?
saunandaṃ ca tataḥ śrīmān nirānandakaraṃ dviṣām / (62.1) Par.?
savyena sātvatāṃ śreṣṭho jagrāha musalottamam // (62.2) Par.?
darśanīyaṃ ca lokeṣu dhanur jaladanisvanam / (63.1) Par.?
nāmnā śārṅgam iti khyātaṃ viṣṇur jagrāha vīryavān // (63.2) Par.?
devair nigaditārthasya gadā tasyāpare kare / (64.1) Par.?
viṣaktā kumudākṣasya nāmnā kaumodakīti sā // (64.2) Par.?
tau sapraharaṇau vīrau sākṣād viṣṇos tanūpamau / (65.1) Par.?
samare rāmagovindau ripūṃs tān pratyayudhyatām // (65.2) Par.?
sāyudhapragrahau vīrau tāv anyonyamayāv ubhau / (66.1) Par.?
pūrvajānujasaṃjñau tau rāmagovindalakṣaṇau / (66.2) Par.?
dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau // (66.3) Par.?
halam udyamya rāmas tu sarpendram iva kopitaḥ / (67.1) Par.?
cacāra samare vīro dviṣatām antako yathā // (67.2) Par.?
vikarṣan rathayūthāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām / (68.1) Par.?
cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca // (68.2) Par.?
kuñjarāṃl lāṅgalakṣiptān musalākṣepatāḍitān / (69.1) Par.?
rāmo virājan samare nirmamantha yathācalān // (69.2) Par.?
te vidhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ / (70.1) Par.?
jarāsaṃdhāntikaṃ vīrāḥ samarārtāḥ prajagmire // (70.2) Par.?
tān uvāca jarāsaṃdhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ / (71.1) Par.?
dhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām // (71.2) Par.?
parāvṛttasya samare virathasya palāyataḥ / (72.1) Par.?
bhrūṇahatyām ivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ // (72.2) Par.?
bhītāḥ kasmān nivartadhvaṃ dhig etāṃ kṣatravṛttitām / (73.1) Par.?
kṣipraṃ samabhivartadhvaṃ mama vākyena coditāḥ / (73.2) Par.?
yāvad etau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam // (73.3) Par.?
tatas te kṣatriyāḥ sarve jarāsaṃdhena coditāḥ / (74.1) Par.?
sṛjantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhuṃ vyavasthitāḥ // (74.2) Par.?
te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiś cāmbudanādibhiḥ / (75.1) Par.?
nāgaiś cāmbhodasaṃkāśair mahāmātrapracoditaiḥ // (75.2) Par.?
satanutrāḥ sanistriṃśāḥ sapatākāyudhadhvajāḥ / (76.1) Par.?
svāropitadhanuṣmantaḥ sutūṇīrāḥ satomarāḥ // (76.2) Par.?
sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ / (77.1) Par.?
raṇe te 'bhigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ // (77.2) Par.?
te yuddharāgā rathino vyagāhanta yudhāṃ varāḥ / (78.1) Par.?
gadābhiś caiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ // (78.2) Par.?
suparṇadhvajam āsthāya kṛṣṇas tu ratham uttamam / (79.1) Par.?
tadābhyayāj jarāsaṃdhaṃ śarair vivyādha cāṣṭabhiḥ // (79.2) Par.?
sārathiṃ cāsya vivyādha pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ / (80.1) Par.?
jaghāna turagāṃś cājau yatamānasya vīryavān // (80.2) Par.?
taṃ kṛcchragatam ājñāya citraseno mahārathaḥ / (81.1) Par.?
senānīḥ kauśikaś caiva kṛṣṇaṃ vivyādhatuḥ śaraiḥ // (81.2) Par.?
tribhir vivyādha saṃsaktaṃ baladevaṃ ca kauśikaḥ / (82.1) Par.?
baladevo dhanuś cāsya bhallenājau dvidhākarot / (82.2) Par.?
javenābhyardayac cāpi tān arīñ śaravṛṣṭibhiḥ // (82.3) Par.?
taṃ citrasenaḥ saṃrabdho vivyādha navabhiḥ śaraiḥ / (83.1) Par.?
kauśikaḥ pañcabhiś cāpi jarāsaṃdhaś ca saptabhiḥ // (83.2) Par.?
tribhis tribhiś ca nārācais tān bibheda janārdanaḥ / (84.1) Par.?
pañcabhiḥ pañcabhiś caiva baladevaḥ śitaiḥ śaraiḥ // (84.2) Par.?
ratheṣāṃ cāpi cicheda citrasenasya vīryavān / (85.1) Par.?
baladevo dhanuś cājau bhallenāsya dvidhākarot // (85.2) Par.?
sa chinnadhanvā viratho gadām ādāya vīryavān / (86.1) Par.?
abhyadravat susaṃkruddho jighāṃsur musalāyudham // (86.2) Par.?
sisṛkṣatas tu nārācāṃś citrasenavadhaiṣiṇaḥ / (87.1) Par.?
dhanuś cicheda rāmasya jarāsaṃdho mahābalaḥ / (87.2) Par.?
gadayā ca jaghānāśvān kopāt sa magadheśvaraḥ // (87.3) Par.?
ādāya musalaṃ rāmo jarāsaṃdham upādravat / (88.1) Par.?
tayos tu yuddham abhavat parasparavadhaiṣiṇoḥ // (88.2) Par.?
tataḥ sainyena mahatā jarāsaṃdho 'bhisaṃvṛtaḥ / (89.1) Par.?
rāmakṛṣṇāgragān bhojān āsasāda mahābalaḥ // (89.2) Par.?
tataḥ prakṣubhitasyeva sāgarasya mahāsvanaḥ / (90.1) Par.?
prādurbabhūva tumulaḥ senayor ubhayos tayoḥ // (90.2) Par.?
veṇubherīmṛdaṅgānāṃ śaṅkhānāṃ ca sahasraśaḥ / (91.1) Par.?
ubhayoḥ senayo rājan prādurāsīn mahāsvanaḥ // (91.2) Par.?
kṣveḍitāsphoṭitotkruṣṭais tumulaḥ sarvato 'bhavat / (92.1) Par.?
utpapāta rajaś cāpi khuranemisamuddhatam // (92.2) Par.?
samudyatamahāśastrāḥ pragṛhītaśarāsanāḥ / (93.1) Par.?
anyonyam abhigarjantaḥ śūrās tatrāvatasthire // (93.2) Par.?
rathinaḥ sādinaś caiva pattayaś ca sahasraśaḥ / (94.1) Par.?
gajāś cātibalās tatra saṃnipetur abhītavat // (94.2) Par.?
sa saṃprahāras tumulas tyaktvā prāṇān avartata / (95.1) Par.?
vṛṣṇibhiḥ saha yodhānāṃ jarāsaṃdhasya dāruṇaḥ // (95.2) Par.?
tataḥ śinir anādhṛṣṭir babhrur vipṛthur āhukaḥ / (96.1) Par.?
baladevaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ // (96.2) Par.?
dakṣiṇaṃ pakṣam āseduḥ śatrusainyasya bhārata / (97.1) Par.?
pālitaṃ cedirājena jarāsaṃdhena cābhibho // (97.2) Par.?
udīcyaiś ca mahāvīryaiḥ śalyasālvādibhir nṛpaiḥ / (98.1) Par.?
sṛjantaḥ śaravarṣāṇi samabhityaktajīvitāḥ // (98.2) Par.?
āgāvahaḥ pṛthuḥ kahvaḥ śatadyumno vidūrathaḥ / (99.1) Par.?
hṛṣīkeśaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ // (99.2) Par.?
bhīṣmakeṇābhiguptasya rukmiṇā ca mahātmanā / (100.1) Par.?
prācyaiś ca dākṣiṇātyaiś ca guptavīryabalānvitaiḥ // (100.2) Par.?
teṣāṃ yuddhaṃ samabhavat samabhityaktajīvitam / (101.1) Par.?
śaktyṛṣṭiprāsabāṇaughān sṛjatāṃ tumulaṃ mahat // (101.2) Par.?
sātyakiś citrakaḥ śyāmo yuyudhānaś ca vīryavān / (102.1) Par.?
rājādhidevo mṛduraḥ śvaphalkaś ca mahābalaḥ // (102.2) Par.?
satrājic ca prasenaś ca balena mahatā vṛtāḥ / (103.1) Par.?
vyūhasya pakṣaṃ te savyaṃ pratīyur dviṣatāṃ mṛdhe // (103.2) Par.?
vyūhasyārdhaṃ samāsedur mṛdureṇābhirakṣitam / (104.1) Par.?
rājabhiś cāpi bahubhir veṇudārimukhaiḥ saha // (104.2) Par.?
Duration=0.55103611946106 secs.