Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Birth, childhood, and youth

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17409
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
kṛṣṇaṃ vrajagataṃ śrutvā vardhamānam ivānalam / (1.2) Par.?
udvegam agamat kaṃsaḥ śaṅkamānas tato bhayam // (1.3) Par.?
pūtanāyāṃ hatāyāṃ ca kāliye ca parājite / (2.1) Par.?
dhenuke pralayaṃ nīte pralambe ca nipātite // (2.2) Par.?
dhṛte govardhane caiva viphale śakraśāsane / (3.1) Par.?
goṣu trātāsu ca tathā spṛhaṇīyena karmaṇā // (3.2) Par.?
kakudmini hate 'riṣṭe gopeṣu muditeṣu ca / (4.1) Par.?
dṛśyamāne vināśe ca saṃnikṛṣṭe mahābhaye // (4.2) Par.?
karṣaṇena ca vṛkṣābhyāṃ bālenābālakarmaṇā / (5.1) Par.?
acintyaṃ karma tac chrutvā vardhamāneṣu śatruṣu // (5.2) Par.?
prāptāriṣṭam ivātmānaṃ mene sa mathureśvaraḥ / (6.1) Par.?
visaṃjñendriyabhūtātmā gatāsupratimo 'bhavat // (6.2) Par.?
tato jñātīn samānāyya pitaraṃ cograśāsanaḥ / (7.1) Par.?
niśi stimitamūkāyām mathurāyāṃ janādhipaḥ // (7.2) Par.?
vasudevaṃ ca devābhaṃ kahvaṃ cāhūya yādavam / (8.1) Par.?
satyakaṃ dārukaṃ caiva kahvāvarajam eva ca // (8.2) Par.?
bhojaṃ vaitaraṇaṃ caiva vikadruṃ ca mahābalam / (9.1) Par.?
bhayesakhaṃ ca rājānaṃ vipṛthuṃ ca pṛthuśriyam // (9.2) Par.?
babhruṃ dānapatiṃ caiva kṛtavarmāṇam eva ca / (10.1) Par.?
bhūritejasam akṣobhyaṃ bhūriśravasam eva ca // (10.2) Par.?
etān sa yādavān sarvān ābhāṣya śṛṇuteti ca / (11.1) Par.?
ugrasenasuto rājā provāca mathureśvaraḥ // (11.2) Par.?
bhavantaḥ sarvakāryajñāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ / (12.1) Par.?
nyāyavṛttāntakuśalās trivargasya pravartakāḥ // (12.2) Par.?
kartavyānāṃ ca kartāro lokasya vibudhopamāḥ / (13.1) Par.?
parvatā iva niṣkampā vṛtte mahati tasthuṣaḥ // (13.2) Par.?
adambhavṛttayaḥ sarve gurukarmasu codyatāḥ / (14.1) Par.?
rājamantradharāḥ sarve sarve dhanuṣi pāragāḥ // (14.2) Par.?
yaśaḥpradīpā lokānāṃ vedārthānāṃ vivakṣavaḥ / (15.1) Par.?
āśramāṇāṃ nisargajñā varṇānāṃ kramapāragāḥ // (15.2) Par.?
pravaktāraḥ suniyatā netāro nayadarśinaḥ / (16.1) Par.?
bhettāraḥ pararāṣṭrāṇāṃ trātāraḥ śaraṇārthinām // (16.2) Par.?
evam akṣatacāritraiḥ śrīmadbhir uditoditaiḥ / (17.1) Par.?
dyaur api anugṛhītā syād bhavadbhiḥ kiṃ punar mahī // (17.2) Par.?
ṛṣīṇām iva vo vṛttaṃ prabhāvo marutām iva / (18.1) Par.?
rudrāṇām iva vaḥ krodho dīptir aṅgirasām iva // (18.2) Par.?
vyāvartamānaṃ sumahad bhavadbhiḥ khyātakīrtibhiḥ / (19.1) Par.?
dhṛtaṃ yadukulaṃ vīrair bhūtalaṃ parvatair iva // (19.2) Par.?
evaṃ bhavatsu yukteṣu mama cittānuvartiṣu / (20.1) Par.?
vardhamāno mamānartho bhavadbhiḥ kim upekṣitaḥ // (20.2) Par.?
eṣa kṛṣṇa iti khyāto nandagopasuto vraje / (21.1) Par.?
vardhamāna ivāmbhodo mūlaṃ naḥ parikṛntati // (21.2) Par.?
anamātyasya śūnyasya cārāndhasya mamaiva tu / (22.1) Par.?
kāraṇān nandagopasya sa suto gopito gṛhe // (22.2) Par.?
upekṣita iva vyādhiḥ pūryamāṇa ivāmbudaḥ / (23.1) Par.?
nadanmegha ivoṣṇānte sa durātmā vivardhate // (23.2) Par.?
tasya nāhaṃ gatiṃ jāne na yogaṃ na parāyaṇam / (24.1) Par.?
nandagopasya bhavane jātasyādbhutakarmaṇaḥ // (24.2) Par.?
kiṃ tadbhūtaṃ samutpannaṃ devāpatyaṃ na vidmahe / (25.1) Par.?
atidevair amānuṣyaiḥ karmabhiḥ so 'numīyate // (25.2) Par.?
pūtanā śakunī bālye śiśunā stanapāyinā / (26.1) Par.?
stanapānepsunā pītā prāṇaiḥ saha durāsadā // (26.2) Par.?
yamunāyāṃ hrade nāgaḥ kāliyo damitas tathā / (27.1) Par.?
rasātalacaro nītaḥ kṣaṇenādarśanaṃ hradāt / (27.2) Par.?
nandagopasuto yogaṃ kṛtvā ca punar utthitaḥ // (27.3) Par.?
dhenukas tālaśikharāt pātito jīvitaṃ vinā // (28) Par.?
pralambaṃ yaṃ mṛdhe devā na śekur abhivīkṣitum / (29.1) Par.?
bālena muṣṭinaikena sa hataḥ prākṛto yathā // (29.2) Par.?
vāsavasyotsavaṃ bhaṅktvā varṣaṃ vāsavaroṣajam / (30.1) Par.?
nirjalaṃ gokulaṃ kṛtvā dhṛto govardhano giriḥ // (30.2) Par.?
hatas tv ariṣṭo balavān viśṛṅgaś ca kṛto vraje / (31.1) Par.?
abālo bālyam āsthāya ramate bālalīlayā // (31.2) Par.?
prabandhaḥ karmaṇām eṣa tasya govrajavāsinaḥ / (32.1) Par.?
saṃnikṛṣṭaṃ bhayaṃ caiva keśino mama ca dhruvam // (32.2) Par.?
bhūtapūrvaś ca me mṛtyuḥ sa nūnaṃ pūrvadaihikaḥ / (33.1) Par.?
yuddhakāṅkṣī hi sa yathā tiṣṭhatīva mamāgrataḥ // (33.2) Par.?
kva ca gopatvam aśubhaṃ mānuṣyaṃ mṛtyudurbalam / (34.1) Par.?
kva ca devaprabhāvena krīḍitavyaṃ vraje mama // (34.2) Par.?
aho nīcena vapuṣā chādayitvātmano vapuḥ / (35.1) Par.?
ko 'py eṣa ramate devaḥ śmaśānastha ivānalaḥ // (35.2) Par.?
śrūyate hi purā viṣṇuḥ surāṇāṃ kāraṇāntare / (36.1) Par.?
vāmanena tu rūpeṇa jahāra pṛthivīm imām // (36.2) Par.?
kṛtvā kesariṇo rūpaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā / (37.1) Par.?
hato hiraṇyakaśipur dānavānāṃ pitāmahaḥ // (37.2) Par.?
acintyaṃ rūpam āsthāya śvetaśailasya mūrdhani / (38.1) Par.?
bhavena cyāvitā daityāḥ purā tat tripuraṃ ghnatā // (38.2) Par.?
pālito guruputreṇa bhārgavo 'ṅgirasena vai / (39.1) Par.?
praviśya cāsurīṃ māyām anāvṛṣṭiṃ cakāra ha // (39.2) Par.?
anantaḥ śāśvato devaḥ sahasravadano 'vyayaḥ / (40.1) Par.?
vārāhaṃ rūpam āsthāya ujjahārārṇavān mahīm // (40.2) Par.?
amṛte nirmite pūrvaṃ viṣṇuḥ strīrūpam āsthitaḥ / (41.1) Par.?
surāṇām asurāṇāṃ ca yuddhaṃ cakre sudāruṇam // (41.2) Par.?
amṛtārthe purā cāpi devadaityasamāgame / (42.1) Par.?
dadhāra mandaraṃ viṣṇur akūpāra iti śrutiḥ // (42.2) Par.?
caturdhā tejaso bhāgaṃ kṛtvā dāśarathe gṛhe / (43.1) Par.?
sa eva rāmasaṃjño vai rāvaṇaṃ vyaśasat tadā // (43.2) Par.?
evam eṣa nikṛtyā vai tattadrūpam upāgataḥ / (44.1) Par.?
sādhayaty ātmanaḥ kāryaṃ surāṇām arthasiddhaye // (44.2) Par.?
tad eṣa nūnaṃ viṣṇur vā śakro vā marutāṃ varaḥ / (45.1) Par.?
matsādhanepsayā prāpto nārado māṃ yad uktavān // (45.2) Par.?
atra me śaṅkate buddhir vasudevaṃ prati prabho / (46.1) Par.?
asya buddhiviśeṣeṇa vayaṃ kātaratāṃ gatāḥ // (46.2) Par.?
ahaṃ hi khaṭvāṅgavane nāradena samāgataḥ / (47.1) Par.?
dvitīyaṃ sa hi māṃ vipraḥ punar evābravīd vacaḥ // (47.2) Par.?
yat tvayānuṣṭhito yatnaḥ kaṃsa garbhakṛte mahān / (48.1) Par.?
vasudevena te rātrau karma tad viphalīkṛtam // (48.2) Par.?
dārikā yā tvayā rātrau śilāyāṃ kaṃsa pātitā / (49.1) Par.?
tāṃ yaśodāsutāṃ viddhi kṛṣṇaṃ ca vasudevajam // (49.2) Par.?
rātrau vyāvartitāv etau garbhau tava vadhāya vai / (50.1) Par.?
vasudevena saṃdhāya mitrarūpeṇa śatruṇā // (50.2) Par.?
sā tu kanyā yaśodāyā vindhye parvatasattame / (51.1) Par.?
hatvā śumbhaniśumbhau dvau dānavau nagacāriṇau // (51.2) Par.?
kṛtābhiṣekā varadā bhūtasaṃghaniṣevitā / (52.1) Par.?
arcyate dasyubhir ghorair mahāpaśubalipriyā // (52.2) Par.?
surāpiśitapūrṇābhyāṃ kumbhābhyām upaśobhitā / (53.1) Par.?
mayūrāṅgadacitraiś ca barhabhāraiś ca bhūṣitā // (53.2) Par.?
dṛptakukkuṭasaṃnādaṃ vanaṃ vāyasanāditam / (54.1) Par.?
chāgayūthaiś ca sampūrṇam aviruddhaiś ca pakṣibhiḥ // (54.2) Par.?
siṃhavyāghravarāhāṇāṃ nādena pratināditam / (55.1) Par.?
vṛkṣagambhīranibiḍaṃ kāntāraiḥ sarvato vṛtam // (55.2) Par.?
divyabhṛṅgāracamarair ādarśaiś ca vibhūṣitam / (56.1) Par.?
devatūryaninādaiś ca śataśaḥ pratināditam / (56.2) Par.?
sthānaṃ tasyā nage vindhye nirmitaṃ svena tejasā // (56.3) Par.?
ripūṇāṃ trāsajananī nityaṃ tatra manorame / (57.1) Par.?
vasate paramaprītā daivatair api pūjitā // (57.2) Par.?
yas tv ayaṃ nandagopasya kṛṣṇa ity ucyate sutaḥ / (58.1) Par.?
atra me nāradaḥ prāha sumahat karma kāraṇam // (58.2) Par.?
dvitīyo vasudevād vai vāsudevo bhaviṣyati / (59.1) Par.?
sa hi te sahajo mṛtyur bāndhavaś ca bhaviṣyati // (59.2) Par.?
sa eva vāsudevo vai vasudevasuto balī / (60.1) Par.?
bāndhavo dharmato mahyaṃ hṛdayenāntako ripuḥ // (60.2) Par.?
yathā hi vāyaso mūrdhni padbhyāṃ yasyaiva tiṣṭhati / (61.1) Par.?
netre tudati tasyaiva vaktreṇāmiṣagṛddhinā // (61.2) Par.?
vasudevas tathaivāyaṃ saputraḥ sahabāndhavaḥ / (62.1) Par.?
chinatti mama mūlāni bhuṅkte ca mama pārśvataḥ // (62.2) Par.?
bhrūṇahatyāpi saṃtāryā govadhaḥ strīvadho 'pi vā / (63.1) Par.?
na kṛtaghnasya loko 'sti bāndhavasya viśeṣataḥ // (63.2) Par.?
patitānugataṃ mārgaṃ niṣevaty acireṇa saḥ / (64.1) Par.?
yaḥ kṛtaghno 'nubandhena prītiṃ vahati dāruṇām // (64.2) Par.?
narakādhyuṣitaḥ panthā gantavyas tena dāruṇaḥ / (65.1) Par.?
apāpe pāpahṛdayo yaḥ pāpam anutiṣṭhati // (65.2) Par.?
ahaṃ vā svajanaḥ ślāghyaḥ sa vā ślāghyataraḥ sutaḥ / (66.1) Par.?
niyamair guruvṛttena tvayā bāndhavakāmyayā // (66.2) Par.?
hastināṃ kalahe ghore vadham ṛcchanti vīrudhaḥ / (67.1) Par.?
yuddhavyuparame te tu sahāśnanti mahāvane // (67.2) Par.?
bāndhavānām api tathā bhedakāle samutthite / (68.1) Par.?
vadhyate yo 'ntaraprepsuḥ svajano yāti vikriyām // (68.2) Par.?
kalis tvaṃ hi vināśāya mayā puṣṭo vijānatā / (69.1) Par.?
vasudeva kulasyāsya yad virodhayase bhṛśam / (69.2) Par.?
amarṣī vairaśīlaś ca sadā pāpamatiḥ śaṭhaḥ // (69.3) Par.?
sthāne yadukulaṃ mūḍha śocanīyaṃ tvayā kṛtam / (70.1) Par.?
vasudeva vṛthāvṛddha yan mayā tvaṃ puraskṛtaḥ // (70.2) Par.?
śvetena śirasā vṛddho naiva varṣaśatī bhavet / (71.1) Par.?
yasya buddhiḥ pariṇatā sa vai vṛddhatamo nṛṇām // (71.2) Par.?
tvaṃ tu karkaśaśīlaś ca buddhyā ca na bahuśrutaḥ / (72.1) Par.?
kevalaṃ vayasā vṛddho yathā śaradi toyadaḥ // (72.2) Par.?
kiṃ ca tvaṃ sādhu jānīṣe vasudeva vṛthāmate / (73.1) Par.?
hate kaṃse mama suto mathurāṃ pālayiṣyati // (73.2) Par.?
chinnāśas tvaṃ vṛthāvṛddha mithyā hy evaṃ vicāritam / (74.1) Par.?
jijīviṣur na sa hy asti yo hi tiṣṭhen mamāgrataḥ // (74.2) Par.?
prahartukāmo viśvaste yas tvaṃ svasthena cetasā / (75.1) Par.?
tat te pratikariṣyāmi putrayos tava paśyataḥ // (75.2) Par.?
na me vṛddhavadhaḥ kaścid dvijastrīvadha eva vā / (76.1) Par.?
kṛtapūrvaḥ kariṣye vā viśeṣeṇa tu bāndhave // (76.2) Par.?
iha tvaṃ jātasaṃvṛddho mama pitrā vivardhitaḥ / (77.1) Par.?
pitṛṣvasur me bhartā ca yadūnāṃ prathamo guruḥ // (77.2) Par.?
kule mahati vikhyātaḥ prathite cakravartinām / (78.1) Par.?
gurvarthaṃ pūjitaḥ sadbhir yadubhir dharmabuddhibhiḥ // (78.2) Par.?
kiṃ kariṣyāmahe sarve satsu vaktavyatāṃ gatāḥ / (79.1) Par.?
yadūnāṃ yūthamukhyasya yasya te vṛttam īdṛśam // (79.2) Par.?
madvadho vā jayo vātha vasudevasya durṇayaiḥ / (80.1) Par.?
satsu yāsyanti puruṣā yadūnām avaguṇṭhitāḥ // (80.2) Par.?
tvayā hi madvadhopāyaṃ tarkayānena vai mṛdhe / (81.1) Par.?
aviśvāsyaṃ kṛtaṃ karma vācyāś ca yadavaḥ kṛtāḥ // (81.2) Par.?
aśāmyaṃ vairam utpannaṃ mama kṛṣṇasya cobhayoḥ / (82.1) Par.?
śāntim ekatare śāntiṃ gate yāsyanti yādavāḥ // (82.2) Par.?
gacchatv ayaṃ dānapatiḥ kṣipram ānayituṃ vrajāt / (83.1) Par.?
nandagopaṃ ca gopāṃś ca karadān mama śāsanāt // (83.2) Par.?
vācyaś ca nandagopo vai karam ādāya vārṣikam / (84.1) Par.?
śīghram āgaccha nagaraṃ gopaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ // (84.2) Par.?
kṛṣṇasaṃkarṣaṇau caiva vasudevasutāv ubhau / (85.1) Par.?
draṣṭum icchati vai kaṃsaḥ sabhṛtyaḥ sapurohitaḥ // (85.2) Par.?
etau yuddhavidau raṅge kālanirmāṇayodhinau / (86.1) Par.?
dṛḍhapratikṛtī caiva śṛṇomi vyāyatodyamau // (86.2) Par.?
asmākam api mallau dvau sajjau jayadhṛtotsavau / (87.1) Par.?
tābhyāṃ saha niyotsyete tau yuddhakuśalāv ubhau // (87.2) Par.?
draṣṭavyau ca mayāvaśyaṃ bālau tāv amaropamau / (88.1) Par.?
pitṛṣvasuḥ sutau mukhyau vrajavāsau vanecarau // (88.2) Par.?
vaktavyaṃ ca vraje tasmin samīpe vrajavāsinām / (89.1) Par.?
rājā dhanurmahaṃ nāma kārayiṣyati vai sukhī // (89.2) Par.?
saṃnikṛṣṭe vrajās tatra nivasantu yathāsukham / (90.1) Par.?
janasyāmantritasyārthe yathā syāt sarvam avyayam // (90.2) Par.?
payasaḥ sarpiṣaś caiva dadhno dadhyuttarasya ca / (91.1) Par.?
yathākāmapradānāya bhojyādhiśrayaṇāya ca // (91.2) Par.?
akrūra gaccha śīghraṃ tvaṃ tāv ānaya mamājñayā / (92.1) Par.?
saṃkarṣaṇaṃ ca kṛṣṇaṃ ca draṣṭuṃ kautūhalaṃ hi me // (92.2) Par.?
tābhyām āgamane prītiḥ parā mama kṛtā bhavet / (93.1) Par.?
dṛṣṭvā tu tau mahāvīryau tad vidhāsyāmi yaddhitam // (93.2) Par.?
syān nāma vākyaṃ śrutvaivaṃ mama tau paribhāṣitam / (94.1) Par.?
na gacchetāṃ yathākālaṃ nigrāhyāv api tau mama // (94.2) Par.?
sāntvam eva tu bāleṣu pradhānaṃ prathamo nayaḥ / (95.1) Par.?
madhureṇaiva tau mandau svayam evānayāśu vai // (95.2) Par.?
akrūra kuru me prītim etāṃ paramadurlabhām / (96.1) Par.?
yadi vā nopajapto 'si vasudevena suvrata // (96.2) Par.?
evam ākruśyamānas tu vasudevo vasūpamaḥ / (97.1) Par.?
sāgarākāram ātmānaṃ niṣprakampam adhārayat // (97.2) Par.?
vākśalyais tāḍyamānas tu kaṃsenādīrghadarśinā / (98.1) Par.?
kṣamāṃ manasi saṃdhāya nottaraṃ pratyabhāṣata // (98.2) Par.?
ye tu taṃ dadṛśus tatra kṣipyamāṇam anekaśaḥ / (99.1) Par.?
dhig dhig ity asakṛt te vai śanair ūcur avāṅmukhāḥ // (99.2) Par.?
akrūras tu mahātejā jānan divyena cakṣuṣā / (100.1) Par.?
jalam dṛṣṭveva tṛṣitaḥ preṣitaḥ prītimān abhūt // (100.2) Par.?
tasminn eva muhūrte tu mathurāyāḥ sa niryayau / (101.1) Par.?
prītimān puṇḍarīkākṣaṃ draṣṭuṃ dānapatiḥ svayam // (101.2) Par.?
Duration=0.5483729839325 secs.