Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Kṛṣṇa and Bāṇa

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17478
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
tato 'niruddhasya gṛhe ruruduḥ sarvayoṣitaḥ / (1.2) Par.?
priyaṃ nātham apaśyantyaḥ kiṃnarya iva saṃghaśaḥ // (1.3) Par.?
aho dhik kim idaṃ loke nāthe kṛṣṇe vyavasthite / (2.1) Par.?
anāthā iva saṃtrastā rudimo bhayamohitāḥ // (2.2) Par.?
yasyendrapramukhā devāḥ sādityāḥ samarudgaṇāḥ / (3.1) Par.?
bāhucchāyāṃ samāśritya vasanti divi devatāḥ // (3.2) Par.?
tasyotpannam idaṃ loke bhayadasya mahadbhayam / (4.1) Par.?
yasyāniruddhaḥ pautraḥ sa vīraḥ kenāpi no hṛtaḥ // (4.2) Par.?
aho nāsti bhayaṃ nūnaṃ tasya loke sudurmateḥ / (5.1) Par.?
vāsudevasya yaḥ krodhaṃ prajvālayati duḥsaham // (5.2) Par.?
vyāditāsyasya yo mṛtyor daṃṣṭrāgre parivartate / (6.1) Par.?
sa vāsudevaṃ samare mohāt pratyudiyād ripuḥ // (6.2) Par.?
idam evaṃvidhaṃ kṛtvā vipriyaṃ yadupuṃgave / (7.1) Par.?
kathaṃ jīvan vimucyeta sākṣād api śatakratuḥ // (7.2) Par.?
kṛtāgā na sa śocyas tu vayaṃ tv adya vinākṛtāḥ / (8.1) Par.?
viprayogena nāthasya kṛtāntavaśagāḥ kṛtāḥ // (8.2) Par.?
ity evaṃ tā rudantyaś ca vadantyaś ca punaḥ punaḥ / (9.1) Par.?
netrajaṃ vāri mumucur aśivaṃ paramāṅganāḥ // (9.2) Par.?
tāsāṃ bāṣpābhipūrṇāni nayanāni cakāśire / (10.1) Par.?
salilenāplutānīva paṅkajāni jalāgame // (10.2) Par.?
tāsām arālapakṣmāṇi rājimanti śubhāni ca / (11.1) Par.?
rudhireṇāplutānīva nayanāni cakāśire // (11.2) Par.?
tāsāṃ harmyatalasthānāṃ tūrṇam āsīn mahāsvanaḥ / (12.1) Par.?
kurarīṇām ivākāśe rudatīnāṃ sahasraśaḥ // (12.2) Par.?
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoram apūrvaṃ bhayam āgatam / (13.1) Par.?
utpetuḥ sahasā svebhyo gṛhebhyaḥ puruṣarṣabhāḥ // (13.2) Par.?
kasmād eṣo 'niruddhasya śrūyate sumahāsvanaḥ / (14.1) Par.?
gṛhe kṛṣṇābhiguptānāṃ kuto no bhayam āgatam // (14.2) Par.?
ity evam ūcus te 'nyonyaṃ snehaviklavagadgadāḥ / (15.1) Par.?
pradharṣitā yathā siṃhā guhābhya iva niḥsṛtāḥ // (15.2) Par.?
saṃnāhabherī kṛṣṇasya sabhāyām āhatā tadā / (16.1) Par.?
tasyāḥ śabdena te sarve sabhām āgamya viṣṭhitāḥ // (16.2) Par.?
kim etad iti cānyonyaṃ samapṛcchanta yādavāḥ / (17.1) Par.?
anyonyasya hi te sarve yathānyāyam avedayan // (17.2) Par.?
tatas te bāṣpapūrṇākṣāḥ krodhasaṃraktalocanāḥ / (18.1) Par.?
niḥśvasanto vyatiṣṭhanta yādavā yuddhadurmadāḥ // (18.2) Par.?
tūṣṇīṃbhūteṣu sarveṣu vipṛthur vākyam abravīt / (19.1) Par.?
kṛṣṇaṃ praharatāṃ śreṣṭhaṃ niḥśvasantaṃ muhur muhuḥ // (19.2) Par.?
kim evaṃ cintayāviṣṭaḥ puruṣendra bhavān iha / (20.1) Par.?
tava bāhubalaprāṇam āśritāḥ sarvayādavāḥ / (20.2) Par.?
bhavantam āśritāḥ kṛṣṇa saṃvibhaktāś ca sarvaśaḥ // (20.3) Par.?
tathaiva balahā śakras tvayy āveśya jayājayau / (21.1) Par.?
sukhaṃ svapiti niścintaḥ kathaṃ tvaṃ cintayānvitaḥ // (21.2) Par.?
śokasāgaram akṣobhyaṃ sarve te jñātayo gatāḥ / (22.1) Par.?
tān majjamānān ekas tvaṃ samuddhara mahābhuja // (22.2) Par.?
kim evaṃ cintayāviṣṭo na kiṃcid api bhāṣase / (23.1) Par.?
cintāṃ kartuṃ vṛthā deva na tvam arhasi mādhava // (23.2) Par.?
ity evam uktaḥ kṛṣṇas tu niḥśvasya suciraṃ punaḥ / (24.1) Par.?
prāha vākyaṃ sa vākyajño bṛhaspatir iva svayam // (24.2) Par.?
vipṛtho cintayāviṣṭa etat kāryaṃ vicintayan / (25.1) Par.?
tathāhaṃ bhavatāpy ukto nottaraṃ vidadhe kvacit // (25.2) Par.?
dāśārhagaṇamadhye 'dya vadāmy arthavatīṃ giram / (26.1) Par.?
śṛṇudhvaṃ yādavāḥ sarve yathā cintānvito hy aham // (26.2) Par.?
aniruddhe hṛte vīre pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ / (27.1) Par.?
aśaktān iva manyante sarvān asmān sabāndhavān // (27.2) Par.?
āhukaś caiva no rājā hṛtaḥ sālvena vai purā / (28.1) Par.?
pratyānītas tato 'smābhir yuddhaṃ kṛtvā sudāruṇam // (28.2) Par.?
pradyumnaś cāpi no bālye śambareṇa hṛto hy abhūt / (29.1) Par.?
sa taṃ nihatya samare prāpto rukmiṇinandanaḥ // (29.2) Par.?
idaṃ tu sumahatkaṣṭaṃ prādyumniḥ kva pravāsitaḥ / (30.1) Par.?
naivaṃvidham ahaṃ doṣaṃ smarāmi manujarṣabhāḥ // (30.2) Par.?
bhasmanā guṇṭhitaḥ pādo yena me mūrdhni pātitaḥ / (31.1) Par.?
sānubandhasya tasyāhaṃ hariṣye jīvitaṃ raṇe // (31.2) Par.?
ity evam ukte kṛṣṇena sātyakir vākyam abravīt / (32.1) Par.?
carāḥ kṛṣṇa prayujyantām aniruddhasya mārgaṇe // (32.2) Par.?
āhukaṃ prāha kṛṣṇas tu smitaṃ kṛtvā vacas tadā / (33.1) Par.?
ābhyantarāś ca bāhyāś ca vyādiśyantāṃ carā nṛpa // (33.2) Par.?
tataś carās tu vyādiṣṭāḥ pārthivena yaśasvinā / (34.1) Par.?
abhyantaraṃ ca mārgadhvaṃ bāhyataś ca samantataḥ // (34.2) Par.?
veṇumantaṃ latāveṣṭaṃ tathā raivatakaṃ girim / (35.1) Par.?
ṛkṣavantaṃ giriṃ caiva mārgadhvaṃ tvaritā hayaiḥ // (35.2) Par.?
ekaikaṃ tatra codyānaṃ mārgitavyaṃ samantataḥ / (36.1) Par.?
gantavyaṃ cāpi niḥsaṅgam udyāneṣu samantataḥ // (36.2) Par.?
hayānāṃ ca sahasrāṇi rathānāṃ cāpy anekaśaḥ / (37.1) Par.?
āruhya tvaritāḥ sarve mārgadhvaṃ yadunandanam // (37.2) Par.?
senāpatir anādhṛṣṭir idaṃ vacanam abravīt / (38.1) Par.?
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam acyutaṃ bhītabhītavat // (38.2) Par.?
śṛṇu kṛṣṇa vaco mahyaṃ yadi te rocate vibho / (39.1) Par.?
cirāt prabhṛti me vaktuṃ bhavantaṃ jāyate matiḥ // (39.2) Par.?
asilomā pulomā ca nisundanarakau hatau / (40.1) Par.?
saubhaḥ sālvaś ca nihatau maindo dvivida eva ca / (40.2) Par.?
hayagrīvaś ca sumahān sānubandhas tvayā hataḥ // (40.3) Par.?
tādṛśe vigrahe vṛtte devahetoḥ sudāruṇe / (41.1) Par.?
sarvāṇy etāni karmāṇi niḥśeṣāṇi raṇe raṇe / (41.2) Par.?
kṛtavān asi govinda pārṣṇigrāhaś ca nāsti te // (41.3) Par.?
idaṃ karma tvayā kṛṣṇa sānubandhaṃ kṛtaṃ raṇe / (42.1) Par.?
pārijātasya haraṇe yat kṛtaṃ karma duṣkaraṃ // (42.2) Par.?
tatra śakras tvayā kṛṣṇa airāvataśirogataḥ / (43.1) Par.?
nirjito bāhuvīryeṇa svayaṃ yuddhaviśāradaḥ // (43.2) Par.?
tena vairaṃ tvayā sārdhaṃ kartavyaṃ nātra saṃśayaḥ / (44.1) Par.?
tatrānubandhaś ca mahāṃs tena kāryas tvayā saha // (44.2) Par.?
tatrāniruddhaharaṇaṃ kṛtaṃ maghavatā svayam / (45.1) Par.?
na hy anyasya bhavec chaktir vairaniryātanaṃ prati // (45.2) Par.?
ity evam ukte vacane kṛṣṇo nāga iva śvasan / (46.1) Par.?
uvāca vacanaṃ dhīmān anādhṛṣṭiṃ mahābalam // (46.2) Par.?
senānīs tāta mā maivaṃ na devāḥ kṣudrakarmiṇaḥ / (47.1) Par.?
nākṛtajñā na vā klībā nāvaliptā na bāliśāḥ // (47.2) Par.?
devatārthaṃ ca me yatno mahān dānavasaṃkṣaye / (48.1) Par.?
teṣāṃ priyārthaṃ ca raṇe hanmi dṛptān mahāsurān // (48.2) Par.?
tatparas tanmanāś cāsmi tadbhaktas tatpriye rataḥ / (49.1) Par.?
kathaṃ pāpaṃ kariṣyanti vijñāyaivaṃvidhaṃ hi mām // (49.2) Par.?
akṣudrāḥ satyavantaś ca nityaṃ bhaktānuyāyinaḥ / (50.1) Par.?
na teṣu pāpaṃ vijñeyaṃ bāliśa tvaṃ prabhāṣase // (50.2) Par.?
kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā tadākrūro 'bravīd vacaḥ / (51.1) Par.?
madhuraṃ ślakṣṇayā vācā arthavākyaviśāradaḥ // (51.2) Par.?
yac chakrasya prabhoḥ kāryaṃ tad asmākaṃ viniścitam / (52.1) Par.?
asmākaṃ cāpi yat kāryaṃ tac ca kāryaṃ śacīpateḥ // (52.2) Par.?
saṃrakṣyāś ca vayaṃ devair asmābhiś cāpi devatāḥ / (53.1) Par.?
devatārthe vayaṃ cāpi mānuṣatvam upāgatāḥ // (53.2) Par.?
evam akrūravacanaiś coditaḥ puruṣottamaḥ / (54.1) Par.?
snigdhagambhīrayā vācā punaḥ kṛṣṇo 'bhyabhāṣata // (54.2) Par.?
nāyaṃ devair na gandharvair nāpi yakṣair na rākṣasaiḥ / (55.1) Par.?
pradyumnaputro 'pahṛtaḥ puṃścalyā tu hṛtaḥ striyā // (55.2) Par.?
māyāvidagdhāḥ puṃścalyo daityadānavayoṣitaḥ / (56.1) Par.?
tābhir hṛto na saṃdeho nānyato vidyate bhayam // (56.2) Par.?
ity evam ukte vacane sūtamāgadhabandinām / (57.1) Par.?
madhuraḥ śrūyate śabdo mādhavasya niveśane // (57.2) Par.?
te carāḥ sarvataḥ sarve sabhādvāram upāgatāḥ / (58.1) Par.?
śanair gadgadayā vācā idaṃ vacanam abruvan // (58.2) Par.?
udyānāni śilāḥ śailā guhā nadyaḥ sarāṃsi ca / (59.1) Par.?
ekaikaṃ śataśo rājan mārgitaṃ na ca dṛśyeta // (59.2) Par.?
yad anyat saṃvidhātavyaṃ vidhānaṃ yadunandana / (60.1) Par.?
tadājñāpaya naḥ kṣipram aniruddhasya mārgaṇe // (60.2) Par.?
tatas te dīnamanasaḥ sarve bāṣpākulekṣaṇāḥ / (61.1) Par.?
anyonyam abhyabhāṣanta kim ataḥ kāryam uttaram // (61.2) Par.?
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kecit kecid bāṣpāvilekṣaṇāḥ / (62.1) Par.?
kecic cācintañśūrā āsthāya bhrukuṭiṃ narāḥ // (62.2) Par.?
tatas tūryaninādaiś ca śaṅkhānāṃ ca mahāsvanaiḥ / (63.1) Par.?
prabodhanaṃ mahābāhoḥ kṛṣṇasyākriyatālaye // (63.2) Par.?
tataḥ prabhāte vimale prādurbhūte divākare / (64.1) Par.?
praviveśa sabhām eko nāradaḥ prahasann iva // (64.2) Par.?
athābhyutthāya vimanāḥ kṛṣṇaḥ samitidurjayaḥ / (65.1) Par.?
madhuparkaṃ ca gāṃ caiva nāradāya dadau prabhuḥ // (65.2) Par.?
sa viṣṭare sthitaḥ śubhre spardhyāstaraṇasaṃvṛte / (66.1) Par.?
ṛjvāsīno yathānyāyam uvācedaṃ vaco 'rthavat // (66.2) Par.?
kim evaṃ cintayāviṣṭā niḥsaṅgaṃ tamasāvṛtāḥ / (67.1) Par.?
utsāhanāśāt sarve vai klībā iva vicetasaḥ // (67.2) Par.?
evam ukte tu vacane nāradena mahātmanā / (68.1) Par.?
vāsudevo 'bravīd vākyaṃ śrūyatāṃ bhagavann idam // (68.2) Par.?
aniruddho hṛto brahman kenāpi niśi suvrata / (69.1) Par.?
tasyārthe sarva evāsma cintayāviṣṭacetasaḥ // (69.2) Par.?
ity evam ukte vacane keśavena mahātmanā / (70.1) Par.?
prahasya nāradaḥ prāha śrūyatāṃ madhusūdana // (70.2) Par.?
nirvṛttaṃ sumahad yuddhaṃ mahāpuruṣasevitam / (71.1) Par.?
aniruddhasya caikasya bāṇasya ca mahāmṛdhe // (71.2) Par.?
uṣā nāma sutā tasya bāṇasyāpratimaujasaḥ / (72.1) Par.?
tasyārthe citralekhā vai jahārāśu tam apsarāḥ // (72.2) Par.?
ubhayor api tatrāsīn mahad yuddhaṃ sudāruṇam / (73.1) Par.?
prādyumnibāṇayoḥ saṃkhye balivāsavayor iva // (73.2) Par.?
aniruddho bhayāt tena saṃyugeṣv anivartinā / (74.1) Par.?
bāṇena māyām āsthāya baddho nāgair mahābalaḥ // (74.2) Par.?
uttiṣṭhatu bhavāñ śīghraṃ yaśase vijayāya ca / (75.1) Par.?
nāyaṃ saṃrakṣituṃ kālaḥ prāṇāṃs tāta jayaiṣiṇām // (75.2) Par.?
ity evam ukte vacane vāsudevaḥ pratāpavān / (76.1) Par.?
prāyātrikān vai saṃbhārān ājñāpayata vīryavān // (76.2) Par.?
tataś candanacūrṇaiś ca lājaiś cāpi samantataḥ / (77.1) Par.?
niryayau sa mahābāhuḥ kīryamāṇo janārdanaḥ // (77.2) Par.?
nārada uvāca / (78.1) Par.?
smaraṇaṃ vainateyasya kṛṣṇa tvaṃ kartum arhasi / (78.2) Par.?
na hy anyena tam adhvānaṃ gantuṃ śakyaṃ mahābhuja // (78.3) Par.?
ekādaśa sahasrāṇi yojanānāṃ janārdana / (79.1) Par.?
taditaḥ śoṇitapuraṃ prādyumnir yatra sāṃpratam // (79.2) Par.?
manojavo mahāvīryo vainateyaḥ pratāpavān / (80.1) Par.?
ekena sa muhūrtena bāṇaṃ saṃdarśayiṣyati // (80.2) Par.?
tasya tad vacanaṃ śrutvā prādhyāyad garuḍaṃ hariḥ / (81.1) Par.?
sa kṛṣṇapārśvam āgamya harṣeṇāvasthito 'bhavat // (81.2) Par.?
kṛṣṇakeśaḥ pravalayo jiṣṇuḥ kṛṣṇaś ca varṇataḥ / (82.1) Par.?
caturdaṃṣṭraś caturbāhuś caturvedaṣaḍaṅgavit // (82.2) Par.?
śrīvatsāṅko 'ravindākṣa ūrdhvalomā mṛdutvacaḥ / (83.1) Par.?
samāṅguliḥ samanakho raktāṅgulinakhāntaraḥ // (83.2) Par.?
snigdhagambhīranirghoṣo vṛttabāhur mahābhujaḥ / (84.1) Par.?
ājānubāhuḥ siṃhāsyaḥ siṃhasaṃhanano yuvā / (84.2) Par.?
sahasram iva sūryāṇāṃ dīpyamānaḥ prakāśate // (84.3) Par.?
yaḥ prabhur bhāti bhūtātmā bhūtānāṃ bhāvanaḥ prabhuḥ / (85.1) Par.?
yasyāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ dadau prītaḥ prajāpatiḥ // (85.2) Par.?
prajāpatīnāṃ sādhyānāṃ tridaśānāṃ ca śāśvataḥ / (86.1) Par.?
stūyamānaḥ stavaiḥ sarvaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ / (86.2) Par.?
ṛṣibhiś ca mahābhāgair vedavedāṅgapāragaiḥ // (86.3) Par.?
saṃvidhānam athājñāpya dvārakāyāṃ mahābhujaḥ / (87.1) Par.?
gamanāya matiṃ cakre vāsudevaḥ pratāpavān // (87.2) Par.?
āsthito garuḍaṃ devas tasya cānu halāyudhaḥ / (88.1) Par.?
pṛṣṭhato 'nu balasyāpi pradyumnaḥ śatrukarśanaḥ // (88.2) Par.?
jaya bāṇaṃ mahābāho ye cāsyānucarā raṇe / (89.1) Par.?
na hi te pramukhe sthātuṃ kaścic chakto mahāmṛdhe // (89.2) Par.?
prasāde te dhruvā lakṣmīr vijayaś ca parākrame / (90.1) Par.?
vijeṣyasi raṇe śatruṃ daityendraṃ sahasainikam // (90.2) Par.?
siddhacāraṇasaṃghānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ / (91.1) Par.?
śṛṇvan vāco 'ntarikṣasthaḥ prayayau keśavo raṇe // (91.2) Par.?
Duration=0.48619103431702 secs.