Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): aṃśāvatāra

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17315
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
kṛtakārye gate kāle jagatyāṃ ca yathānayam / (1.2) Par.?
aṃśāvataraṇe vṛtte surāṇāṃ bhārate kule // (1.3) Par.?
bhāge 'vatīrṇe dharmasya śakrasya pavanasya ca / (2.1) Par.?
aśvinor devabhiṣajor bhāge vai bhāskarasya ca // (2.2) Par.?
pūrvam evāvanigate bhāge devapurodhasaḥ / (3.1) Par.?
vasūnām aṣṭame bhāge prāg eva dharaṇīṃ gate // (3.2) Par.?
mṛtyor bhāge kṣitigate kaler bhāge tathaiva ca / (4.1) Par.?
bhāge somasya vahneś ca varuṇasya ca gāṃ gate // (4.2) Par.?
śaṃkarasya gate bhāge viśveṣāṃ ca divaukasām / (5.1) Par.?
gandharvoragayakṣāṇāṃ bhāgāṃśeṣu gateṣv atha // (5.2) Par.?
bhāgeṣv eteṣu gaganād avatīrṇeṣu medinīm / (6.1) Par.?
tiṣṭhan nārāyaṇasyāṃśe nāradaḥ pratyadṛśyata // (6.2) Par.?
jvalitāgnipratīkāśo bālārkasadṛśekṣaṇaḥ / (7.1) Par.?
savyāpavṛttaṃ vipulaṃ jaṭāmaṇḍalam udvahan // (7.2) Par.?
candrāṃśuśukle vasane vasāno rukmabhūṣaṇaḥ / (8.1) Par.?
vīṇāṃ gṛhītvā mahatīṃ kakṣāsaktāṃ sakhīm iva // (8.2) Par.?
kṛṣṇājinottarāsaṅgo hemayajñopavītavān / (9.1) Par.?
daṇḍī kamaṇḍaludharaḥ sākṣāc chakra ivāparaḥ // (9.2) Par.?
bhettā jagati guhyānāṃ vigrahāṇāṃ grahopamaḥ / (10.1) Par.?
maharṣir vigraharucir vidvān gāndharvavedavit // (10.2) Par.?
vairikelikilo vipro brāhmaḥ kalir ivāparaḥ / (11.1) Par.?
gātā caturṇāṃ vedānām udgātā prathamartvijām // (11.2) Par.?
sa nārado 'tha brahmarṣir brahmalokacaro 'vyayaḥ / (12.1) Par.?
sthito devasabhāmadhye saṃrabdho viṣṇum abravīt // (12.2) Par.?
aṃśāvataraṇaṃ viṣṇo yad idaṃ tridaśaiḥ kṛtam / (13.1) Par.?
kṣayāya pṛthivīndrāṇāṃ sarvam etad akāraṇam // (13.2) Par.?
yad etat pārthivaṃ kṣatraṃ sthitaṃ tvayi vidhīśvara / (14.1) Par.?
nṛnārāyaṇayukto 'yaṃ kāryārthaḥ pratibhāti me // (14.2) Par.?
na yuktaṃ jānatā deva tvayā tattvārthadarśinā / (15.1) Par.?
devadeva pṛthivyarthe prayoktuṃ kāryam īdṛśam // (15.2) Par.?
tvaṃ hi cakṣuṣmatāṃ cakṣuḥ ślāghyaḥ prabhavatāṃ prabhuḥ / (16.1) Par.?
śreṣṭho yogavatāṃ yogī gatir gatimatām api // (16.2) Par.?
devabhāgān gatān dṛṣṭvā kiṃ tvaṃ sarvāgrago vibhuḥ / (17.1) Par.?
vasuṃdharāyāḥ sāhyārtham aṃśaṃ svaṃ nānuyuñjase // (17.2) Par.?
tvayā sanāthā devāṃśās tvanmayās tvatpracoditāḥ / (18.1) Par.?
jagatyāṃ saṃtariṣyanti kāryāt kāryāntaraṃ gatāḥ // (18.2) Par.?
tad ahaṃ tvarayā viṣṇo prāptaḥ surasabhām imām / (19.1) Par.?
tava saṃcodanārthaṃ vai śṛṇu cāpy atra kāraṇam // (19.2) Par.?
ye tvayā nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye / (20.1) Par.?
teṣāṃ śṛṇu gatiṃ viṣṇo ye gatāḥ pṛthivītalam // (20.2) Par.?
pūḥ pṛthivyāṃ samuditā mathurā nāma nāmataḥ / (21.1) Par.?
niviṣṭā yamunātīre sphītā janapadāyutā // (21.2) Par.?
madhur nāma mahān āsīd dānavo yudhi durjayaḥ / (22.1) Par.?
tasya sma sumaharddhyāsīn mahāpādapasaṃtatam / (22.2) Par.?
ghoraṃ madhuvanaṃ nāma yatrāsau nyavasat tadā // (22.3) Par.?
tasya putro mahān āsīl lavaṇo nāma dānavaḥ / (23.1) Par.?
trāsanaḥ sarvabhūtānāṃ bale mahati tasthivān // (23.2) Par.?
sa tatra dānavaḥ krīḍan varṣapūgān anekaśaḥ / (24.1) Par.?
sadaivatagaṇāṃl lokān udvāsayati darpitaḥ // (24.2) Par.?
ayodhyāyām ayodhyāyāṃ rāme dāśarathau sthite / (25.1) Par.?
rājyaṃ śāsati dharmajñe rākṣasānāṃ bhayāvahe // (25.2) Par.?
sa dānavo balaślāghī ghoraṃ vanam upāśritaḥ / (26.1) Par.?
preṣayāmāsa rāmāya dūtaṃ paruṣavādinam // (26.2) Par.?
viṣayāsannabhūto 'smi tava rāma ripuś ca saḥ / (27.1) Par.?
na ca sāmantam icchanti rājāno baladarpitam // (27.2) Par.?
rājñā rājavratasthena prajānāṃ śubham icchatā / (28.1) Par.?
jetavyā ripavaḥ sarve sphītaṃ viṣayam icchatā // (28.2) Par.?
abhiṣekārdrakeśena rājñā rañjanakāmyayā / (29.1) Par.?
jetavyānīndriyāṇy ādau tajjaye hi dhruvo jayaḥ // (29.2) Par.?
samyagvartitukāmasya viśeṣeṇa mahīpateḥ / (30.1) Par.?
nayānām upadeśena nāsti lokasamo guruḥ // (30.2) Par.?
vyasaneṣu jaghanyasya dharmamadhyasya dhīmataḥ / (31.1) Par.?
balajyeṣṭhasya nṛpater nāsti sāmantajaṃ bhayam // (31.2) Par.?
sahajair badhyate sarvaḥ pravṛddhair indriyāribhiḥ / (32.1) Par.?
amitrāṇāṃ priyakarair mohair adhṛtir īśvaraḥ // (32.2) Par.?
yat tvayā strīkṛte mohāt sabalo rāvaṇo hataḥ / (33.1) Par.?
naitad aupayikaṃ manye mahat te karma kutsitam // (33.2) Par.?
vanavāsapravṛttena yat tvayā vrataśālinā / (34.1) Par.?
prahṛtaṃ rākṣase nīce naiṣa dṛṣṭaḥ satāṃ vidhiḥ // (34.2) Par.?
satām akrodhajo dharmaḥ śubhāṃ nayati sadgatim / (35.1) Par.?
yat tvayā nihato mohād dūṣitāś ca vanaukasaḥ // (35.2) Par.?
sa eva rāvaṇo dhanyo yas tvayā vratacāriṇā / (36.1) Par.?
strīnimittaṃ hato yuddhe grāmyān dharmān avekṣatā // (36.2) Par.?
yadi te sa hataḥ saṃkhye durbuddhir ajitendriyaḥ / (37.1) Par.?
yudhyasvādya mayā sārdhaṃ mṛdhe yady asi vīryavān // (37.2) Par.?
tasya dūtasya tac chrutvā bhāṣitaṃ tattvavādinaḥ / (38.1) Par.?
dhairyād asaṃbhrāntavapuḥ sasmitaṃ rāghavo 'bravīt // (38.2) Par.?
asad etat tvayā dūta kathitaṃ tasya gauravāt / (39.1) Par.?
yan māṃ kṣipasi doṣeṇa vedātmānaṃ ca susthiram // (39.2) Par.?
yady ahaṃ satpathe mūḍho yadi vā rāvaṇo hataḥ / (40.1) Par.?
yadi vā me hṛtā bhāryā tasya kā paridevanā // (40.2) Par.?
na vāṅmātreṇa duṣyanti sādhavaḥ satpathe sthitāḥ / (41.1) Par.?
jāgarti ca yathā daivaṃ sadā satsv itareṣu ca // (41.2) Par.?
kṛtaṃ dūtena yat kāryaṃ gaccha tvaṃ dūta māciram / (42.1) Par.?
nātmaślāghiṣu nīceṣu praharantīha madvidhāḥ // (42.2) Par.?
ayaṃ mamānujo bhrātā śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ / (43.1) Par.?
tasya daityasya durbuddhe mṛdhe pratikariṣyati // (43.2) Par.?
evam uktaḥ sa dūtas tu yayau saumitriṇā saha / (44.1) Par.?
anujñāto narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā // (44.2) Par.?
sa śīghrayānaḥ samprāptas tad dānavavanaṃ mahat / (45.1) Par.?
cakre niveśaṃ saumitrir vanānte yuddhalālasaḥ // (45.2) Par.?
tato dūtasya vacanāt sa daityaḥ krodhamūrchitaḥ / (46.1) Par.?
jaghane tad vanaṃ kṛtvā yuddhāyābhimukhaḥ sthitaḥ // (46.2) Par.?
tad yuddham abhavad ghoraṃ saumitrer dānavasya ca / (47.1) Par.?
ubhayor eva dhṛtayoḥ śūrayo raṇamūrdhani // (47.2) Par.?
tau śaraiḥ sādhuniśitair anyonyam abhijaghnatuḥ / (48.1) Par.?
na ca tau yuddhavaimukhyaṃ śramaṃ vāpy upajagmatuḥ // (48.2) Par.?
atha saumitriṇā bāṇaiḥ pīḍito dānavo yudhi / (49.1) Par.?
tataḥ sa śūlarahitaḥ paryahīyata dānavaḥ // (49.2) Par.?
sa rukmatsarum udyamya śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ / (50.1) Par.?
śiraś cicheda khaḍgena lavaṇasya mahāmṛdhe // (50.2) Par.?
sa hatvā dānavaṃ saṃkhye saumitrir mitranandanaḥ / (51.1) Par.?
tad vanaṃ tasya daityasya cichedāstreṇa buddhimān // (51.2) Par.?
chittvā vanaṃ sa saumitrir niveśam abhirocayat / (52.1) Par.?
bhavāya tasya deśasya purīṃ paramadharmavit // (52.2) Par.?
tasmin madhuvanasthāne mathurā nāma sā purī / (53.1) Par.?
śatrughnena purā sṛṣṭā hatvā taṃ dānavaṃ raṇe // (53.2) Par.?
sā purī paramodārā sāṭṭaprākāratoraṇā / (54.1) Par.?
sphītā rāṣṭrasamākīrṇā samṛddhabhavanākulā // (54.2) Par.?
udyānavanasampannā susīmā supratiṣṭhitā / (55.1) Par.?
prāṃśuprākārasampannā parikhārgalamekhalā // (55.2) Par.?
cayāṭṭālakakeyūrā prāsādavarakuṇḍalā / (56.1) Par.?
susaṃvṛtadvāramukhī catvarodgārahāsinī // (56.2) Par.?
arogavīrapuruṣā hastyaśvarathasaṃkulā / (57.1) Par.?
ardhacandrapratīkāśā yamunātīraśobhitā // (57.2) Par.?
puṇyāpaṇavatī durgā ratnasaṃcayagarvitā / (58.1) Par.?
kṣetrāṇi rasavanty asyāḥ kāle devaś ca varṣati // (58.2) Par.?
naranārīsamuditā sā purī sma prakāśate / (59.1) Par.?
niviṣṭo viṣayaś caiva śūrasenas tato 'bhavat // (59.2) Par.?
tasyāṃ puryāṃ mahāvīryo rājā bhojakulodvahaḥ / (60.1) Par.?
ugrasena iti khyāto mahāsenaparākramaḥ // (60.2) Par.?
tasya putratvam āpanno yo 'sau viṣṇo tvayā hataḥ / (61.1) Par.?
kālanemir mahādaityaḥ saṃgrāme tārakāmaye // (61.2) Par.?
kaṃso nāma viśālākṣo bhojavaṃśavivardhanaḥ / (62.1) Par.?
rājā pṛthivyāṃ vikhyātaḥ siṃhavispaṣṭavikramaḥ // (62.2) Par.?
rājñāṃ bhayaṃkaro ghoraḥ śaṅkanīyo mahīkṣitām / (63.1) Par.?
bhayadaḥ sarvabhūtānāṃ satpathād bāhyatāṃ gataḥ // (63.2) Par.?
dāruṇābhiniveśena dāruṇenāntarātmanā / (64.1) Par.?
yuktas tenaiva darpeṇa prajānāṃ lomaharṣaṇaḥ // (64.2) Par.?
na rājadharmābhirato nātmapakṣasukhāvahaḥ / (65.1) Par.?
nātmarājyapriyakaraś caṇḍaḥ kararuciḥ sadā // (65.2) Par.?
sa kaṃsas tatra sambhūtas tvayā yuddhe parājitaḥ / (66.1) Par.?
kravyādo bādhate lokān āsureṇāntarātmanā // (66.2) Par.?
yo 'py asau hayavikrānto hayagrīva iti smṛtaḥ / (67.1) Par.?
keśī nāma hayo jātaḥ sa tasyaiva jaghanyajaḥ // (67.2) Par.?
sa duṣṭo heṣitapaṭuḥ kesarī niravagrahaḥ / (68.1) Par.?
vṛndāvane vasaty eko nṛṇāṃ māṃsāni bhakṣayan // (68.2) Par.?
ariṣṭo baliputras tu kakudmī vṛṣarūpadhṛk / (69.1) Par.?
gavām aritvam āpannaḥ kāmarūpī mahāsuraḥ // (69.2) Par.?
riṣṭo nāma diteḥ putro variṣṭho dānaveṣu yaḥ / (70.1) Par.?
sa kuñjaratvam āpanno daityaḥ kaṃsasya vāhanaḥ // (70.2) Par.?
lambo nāmeti vikhyāto yo 'sau daityeṣu darpitaḥ / (71.1) Par.?
pralambo nāma bhūtvāsau vaṭaṃ bhāṇḍīram āśritaḥ // (71.2) Par.?
khara ity ucyate daityo dhenukaḥ so 'surottamaḥ / (72.1) Par.?
ghoraṃ tālavanaṃ daityaś caraty utsārayan prajāḥ // (72.2) Par.?
varāhaś ca kiśoraś ca tāv ubhau dānavottamau / (73.1) Par.?
mallau raṅgagatau tau tu jātau cāṇūramuṣṭikau // (73.2) Par.?
yau tau mayaś ca tāraś ca dānavau dānavāntaka / (74.1) Par.?
prāgjyotiṣe tau bhaumasya narakasya pure ratau // (74.2) Par.?
ete daityā vinihatās tvayā viṣṇo nirākṛtāḥ / (75.1) Par.?
mānuṣaṃ vapur āsthāya bādhante bhuvi mānavān // (75.2) Par.?
tvatkathādveṣiṇaḥ sarve tvanmayān ghnanti mānavān / (76.1) Par.?
tava prasādāt teṣāṃ vai dānavānāṃ kṣayo bhavet // (76.2) Par.?
tava te divi bibhyanti tvatto bibhyanti sāgare / (77.1) Par.?
pṛthivyāṃ bibhyati tvatto nānyasya tu kathaṃcana // (77.2) Par.?
durvṛttasya hatasyāpi tvayā nānyena śrīdhara / (78.1) Par.?
divaś cyutasya daityasya gatir bhavati medinī // (78.2) Par.?
vyutthitasya tu medinyāṃ hatasya nṛśarīriṇaḥ / (79.1) Par.?
durlabhaṃ svargagamanaṃ tvayi jāgrati keśava // (79.2) Par.?
tad āgaccha svayaṃ viṣṇo gacchāva pṛthivītalam / (80.1) Par.?
dānavānāṃ vināśāya visṛjātmānam ātmanā // (80.2) Par.?
mūrtayo hi tavāvyaktā dṛśyādṛśyāḥ surottamaiḥ / (81.1) Par.?
tāsu sṛṣṭās tvayā devāḥ sambhaviṣyanti bhūtale // (81.2) Par.?
tavāvataraṇe viṣṇo kaṃsaḥ sa vinaśiṣyati / (82.1) Par.?
setsyate ca sa kāryārtho yasyārthe bhūmir āgatā // (82.2) Par.?
tvaṃ bhārate kāryagurus tvaṃ cakṣus tvaṃ parāyaṇaḥ / (83.1) Par.?
tad āgaccha hṛṣīkeśa kṣitau tāñ jahi dānavān // (83.2) Par.?
Duration=0.62378191947937 secs.