Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 1 revision
Associated topic(s): karman doctrine

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 824
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
cāturvarṇyasya kṛtsno 'yam ukto dharmas tvayānaghaḥ / (1.1) Par.?
kṛtsna
n.s.m.
idam
n.s.m.
vac
PPP, n.s.m.
root
dharma
n.s.m.
tvad
i.s.a.
∞ anagha
n.s.m.
karmaṇāṃ phalanirvṛttiṃ śaṃsa nas tattvataḥ parām // (1.2) Par.?
karman
g.p.n.
phala
comp.
∞ nirvṛtti
ac.s.f.
śaṃs
2. sg., Pre. imp.
root
mad
ac.p.a.
tattva
ab.s.n.
para
ac.s.f.
sa tān uvāca dharmātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ / (2.1) Par.?
tad
n.s.m.
tad
ac.p.m.
vac
3. sg., Perf.
root
dharma
comp.
∞ ātman
n.s.m.
mahat
comp.
∞ ṛṣi
ac.p.m.
mānava
n.s.m.
bhṛgu
n.s.m.
asya sarvasya śṛṇuta karmayogasya nirṇayam // (2.2) Par.?
idam
g.s.m.
sarva
g.s.m.
śru
2. pl., Pre. imp.
root
karmayoga
g.s.m.
nirṇaya
ac.s.m.
śubhāśubhaphalaṃ karma manovāgdehasambhavam / (3.1) Par.?
śubha
comp.
∞ aśubha
comp.
∞ phala
n.s.n.
root
karman
n.s.n.
manas
comp.
∞ vāc
comp.
∞ deha
comp.
∞ sambhava
n.s.n.
karmajā gatayo nṝṇām uttamādhamamadhyamaḥ // (3.2) Par.?
karman
comp.
∞ ja
n.p.f.
root
gati
n.p.f.
nṛ
g.p.m.
uttama
comp.
∞ adhama
comp.
∞ madhyama
n.s.m.
tasyeha trividhasyāpi tryadhiṣṭhānasya dehinaḥ / (4.1) Par.?
tad
g.s.m.
∞ iha
indecl.
trividha
g.s.m.
→ yuj (4.2) [conj]
∞ api
indecl.
tri
comp.
∞ adhiṣṭhāna
g.s.m.
dehin
g.s.m.
← pravartaka (4.2) [nmod]
daśalakṣaṇayuktasya mano vidyāt pravartakam // (4.2) Par.?
daśan
comp.
∞ lakṣaṇa
comp.
∞ yuj
PPP, g.s.m.
← trividha (4.1) [conj]
manas
ac.s.n.
vid
3. sg., Pre. opt.
root
pravartaka
ac.s.n.
→ dehin (4.1) [nmod]
paradravyeṣv abhidhyānaṃ manasāniṣṭacintanam / (5.1) Par.?
para
comp.
∞ dravya
l.p.n.
abhidhyāna
n.s.n.
→ abhiniveśa (5.2) [conj]
← trividha (5.2) [nmod]
manas
i.s.n.
∞ an
indecl.
∞ iṣ
PPP, comp.
∞ cintana
n.s.n.
vitathābhiniveśaś ca trividhaṃ karma mānasam // (5.2) Par.?
vitatha
comp.
∞ abhiniveśa
n.s.m.
← abhidhyāna (5.1) [conj]
ca
indecl.
trividha
n.s.n.
root
→ abhidhyāna (5.1) [nmod:appos]
karman
n.s.n.
mānasa.
n.s.n.
pāruṣyam anṛtaṃ caiva paiśunyaṃ cāpi sarvaśaḥ / (6.1) Par.?
pāruṣya
n.s.n.
→ pralāpa (6.2) [conj]
← caturvidha (6.2) [nmod]
anṛta
n.s.n.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
paiśunya
n.s.n.
ca
indecl.
∞ api
indecl.
sarvaśas
indecl.
asaṃbaddhapralāpaś ca vāṅmayaṃ syāc caturvidham // (6.2) Par.?
∞ pralāpa
n.s.m.
← pāruṣya (6.1) [conj]
ca
indecl.
vāc
comp.
∞ maya
n.s.n.
as
3. sg., Pre. opt.
caturvidha
n.s.n.
root
→ pāruṣya (6.1) [nmod:appos]
adattānām upādānaṃ hiṃsā caivāvidhānataḥ / (7.1) Par.?
a
indecl.
∞ 
PPP, g.p.n.
upādāna
n.s.n.
← smṛ (7.2) [nsubj]
hiṃsā
n.s.f.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
∞ avidhāna
ab.s.n.
paradāropasevā ca śārīraṃ trividhaṃ smṛtam // (7.2) Par.?
para
comp.
∞ dāra
comp.
∞ upasevā
n.s.f.
ca
indecl.
śārīra
n.s.n.
trividha
n.s.n.
smṛ
PPP, n.s.n.
root
→ upādāna (7.1) [nsubj]
mānasaṃ manasaivāyam upabhuṅkte śubhāśubham / (8.1) Par.?
mānasa
ac.s.n.
manas
i.s.n.
∞ eva
indecl.
∞ idam
n.s.m.
upabhuj
3. sg., Pre. ind.
root
→ karman (8.2) [conj]
→ kāyika (8.2) [conj]
śubha
comp.
∞ aśubha
ac.s.n.
vācā vācā kṛtaṃ karma kāyenaiva ca kāyikam // (8.2) Par.?
vāc
i.s.f.
vāc
i.s.f.
kṛ
PPP, ac.s.n.
karman
ac.s.n.
← upabhuj (8.1) [conj]
kāya
i.s.m.
∞ eva
indecl.
ca
indecl.
kāyika
ac.s.n.
← upabhuj (8.1) [conj]
śarīrajaiḥ karmadoṣair yāti sthāvaratāṃ naraḥ / (9.1) Par.?
∞ ja
i.p.m.
karman
comp.
∞ doṣa
i.p.m.

3. sg., Pre. ind.
root
→ tā (9.2) [conj]
→ tā (9.2) [conj]
∞ 
ac.s.f.
nara
n.s.m.
vācikaiḥ pakṣimṛgatāṃ mānasair antyajātitām // (9.2) Par.?
vācika
i.p.m.
∞ mṛga
comp.
∞ 
ac.s.f.
← yā (9.1) [conj]
mānasa
i.p.m.
antya
comp.
∞ jāti
comp.
∞ 
ac.s.f.
← yā (9.1) [conj]
vāgdaṇḍo 'tha manodaṇḍaḥ kāyadaṇḍas tathaiva ca / (10.1) Par.?
vāgdaṇḍa
n.s.m.
← etad (10.2) [nmod]
atha
indecl.
tathā
indecl.
∞ eva
indecl.
ca
indecl.
yasyaite nihitā buddhau tridaṇḍīti sa ucyate // (10.2) Par.?
yad
g.s.m.
∞ etad
n.p.m.
→ vāgdaṇḍa (10.1) [nmod:appos]
nidhā
PPP, n.p.m.
buddhi
l.s.f.
∞ iti
indecl.
tad
n.s.m.
vac
3. sg., Ind. pass.
root
tridaṇḍam etan nikṣipya sarvabhūteṣu mānavaḥ / (11.1) Par.?
tridaṇḍa
ac.s.n.
etad
ac.s.n.
nikṣip
Abs., indecl.
→ saṃyam (11.2) [conj]
← niyam (11.2) [advcl]
sarva
comp.
∞ bhūta
l.p.n.
mānava
n.s.m.
← niyam (11.2) [nsubj]
kāmakrodhau tu saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati // (11.2) Par.?
kāma
comp.
∞ krodha
ac.d.m.
tu
indecl.
saṃyam
Abs., indecl.
← nikṣip (11.1) [conj]
tatas
indecl.
siddhi
ac.s.f.
niyam
3. sg., Pre. ind.
root
→ mānava (11.1) [nsubj]
→ nikṣip (11.1) [advcl:temp]
yo 'syātmanaḥ kārayitā taṃ kṣetrajñaṃ pracakṣate / (12.1) Par.?
yad
n.s.m.
idam
g.s.m.
∞ ātman
g.s.m.
tad
ac.s.m.
pracakṣ
3. pl., Pre. ind.
root
yaḥ karoti tu karmāṇi sa bhūtātmocyate budhaiḥ // (12.2) Par.?
yad
n.s.m.
kṛ
3. sg., Pre. ind.
tu
indecl.
karman
ac.p.n.
tad
n.s.m.
∞ vac
3. sg., Ind. pass.
root
budha
i.p.m.
jīvasaṃjño 'ntarātmānyaḥ sahajaḥ sarvadehinām / (13.1) Par.?
jīva
comp.
∞ saṃjñā
n.s.m.
antarātman
n.s.m.
root
→ veday (13.2) [acl:rel]
∞ anya
n.s.m.
sahaja
n.s.m.
sarva
comp.
∞ dehin
g.p.m.
yena vedayate sarvaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca janmasu // (13.2) Par.?
yad
i.s.m.
veday
3. sg., Pre. ind.
← antarātman (13.1) [acl]
sarva
ac.s.n.
sukha
ac.s.n.
duḥkha
ac.s.n.
ca
indecl.
janman
l.p.n.
tāv ubhau bhūtasaṃpṛktau mahān kṣetrajña eva ca / (14.1) Par.?
tad
n.d.m.
ubh
n.d.m.
bhūta
comp.
∞ sampṛc
PPP, n.d.m.
mahant
n.s.m.
← sthā (14.2) [nsubj]
eva
indecl.
ca
indecl.
uccāvaceṣu bhūteṣu sthitaṃ taṃ vyāpya tiṣṭhataḥ // (14.2) Par.?
uccāvaca
l.p.n.
bhūta
l.p.n.
sthā
PPP, ac.s.m.
tad
ac.s.m.
vyāp
Abs., indecl.
sthā
3. du., Pre. ind.
root
→ mahant (14.1) [nsubj]
asaṃkhyā mūrtayas tasya niṣpatanti śarīrataḥ / (15.1) Par.?
mūrti
n.p.f.
→ ceṣṭay (15.2) [acl:rel]
tad
g.s.m.
niṣpat
3. pl., Pre. ind.
root
śarīra
ab.s.n.
uccāvacāni bhūtāni satataṃ ceṣṭayanti yāḥ // (15.2) Par.?
uccāvaca
ac.p.n.
bhūta
ac.p.n.
satatam
indecl.
ceṣṭay
3. pl., Pre. ind.
← mūrti (15.1) [acl]
yad
n.p.f.
pañcabhya eva mātrābhyaḥ pretya duṣkṛtīnāṃ nṛṇām / (16.1) Par.?
pañcan
ab.p.f.
eva
indecl.
mātrā
ab.p.f.
← utpad (16.2) [obl]
pre
Abs., indecl.
← utpad (16.2) [advcl]
nṛ
g.p.m.
← śarīra (16.2) [nmod]
śarīraṃ yātanārthīyam anyad utpadyate dhruvam // (16.2) Par.?
śarīra
n.s.n.
→ nṛ (16.1) [nmod]
∞ arthīya
n.s.n.
anya
n.s.n.
utpad
3. sg., Pre. ind.
root
→ mātrā (16.1) [obl:source]
→ pre (16.1) [advcl:temp]
dhruvam
indecl.
tenānubhūya tā yāmīḥ śarīreṇeha yātanāḥ / (17.1) Par.?
tad
i.s.n.
∞ anubhū
Abs., indecl.
← pralī (17.2) [advcl]
tad
ac.p.f.
yāma
ac.p.f.
śarīra
i.s.n.
∞ iha
indecl.
yātanā
ac.p.f.
tāsv eva bhūtamātrāsu pralīyante vibhāgaśaḥ // (17.2) Par.?
tad
l.p.f.
eva
indecl.
pralī
3. pl., Pre. ind.
root
→ anubhū (17.1) [advcl:temp]
so 'nubhūyāsukhodarkān doṣān viṣayasaṅgajān / (18.1) Par.?
tad
n.s.m.
← abhī (18.2) [nsubj]
anubhū
Abs., indecl.
← abhī (18.2) [advcl]
∞ asukha
comp.
∞ udarka
ac.p.m.
doṣa
ac.p.m.
∞ saṅga
comp.
∞ ja
ac.p.m.
vyapetakalmaṣo 'bhyeti tāv evobhau mahaujasau // (18.2) Par.?
vyape
PPP, comp.
∞ kalmaṣa
n.s.m.
abhī
3. sg., Pre. ind.
root
→ anubhū (18.1) [advcl:temp]
→ tad (18.1) [nsubj]
tad
ac.d.m.
eva
indecl.
∞ ubh
ac.d.m.
mahat
comp.
∞ ojas
ac.d.m.
tau dharmaṃ paśyatas tasya pāpaṃ cātandritau saha / (19.1) Par.?
tad
n.d.m.
dharma
ac.s.m.
→ prāp (19.2) [acl:rel]
paś
3. du., Pre. ind.
root
tad
g.s.m.
pāpa
ac.s.n.
ca
indecl.
∞ a
indecl.
∞ tandray
PPP, n.d.m.
saha,
indecl.
yābhyāṃ prāpnoti saṃpṛktaḥ pretyeha ca sukhāsukham // (19.2) Par.?
yad
i.d.m.
prāp
3. sg., Pre. ind.
← dharma (19.1) [acl]
sampṛc
PPP, n.s.m.
pre
Abs., indecl.
∞ iha
indecl.
ca
indecl.
sukha
comp.
∞ asukha.
ac.s.n.
yady ācarati dharmaṃ sa prāyaśo 'dharmam alpaśaḥ / (20.1) Par.?
yadi
indecl.
ācar
3. sg., Pre. ind.
← upāś (20.2) [advcl]
dharma
ac.s.m.
tad
n.s.m.
prāyaśas
indecl.
adharma
ac.s.m.
alpaśas
indecl.
tair eva cāvṛto bhūtaiḥ svarge sukham upāśnute // (20.2) Par.?
tad
i.p.n.
eva
indecl.
ca
indecl.
∞ āvṛ
PPP, n.s.m.
bhūta
i.p.n.
svarga
l.s.m.
sukha
ac.s.n.
upāś
3. sg., Pre. ind.
root
→ ācar (20.1) [advcl:cond]
yadi tu prāyaśo 'dharmaṃ sevate dharmam alpaśaḥ / (21.1) Par.?
yadi
indecl.
tu
indecl.
prāyaśas
indecl.
adharma
ac.s.m.
sev
3. sg., Pre. ind.
← prāp (21.2) [advcl]
dharma
ac.s.m.
alpaśas
indecl.
tair bhūtaiḥ sa parityakto yāmīḥ prāpnoti yātanāḥ // (21.2) Par.?
tad
i.p.n.
bhūta
i.p.n.
tad
n.s.m.
parityaj
PPP, n.s.m.
yāma
ac.p.f.
prāp
3. sg., Pre. ind.
root
→ sev (21.1) [advcl:cond]
yātanā
ac.p.f.
yāmīs tā yātanāḥ prāpya sa jīvo vītakalmaṣaḥ / (22.1) Par.?
yāma
ac.p.f.
tad
ac.p.f.
yātanā
ac.p.f.
prāp
Abs., indecl.
← apī (22.2) [advcl]
tad
n.s.m.
jīva
n.s.m.
← apī (22.2) [nsubj]

PPP, comp.
∞ kalmaṣa
n.s.m.
tāny eva pañca bhūtāni punar apyeti bhāgaśaḥ // (22.2) Par.?
tad
ac.p.n.
eva
indecl.
pañcan
ac.s.n.
bhūta
ac.p.n.
punar
indecl.
apī
3. sg., Pre. ind.
root
→ prāp (22.1) [advcl:temp]
→ jīva (22.1) [nsubj]
bhāgaśas
indecl.
etā dṛṣṭvāsya jīvasya gatīḥ svenaiva cetasā / (23.1) Par.?
etad
ac.p.f.
dṛś
Abs., indecl.
→ dharma (23.2) [obl:source]
← dhā (23.2) [advcl]
∞ idam
g.s.m.
jīva
g.s.m.
gati
ac.p.f.
sva
i.s.n.
∞ eva
indecl.
cetas
i.s.n.
dharmato 'dharmataś caiva dharme dadhyāt sadā manaḥ // (23.2) Par.?
dharma
ab.s.m.
← dṛś (23.1) [obl]
adharma
ab.s.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
dharma
l.s.m.
dhā
3. sg., Pre. opt.
root
→ dṛś (23.1) [advcl:temp]
sadā
indecl.
manas
ac.s.n.
sattvaṃ rajas tamaścaiva trīn vidyād ātmano guṇān / (24.1) Par.?
sattva
ac.s.n.
rajas
ac.s.n.
tamas
ac.s.n.
∞ ca
indecl.
∞ eva
indecl.
tri
ac.p.m.
vid
3. sg., Pre. opt.
root
ātman
g.s.m.
guṇa
ac.p.m.
→ sthā (24.2) [acl:rel]
yair vyāpyemān sthito bhāvān mahān sarvān aśeṣataḥ // (24.2) Par.?
yad
i.p.m.
vyāp
Abs., indecl.
∞ idam
ac.p.m.
sthā
PPP, n.s.m.
← guṇa (24.1) [acl]
bhāva
ac.p.m.
mahant
n.s.m.
sarva
ac.p.m.
yo yadaiṣāṃ guṇo dehe sākalyenātiricyate / (25.1) Par.?
yad
n.s.m.
yadā
indecl.
∞ idam
g.p.m.
guṇa
n.s.m.
deha
l.s.m.
sākalya
i.s.n.
∞ atiric
3. sg., Ind. pass.
← kṛ (25.2) [advcl]
sa tadā tadguṇaprāyaṃ taṃ karoti śarīriṇam // (25.2) Par.?
tad
n.s.m.
tadā
indecl.
tad
comp.
∞ guṇa
comp.
∞ prāya
ac.s.m.
tad
ac.s.m.
kṛ
3. sg., Pre. ind.
root
→ atiric (25.1) [advcl:temp]
śarīrin
ac.s.m.
sattvaṃ jñānaṃ tamo 'jñānaṃ rāgadveṣau rajaḥ smṛtam / (26.1) Par.?
sattva
n.s.n.
jñāna
n.s.n.
root
tamas
n.s.n.
ajñāna
n.s.n.
root
rāga
comp.
∞ dveṣa
n.d.m.
rajas
n.s.n.
smṛ
PPP, n.s.n.
root
etad vyāptimad eteṣāṃ sarvabhūtāśritaṃ vapuḥ // (26.2) Par.?
etad
n.s.n.
etad
g.p.m.
sarva
comp.
∞ bhūta
comp.
∞ āśri
PPP, n.s.n.
vapus
n.s.n.
root
tatra yat prītisaṃyuktaṃ kiṃcid ātmani lakṣayet / (27.1) Par.?
tatra
indecl.
yad
ac.s.n.
prīti
comp.
∞ saṃyuj
PPP, ac.s.n.
→ praśam (27.2) [conj]
→ ābhā (27.2) [conj]
kaścit
ac.s.n.
ātman
l.s.m.
lakṣay
3. sg., Pre. opt.
← tad (27.2) [acl]
praśāntam iva śuddhābhaṃ sattvaṃ tad upadhārayet // (27.2) Par.?
praśam
PPP, ac.s.n.
← saṃyuj (27.1) [conj]
iva
indecl.
śudh
PPP, comp.
∞ ābhā
ac.s.n.
← saṃyuj (27.1) [conj]
sattva
ac.s.n.
tad
ac.s.n.
→ lakṣay (27.1) [acl:rel]
upadhāray
3. sg., Pre. opt.
root
yat tu duḥkhasamāyuktam aprītikaram ātmanaḥ / (28.1) Par.?
yad
n.s.n.
tu
indecl.
∞ samāyuj
PPP, n.s.n.
← tad (28.2) [acl]
a
indecl.
∞ prīti
comp.
∞ kara
n.s.n.
ātman,
g.s.m.
tad rajaḥ pratīpaṃ vidyāt satataṃ hāri dehinām // (28.2) Par.?
tad
ac.s.n.
→ samāyuj (28.1) [acl:rel]
rajas
ac.s.n.
pratīpa
ac.s.n.
vid
3. sg., Pre. opt.
root
satatam
indecl.
hārin
ac.s.n.
dehin.
g.p.m.
yat tu syān mohasaṃyuktam avyaktaṃ viṣayātmakam / (29.1) Par.?
yad
n.s.n.
tu
indecl.
as
3. sg., Pre. opt.
moha
comp.
∞ saṃyuj
PPP, n.s.n.
← tad (29.2) [acl]
avyakta
n.s.n.
∞ ātmaka,
n.s.n.
apratarkyam avijñeyaṃ tamas tad upadhārayet // (29.2) Par.?
a
indecl.
∞ pratarkay
Ger., n.s.n.
a
indecl.
∞ vijñā,
Ger., n.s.n.
tamas
ac.s.n.
tad
ac.s.n.
→ saṃyuj (29.1) [acl:rel]
upadhāray.
3. sg., Pre. opt.
root
trayāṇām api caiteṣāṃ guṇānāṃ yaḥ phalodayaḥ / (30.1) Par.?
tri
g.p.m.
api
indecl.
ca
indecl.
∞ etad
g.p.m.
guṇa
g.p.m.
yad
n.s.m.
phala
comp.
∞ udaya,
n.s.m.
→ agrya (30.2) [amod]
← tad (30.2) [acl]
agryo madhyo jaghanyaś ca taṃ pravakṣyāmy aśeṣataḥ // (30.2) Par.?
agrya
n.s.m.
← udaya (30.1) [amod]
madhya
n.s.m.
jaghanya
n.s.m.
ca
indecl.
tad
ac.s.m.
→ udaya (30.1) [acl:rel]
pravac
1. sg., Fut.
root
aśeṣatas.
indecl.
vedābhyāsas tapo jñānaṃ śaucam indriyanigrahaḥ / (31.1) Par.?
veda
comp.
∞ abhyāsa
n.s.m.
→ kriyā (31.2) [conj]
→ cintā (31.2) [conj]
← lakṣaṇa (31.2) [nsubj]
tapas
n.s.n.
jñāna
n.s.n.
śauca
n.s.n.
indriya
comp.
∞ nigraha,
n.s.m.
dharmakriyātmacintā ca sāttvikaṃ guṇalakṣaṇam // (31.2) Par.?
dharma
comp.
∞ kriyā
n.s.f.
← abhyāsa (31.1) [conj]
∞ ātman
comp.
∞ cintā
n.s.f.
← abhyāsa (31.1) [conj]
ca
indecl.
sāttvika
n.s.n.
guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa.
n.s.n.
root
→ abhyāsa (31.1) [nsubj]
ārambharucitā dhairyam asatkāryaparigrahaḥ / (32.1) Par.?
∞ ruci
comp.
∞ 
n.s.f.
dhairya
n.s.n.
asat
comp.
∞ kārya
comp.
∞ parigraha,
n.s.m.
viṣayopasevā cājasraṃ rājasaṃ guṇalakṣaṇam // (32.2) Par.?
∞ upasevā
n.s.f.
ca
indecl.
∞ ajasram
indecl.
rājasa
n.s.n.
guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa.
n.s.n.
lobhaḥ svapno 'dhṛtiḥ krauryaṃ nāstikyaṃ bhinnavṛttitā / (33.1) Par.?
lobha
n.s.m.
→ yāciṣṇutā (33.2) [conj]
→ pramāda (33.2) [conj]
← lakṣaṇa (33.2) [nsubj]
svapna
n.s.m.
adhṛti
n.s.f.
kraurya
n.s.n.
nāstikya
n.s.n.
bhid
PPP, comp.
∞ vṛtti
comp.
∞ 
n.s.f.
yāciṣṇutā pramādaś ca tāmasaṃ guṇalakṣaṇam // (33.2) Par.?
yāciṣṇutā
n.s.f.
← lobha (33.1) [conj]
pramāda
n.s.m.
← lobha (33.1) [conj]
ca
indecl.
tāmasa
n.s.n.
guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa
n.s.n.
root
→ lobha (33.1) [nsubj]
trayāṇām api caiteṣāṃ guṇānāṃ triṣu tiṣṭhatām / (34.1) Par.?
tri
g.p.m.
api
indecl.
← jñā (34.2) [discourse]
ca
indecl.
∞ etad
g.p.m.
guṇa
g.p.m.
← lakṣaṇa (34.2) [nmod]
tri
l.p.m.
sthā
Pre. ind., g.p.m.
idaṃ sāmāsikaṃ jñeyaṃ kramaśo guṇalakṣaṇam // (34.2) Par.?
idam
n.s.n.
jñā
Ger., n.s.n.
root
→ api (34.1) [discourse]
kramaśas
indecl.
guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa
n.s.n.
→ guṇa (34.1) [nmod]
yat karma kṛtvā kurvaṃś ca kariṣyaṃś caiva lajjati / (35.1) Par.?
yad
ac.s.n.
karman
ac.s.n.
kṛ
Abs., indecl.
kṛ
Pre. ind., n.s.m.
ca
indecl.
kṛ
Fut., n.s.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
lajj,
3. sg., Pre. ind.
← sarva (35.2) [acl]
taj jñeyaṃ viduṣā sarvaṃ tāmasaṃ guṇalakṣaṇam // (35.2) Par.?
tad
n.s.n.
jñā
Ger., n.s.n.
root
vid
Perf., i.s.m.
sarva
n.s.n.
→ lajj (35.1) [acl:rel]
tāmasa
n.s.n.
guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa.
n.s.n.
yenāsmin karmanā loke khyātim icchati puṣkalām / (36.1) Par.?
yad
i.s.n.
∞ idam
l.s.m.
karman
i.s.n.
loka
l.s.m.
khyāti
ac.s.f.
iṣ
3. sg., Pre. ind.
→ śuc (36.2) [conj]
← tad (36.2) [acl]
puṣkala,
ac.s.f.
na ca śocaty asaṃpattau tad vijñeyaṃ tu rājasam // (36.2) Par.?
na
indecl.
ca
indecl.
śuc
3. sg., Pre. ind.
← iṣ (36.1) [conj]
a
indecl.
∞ sampatti,
l.s.f.
tad
n.s.n.
→ iṣ (36.1) [acl:rel]
vijñā
Ger., n.s.n.
root
tu
indecl.
rājasa.
n.s.n.
yat sarveṇecchati jñātuṃ yan na lajjati cācaran / (37.1) Par.?
yad
ac.s.n.
sarva
i.s.m.
∞ iṣ
3. sg., Pre. ind.
→ tuṣ (37.2) [conj]
← tad (37.2) [acl]
jñā
Inf., indecl.
yad
ac.s.n.
na
indecl.
lajj
3. sg., Pre. ind.
ca
indecl.
∞ ācar
Pre. ind., n.s.m.
yena tuṣyati cātmāsya tat sattvaguṇalakṣaṇam // (37.2) Par.?
yad
i.s.n.
tuṣ
3. sg., Pre. ind.
← iṣ (37.1) [conj]
ca
indecl.
∞ ātman
n.s.m.
∞ idam
g.s.m.
tad
n.s.n.
→ iṣ (37.1) [acl:rel]
sattva
comp.
∞ guṇa
comp.
∞ lakṣaṇa
n.s.n.
root
tamaso lakṣaṇaṃ kāmo rajasas tv artha ucyate / (38.1) Par.?
tamas
g.s.n.
lakṣaṇa
n.s.n.
root
kāma
n.s.m.
rajas
g.s.n.
tu
indecl.
artha
n.s.m.
vac
3. sg., Ind. pass.
root
sattvasya lakṣaṇaṃ dharmaḥ śraiṣṭhyam eṣāṃ yathottaram // (38.2) Par.?
sattva
g.s.n.
lakṣaṇa
n.s.n.
root
dharma
n.s.m.
idam
g.p.m.
yathottara
n.s.n.
root
yena yas tu guṇenaiṣāṃ saṃsārān pratipadyate / (39.1) Par.?
yad
i.s.m.
yad
n.s.m.
tu
indecl.
guṇa
i.s.m.
∞ idam
g.p.m.
saṃsāra
ac.p.m.
pratipad
3. sg., Pre. ind.
← tad (39.2) [acl]
tān samāsena vakṣyāmi sarvasyāsya yathākramam // (39.2) Par.?
tad
ac.p.m.
→ pratipad (39.1) [acl:rel]
samāsa
i.s.m.
vac
1. sg., Fut.
root
sarva
g.s.m.
∞ idam
g.s.m.
devatvaṃ sāttvikā yānti manuṣyatvaṃ ca rājasāḥ / (40.1) Par.?
deva
comp.
∞ tva
ac.s.n.
sāttvika
n.p.m.

3. pl., Pre. ind.
root
→ tāmasa (40.2) [conj]
∞ tva
ac.s.n.
ca
indecl.
rājasa
n.p.m.
tiryaktvaṃ tāmasā nityam ity eṣā trividhā gatiḥ // (40.2) Par.?
∞ tva
ac.s.n.
tāmasa
n.p.m.
← yā (40.1) [conj]
nityam
indecl.
iti
indecl.
etad
n.s.f.
trividha
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
trividhā trividhaiṣā tu vijñeyā gauṇikī gatiḥ / (41.1) Par.?
trividha
n.s.f.
→ adhama (41.2) [nmod:appos]
trividha
n.s.f.
∞ etad
n.s.f.
tu
indecl.
vijñā
Ger., n.s.f.
root
→ viśeṣa (41.2) [obl]
gauṇika
n.s.f.
gati
n.s.f.
adhamā madhyamāgryā ca karmavidyāviśeṣataḥ // (41.2) Par.?
adhama
n.s.f.
← trividha (41.1) [nmod]
madhyama
n.s.f.
∞ agrya
n.s.f.
ca
indecl.
karman
comp.
∞ vidyā
comp.
∞ viśeṣa
ab.s.m.
← vijñā (41.1) [obl]
sthāvarāḥ kṛmikīṭāś ca matsyāḥ sarpāḥ sakacchapāḥ / (42.1) Par.?
sthāvara
n.p.m.
→ paśu (42.2) [conj]
→ mṛga (42.2) [conj]
← gati (42.2) [nsubj]
kṛmi
comp.
∞ kīṭa
n.p.m.
ca
indecl.
matsya
n.p.m.
sarpa
n.p.m.
sa
indecl.
∞ kacchapa
n.p.m.
paśavaś ca mṛgāś caiva jaghanyā tāmasī gatiḥ // (42.2) Par.?
paśu
n.p.m.
← sthāvara (42.1) [conj]
ca
indecl.
mṛga
n.p.m.
← sthāvara (42.1) [conj]
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
jaghanya
n.s.f.
tāmasa
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ sthāvara (42.1) [nsubj]
hastinaś ca turaṃgāś ca śūdrā mlecchāś ca garhitāḥ / (43.1) Par.?
hastin
n.p.m.
→ siṃha (43.2) [conj]
→ vyāghra (43.2) [conj]
→ varāha (43.2) [conj]
← gati (43.2) [nsubj]
ca
indecl.
turaṃga
n.p.m.
ca
indecl.
śūdra
n.p.m.
mleccha
n.p.m.
ca
indecl.
garh
PPP, n.p.m.
siṃhā vyāghrā varāhāś ca madhyamā tāmasī gatiḥ // (43.2) Par.?
siṃha
n.p.m.
← hastin (43.1) [conj]
vyāghra
n.p.m.
← hastin (43.1) [conj]
varāha
n.p.m.
← hastin (43.1) [conj]
ca
indecl.
madhyama
n.s.f.
tāmasa
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ hastin (43.1) [nsubj]
cāraṇāś ca suparṇāś ca puruṣāś caiva dāmbhikāḥ / (44.1) Par.?
cāraṇa
n.p.m.
→ rakṣas (44.2) [conj]
→ piśāca (44.2) [conj]
← gati (44.2) [nsubj]
ca
indecl.
suparṇa
n.p.m.
ca
indecl.
puruṣa
n.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
dāmbhika
n.p.m.
rakṣāṃsi ca piśācāś ca tāmasīṣūttamā gatiḥ // (44.2) Par.?
rakṣas
n.p.n.
← cāraṇa (44.1) [conj]
ca
indecl.
piśāca
n.p.m.
← cāraṇa (44.1) [conj]
ca
indecl.
tāmasa
l.p.f.
∞ uttama
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ cāraṇa (44.1) [nsubj]
jhallā mallā naṭāś caiva puruṣāḥ śastravṛttayaḥ / (45.1) Par.?
jhalla
n.p.m.
← gati (45.2) [nsubj]
malla
n.p.m.
naṭa
n.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
puruṣa
n.p.m.
śastra
comp.
∞ vṛtti
n.p.m.
dyūtapānaprasaktāś ca jaghanyā rājasī gatiḥ // (45.2) Par.?
dyūta
comp.
∞ pāna
comp.
∞ prasañj
PPP, n.p.m.
ca
indecl.
jaghanya
n.s.f.
rājasa
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ jhalla (45.1) [nsubj]
rājānaḥ kṣatriyāś caiva rājñāṃ caiva purohitāḥ / (46.1) Par.?
rājan
n.p.m.
→ pradhāna (46.2) [conj]
← gati (46.2) [nsubj]
kṣatriya
n.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
rājan
g.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
purohita
n.p.m.
vādayuddhapradhānāś ca madhyamā rājasī gatiḥ // (46.2) Par.?
vāda
comp.
∞ yuddha
comp.
∞ pradhāna
n.p.m.
← rājan (46.1) [conj]
ca
indecl.
madhyama
n.s.f.
rājasa
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ rājan (46.1) [nsubj]
gandharvā guhyakā yakṣā vibudhānucarāś ca ye / (47.1) Par.?
gandharva
n.p.m.
→ apsaras (47.2) [conj]
← gati (47.2) [nsubj]
guhyaka
n.p.m.
yakṣa
n.p.m.
vibudha
comp.
∞ anucara
n.p.m.
ca
indecl.
yad
n.p.m.
tathaivāpsarasaḥ sarvā rājasīṣūttamā gatiḥ // (47.2) Par.?
tathā
indecl.
∞ eva
indecl.
∞ apsaras
n.p.f.
← gandharva (47.1) [conj]
sarva
n.p.f.
rājasa
l.p.f.
∞ uttama
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ gandharva (47.1) [nsubj]
tāpasā yatayo viprā ye ca vaimānikā gaṇāḥ / (48.1) Par.?
tāpasa
n.p.m.
→ nakṣatra (48.2) [conj]
→ daitya (48.2) [conj]
← gati (48.2) [nsubj]
yati
n.p.m.
vipra
n.p.m.
yad
n.p.m.
ca
indecl.
gaṇa
n.p.m.
nakṣatrāṇi ca daityāś ca prathamā sāttvikī gatiḥ // (48.2) Par.?
nakṣatra
n.p.n.
← tāpasa (48.1) [conj]
ca
indecl.
daitya
n.p.m.
← tāpasa (48.1) [conj]
ca
indecl.
prathama
n.s.f.
sāttvika
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ tāpasa (48.1) [nsubj]
yajvāna ṛṣayo devā vedā jyotīṃṣi vatsarāḥ / (49.1) Par.?
yajvan
n.p.m.
→ pitṛ (49.2) [conj]
→ sādhya (49.2) [conj]
← gati (49.2) [nsubj]
ṛṣi
n.p.m.
deva
n.p.m.
veda
n.p.m.
jyotis
n.p.n.
vatsara
n.p.m.
pitaraś caiva sādhyāś ca dvitīyā sāttvikī gatiḥ // (49.2) Par.?
pitṛ
n.p.m.
← yajvan (49.1) [conj]
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
sādhya
n.p.m.
← yajvan (49.1) [conj]
ca
indecl.
dvitīya
n.s.f.
sāttvika
n.s.f.
gati
n.s.f.
root
→ yajvan (49.1) [nsubj]
brahmā viśvasṛjo dharmo mahān avyaktam eva ca / (50.1) Par.?
brahman
n.s.m.
← ah (50.2) [dislocated]
dharma
n.s.m.
mahant
n.s.m.
avyakta
n.s.n.
eva
indecl.
ca
indecl.
uttamāṃ sāttvikīm etāṃ gatim āhur manīṣiṇaḥ // (50.2) Par.?
uttama
ac.s.f.
sāttvika
ac.s.f.
etad
ac.s.f.
gati
ac.s.f.
ah
3. pl., Perf.
root
→ brahman (50.1) [dislocated]
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭas triprakārasya karmaṇaḥ / (51.1) Par.?
etad
n.s.m.
← saṃsāra (51.2) [det]
sarva
n.s.m.
← saṃsāra (51.2) [acl]
samuddiś
PPP, n.s.m.
root
→ saṃsāra (51.2) [nsubj]
tri
comp.
∞ prakāra
g.s.n.
karman
g.s.n.
← saṃsāra (51.2) [nmod]
trividhas trividhaḥ kṛtsnaḥ saṃsāraḥ sārvabhautikaḥ // (51.2) Par.?
trividha
n.s.m.
trividha
n.s.m.
kṛtsna
n.s.m.
saṃsāra
n.s.m.
→ karman (51.1) [nmod]
→ etad (51.1) [det]
→ sarva (51.1) [acl]
← samuddiś (51.1) [nsubj]
indriyāṇāṃ prasaṅgena dharmasyāsevanena ca / (52.1) Par.?
indriya
g.p.n.
prasaṅga
i.s.m.
← saṃyā (52.2) [obl]
dharma
g.s.m.
∞ a
indecl.
∞ sevana
i.s.n.
ca
indecl.
pāpān saṃyānti saṃsārān avidvāṃso narādhamāḥ // (52.2) Par.?
pāpa
ac.p.m.
saṃyā
3. pl., Pre. ind.
root
→ prasaṅga (52.1) [obl]
saṃsāra
ac.p.m.
a
indecl.
∞ vid
Perf., n.p.m.
nara
comp.
∞ adhama
n.p.m.
yāṃ yāṃ yoniṃ tu jīvo 'yaṃ yena yeneha karmaṇā / (53.1) Par.?
yad
ac.s.f.
yad
ac.s.f.
yoni
ac.s.f.
← yā (53.2) [obl]
tu
indecl.
← yā (53.2) [discourse]
jīva
n.s.m.
← yā (53.2) [nsubj]
idam
n.s.m.
yad
i.s.n.
yad
i.s.n.
∞ iha
indecl.
← yā (53.2) [advmod]
karman
i.s.n.
← yā (53.2) [obl]
kramaśo yāti loke 'smiṃs tat tat sarvaṃ nibodhata // (53.2) Par.?
kramaśas
indecl.

3. sg., Pre. ind.
→ yoni (53.1) [obl:goal]
→ tu (53.1) [discourse]
→ iha (53.1) [advmod]
→ karman (53.1) [obl:instr]
→ jīva (53.1) [nsubj]
loka
l.s.m.
idam
l.s.m.
tad
ac.s.n.
tad
ac.s.n.
sarva
ac.s.n.
nibudh
2. pl., Pre. imp.
root
bahūn varṣagaṇān ghorān narakān prāpya tatkṣayāt / (54.1) Par.?
bahu
ac.p.m.
varṣa
comp.
∞ gaṇa
ac.p.m.
ghora
ac.p.m.
naraka
ac.p.m.
prāp
Abs., indecl.
← pratipad (54.2) [advcl]
tad
comp.
∞ kṣaya
ab.s.m.
saṃsārān pratipadyante mahāpātakinas tv imān // (54.2) Par.?
saṃsāra
ac.p.m.
pratipad
3. pl., Pre. ind.
root
→ prāp (54.1) [advcl:temp]
tu
indecl.
idam
ac.p.m.
śvasūkarakharoṣṭrāṇāṃ go'jāvimṛgapakṣiṇāṃ / (55.1) Par.?
śvan
comp.
∞ sūkara
comp.
∞ khara
comp.
∞ uṣṭra
g.p.m.
→ pukkasa (55.2) [conj]
← yoni (55.2) [nmod]
go
comp.
∞ aja
comp.
∞ avi
comp.
∞ mṛga
comp.
∞ pakṣin
g.p.m.
caṇḍālapukkasānāṃ ca brahmahā yonim ṛcchati // (55.2) Par.?
∞ pukkasa
g.p.m.
← uṣṭra (55.1) [conj]
ca
indecl.
brahman
comp.
∞ han
n.s.m.
yoni
ac.s.f.
→ uṣṭra (55.1) [nmod]
ṛch
3. sg., Pre. ind.
root
→ vraj (56.2) [conj]
kṛmikīṭapataṃgānāṃ viḍbhujāṃ caiva pakṣiṇām / (56.1) Par.?
kṛmi
comp.
∞ kīṭa
comp.
∞ pataṃga
g.p.m.
→ sattva (56.2) [conj]
← vraj (56.2) [orphan]
viḍbhuj
g.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
pakṣin
g.p.m.
hiṃsrāṇāṃ caiva sattvānāṃ surāpo brāhmaṇo vrajet // (56.2) Par.?
hiṃsra
g.p.m.
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
sattva
g.p.m.
← pataṃga (56.1) [conj]
surā
comp.
∞ pa
n.s.m.
vraj
3. sg., Pre. opt.
→ pataṃga (56.1) [orphan]
→ vipra (57.2) [conj]
← ṛch (55.2) [conj]
lūtāhisaraṭānāṃ ca tiraścāṃ cāmbucāriṇām / (57.1) Par.?
lūtā
comp.
∞ ahi
comp.
∞ saraṭa
g.p.m.
→ piśāca (57.2) [conj]
← vipra (57.2) [orphan]
ca
indecl.
tiryañc
g.p.m.
ca
indecl.
∞ ambu
comp.
∞ cārin
g.p.m.
hiṃsrāṇāṃ ca piśācānāṃ steno vipraḥ sahasraśaḥ // (57.2) Par.?
hiṃsra
g.p.m.
ca
indecl.
piśāca
g.p.m.
← saraṭa (57.1) [conj]
stena
n.s.m.
vipra
n.s.m.
→ saraṭa (57.1) [orphan]
← vraj (56.2) [conj]
tṛṇagulmalatānāṃ ca kravyādāṃ daṃṣṭriṇām api / (58.1) Par.?
∞ gulma
comp.
∞ latā
g.p.f.
→ kṛt (58.2) [conj]
ca
indecl.
kravya
comp.
∞ ad
g.p.m.
api
indecl.
krūrakarmakṛtāṃ caiva śataśo gurutalpagaḥ // (58.2) Par.?
krūra
comp.
∞ karman
comp.
∞ kṛt
g.p.m.
← latā (58.1) [conj]
ca
indecl.
∞ eva
indecl.
śataśas
indecl.
guru
comp.
∞ talpa
comp.
∞ ga
n.s.m.
hiṃsrā bhavanti kravyādāḥ kṛmayo 'medhyabhakṣiṇaḥ / (59.1) Par.?
parasparādinaḥ stenāḥ pretyāntyastrīniṣeviṇaḥ // (59.2) Par.?
saṃyogaṃ patitair gatvā parasyaiva ca yoṣitam / (60.1) Par.?
apahṛtya ca viprasvaṃ bhavati brahmarākṣasaḥ // (60.2) Par.?
maṇimuktāpravālāni hṛtvā lobhena mānavaḥ / (61.1) Par.?
vividhāṇi ca ratnāni jāyate hemakartṛṣu // (61.2) Par.?
dhānyaṃ hṛtvā bhavaty ākhuḥ kāṃsyaṃ haṃso jalaṃ plavaḥ / (62.1) Par.?
madhu daṃśaḥ payaḥ kāko rasaṃ śvā nakulo ghṛtam // (62.2) Par.?
māṃsaṃ gṛdhro vapāṃ madgus tailaṃ tailapakaḥ khagaḥ / (63.1) Par.?
cīrīvākas tu lavaṇaṃ balākā śakunir dadhi // (63.2) Par.?
kauśeyaṃ tittirir hṛtvā kṣaumaṃ hṛtvā tu darduraḥ / (64.1) Par.?
kārpāsatāntavaṃ krauñco godhā gāṃ vāggudo guḍam // (64.2) Par.?
chucchundariḥ śubhān gandhān pattraśākaṃ tu barhiṇaḥ / (65.1) Par.?
śvāvit kṛtānnaṃ vividham akṛtānnaṃ tu śalyakaḥ // (65.2) Par.?
bako bhavati hṛtvāgniṃ gṛhakārī hy upaskaram / (66.1) Par.?
raktāni hṛtvā vāsāṃsi jāyate jīvajīvakaḥ // (66.2) Par.?
vṛko mṛgebhaṃ vyāghro 'śvaṃ phalamūlaṃ tu markaṭaḥ / (67.1) Par.?
strīm ṛkṣaḥ stokako vāri yānāny uṣṭraḥ paśūn ajaḥ // (67.2) Par.?
yad vā tad vā paradravyam apahṛtya balāt naraḥ / (68.1) Par.?
avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ // (68.2) Par.?
striyo 'py etena kalpena hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ / (69.1) Par.?
eteṣām eva jantūnāṃ bhāryātvam upayānti tāḥ // (69.2) Par.?
svebhyaḥ svebhyas tu karmabhyaś cyutā varṇā hy anāpadi / (70.1) Par.?
pāpān saṃsṛtya saṃsārān preṣyatāṃ yānti śatruṣu // (70.2) Par.?
vāntāśy ulkāmukhaḥ preto vipro dharmāt svakāc cyutaḥ / (71.1) Par.?
amedhyakuṇapāśī ca kṣatriyaḥ kaṭapūtanaḥ // (71.2) Par.?
maitrākṣajyotikaḥ preto vaiśyo bhavati pūyabhuk / (72.1) Par.?
cailāśakaś ca bhavati śūdro dharmāt svakāc cyutaḥ // (72.2) Par.?
yathā yathā niṣevante viṣayān viṣayātmakāḥ / (73.1) Par.?
tathā tathā kuśalatā teṣāṃ teṣūpajāyate // (73.2) Par.?
te 'bhyāsāt karmaṇāṃ teṣāṃ pāpānām alpabuddhayaḥ / (74.1) Par.?
samprāpnuvanti duḥkhāni tāsu tāsv iha yoniṣu // (74.2) Par.?
tāmisrādiṣu cogreṣu narakeṣu vivartanam / (75.1) Par.?
asipattravanādīni bandhanachedanāni ca // (75.2) Par.?
vividhāś caiva sampīḍāḥ kākolūkaiś ca bhakṣaṇam / (76.1) Par.?
karambhavālukātāpān kumbhīpākāṃś ca dāruṇān // (76.2) Par.?
sambhavāṃś ca viyoniṣu duḥkhaprāyāsu nityaśaḥ / (77.1) Par.?
śītātapābhighātāṃś ca vividhāni bhayāni ca // (77.2) Par.?
asakṛd garbhavāseṣu vāsaṃ janma ca dāruṇam / (78.1) Par.?
bandhanāni ca kāṣṭhāni parapreṣyatvam eva ca // (78.2) Par.?
bandhupriyaviyogāṃś ca saṃvāsaṃ caiva durjanaiḥ / (79.1) Par.?
dravyārjanaṃ ca nāśaṃ ca mitrāmitrasya cārjanam // (79.2) Par.?
jarāṃ caivāpratīkārāṃ vyādhibhiś copapīḍanam / (80.1) Par.?
kleśāṃś ca vividhāṃs tāṃs tān mṛtyum eva ca durjayam // (80.2) Par.?
yādṛśena tu bhāvena yad yat karma niṣevate / (81.1) Par.?
tādṛśena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute // (81.2) Par.?
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭaḥ karmaṇāṃ vaḥ phalodayaḥ / (82.1) Par.?
naiḥśreyasakaraṃ karma viprasyedaṃ nibodhata // (82.2) Par.?
vedābhyāsas tapo jñānam indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ / (83.1) Par.?
ahiṃsā gurusevā ca niḥśreyasakaraṃ param // (83.2) Par.?
sarveṣām api caiteṣāṃ śubhānām iha karmaṇām / (84.1) Par.?
kiṃcic chreyaskarataraṃ karmoktaṃ puruṣaṃ prati / (84.2) Par.?
sarveṣām api caiteṣām ātmajñānaṃ paraṃ smṛtam / (85.1) Par.?
taddhy agryaṃ sarvavidyānāṃ prāpyate hy amṛtaṃ tataḥ // (85.2) Par.?
ṣaṇṇām eṣāṃ tu sarveṣāṃ karmaṇāṃ pretya ceha ca / (86.1) Par.?
śreyaskarataraṃ jñeyaṃ sarvadā karma vaidikam // (86.2) Par.?
vaidike karmayoge tu sarvāṇy etāny aśeṣataḥ / (87.1) Par.?
antarbhavanti kramaśas tasmiṃs tasmin kriyāvidhau // (87.2) Par.?
sukhābhyudayikaṃ caiva naiḥśreyasikam eva ca / (88.1) Par.?
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam // (88.2) Par.?
iha cāmutra vā kāmyaṃ pravṛttaṃ karma kīrtyate / (89.1) Par.?
niṣkāmaṃ jñātapūrvaṃ tu nivṛttam upadiśyate // (89.2) Par.?
pravṛttaṃ karma saṃsevyaṃ devānām eti sāmyatām / (90.1) Par.?
nivṛttaṃ sevamānas tu bhūtāny atyeti pañca vai // (90.2) Par.?
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani / (91.1) Par.?
samaṃ paśyann ātmayājī svārājyam adhigacchati // (91.2) Par.?
yathoktāny api karmāṇi parihāya dvijottamaḥ / (92.1) Par.?
ātmajñāne śame ca syād vedābhyāse ca yatnavān // (92.2) Par.?
etaddhi janmasāphalyaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ / (93.1) Par.?
prāpyaitat kṛtakṛtyo hi dvijo bhavati nānyathā // (93.2) Par.?
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ vedaś cakṣuḥ sanātanam / (94.1) Par.?
aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram iti sthitiḥ // (94.2) Par.?
yā vedabāhyāḥ smṛtayo yāś ca kāś ca kudṛṣṭayaḥ / (95.1) Par.?
sarvās tā niṣphalāḥ pretya tamoniṣṭhā hi tāḥ smṛtāḥ // (95.2) Par.?
utpadyante cyavante ca yāny ato 'nyāni kānicit / (96.1) Par.?
tāny arvākkālikatayā niṣphalāny anṛtāni ca // (96.2) Par.?
cāturvarṇyaṃ trayo lokāś catvāraś cāśramāḥ pṛthak / (97.1) Par.?
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ vedāt prasidhyati // (97.2) Par.?
śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca raso gandhaś ca pañcamaḥ / (98.1) Par.?
vedād eva prasūyante prasūtir guṇakarmataḥ // (98.2) Par.?
bibharti sarvabhūtāni vedaśāstraṃ sanātanam / (99.1) Par.?
tasmād etat paraṃ manye yaj jantor asya sādhanam // (99.2) Par.?
senāpatyaṃ ca rājyaṃ ca daṇḍanetṛtvam eva ca / (100.1) Par.?
sarvalokādhipatyaṃ ca vedaśāstravid arhati // (100.2) Par.?
yathā jātabalo vahnir dahaty ārdrān api drumān / (101.1) Par.?
tathā dahati vedajñaḥ karmajaṃ doṣam ātmanaḥ // (101.2) Par.?
vedaśāstrārthatattvajño yatra tatrāśrame vasan / (102.1) Par.?
ihaiva loke tiṣṭhan sa brahmabhūyāya kalpate // (102.2) Par.?
ajñebhyo granthinaḥ śreṣṭhā granthibhyo dhāriṇo varāḥ / (103.1) Par.?
dhāribhyo jñāninaḥ śreṣṭhā jñānibhyo vyavasāyinaḥ // (103.2) Par.?
tapo vidyā ca viprasya niḥśreyasakaraṃ param / (104.1) Par.?
tapasā kilbiṣaṃ hanti vidyayāmṛtam aśnute // (104.2) Par.?
pratyakṣaṃ cānumānaṃ ca śāstraṃ ca vividhāgamam / (105.1) Par.?
trayaṃ suviditaṃ kāryaṃ dharmaśuddhim abhīpsatā // (105.2) Par.?
ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca vedaśāstrāvirodhinā / (106.1) Par.?
yas tarkeṇānusaṃdhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ // (106.2) Par.?
naiḥśreyasam idaṃ karma yathoditam aśeṣataḥ / (107.1) Par.?
mānavasyāsya śāstrasya rahasyam upadiśyate // (107.2) Par.?
anāmnāteṣu dharmeṣu kathaṃ syād iti ced bhavet / (108.1) Par.?
yaṃ śiṣṭā brāhmaṇā brūyuḥ sa dharmaḥ syād aśaṅkitaḥ // (108.2) Par.?
dharmeṇādhigato yais tu vedaḥ saparibṛṃhaṇaḥ / (109.1) Par.?
te śiṣṭā brāhmaṇā jñeyāḥ śrutipratyakṣahetavaḥ // (109.2) Par.?
daśāvarā vā pariṣad yaṃ dharmaṃ parikalpayet / (110.1) Par.?
tryavarā vāpi vṛttasthā taṃ dharmaṃ na vicālayet // (110.2) Par.?
traividyo hetukas tarkī nairukto dharmapāṭhakaḥ / (111.1) Par.?
trayaś cāśramiṇaḥ pūrve pariṣat syād daśāvarā // (111.2) Par.?
ṛgvedavid yajurvid ca sāmavedavid eva ca / (112.1) Par.?
tryavarā pariṣad jñeyā dharmasaṃśayanirṇaye // (112.2) Par.?
eko 'pi vedavid dharmaṃ yaṃ vyavasyed dvijottamaḥ / (113.1) Par.?
sa vijñeyaḥ paro dharmo nājñānām udito 'yutaiḥ // (113.2) Par.?
avratānām amantrāṇāṃ jātimātropajīvinām / (114.1) Par.?
sahasraśaḥ sametānāṃ pariṣattvaṃ na vidyate // (114.2) Par.?
yaṃ vadanti tamobhūtā mūrkhā dharmam atadvidaḥ / (115.1) Par.?
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tadvaktṝn anugacchati // (115.2) Par.?
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ niḥśreyasakaraṃ param / (116.1) Par.?
asmād apracyuto vipraḥ prāpnoti paramāṃ gatim // (116.2) Par.?
evaṃ sa bhagavān devo lokānāṃ hitakāmyayā / (117.1) Par.?
dharmasya paramaṃ guhyaṃ mamedaṃ sarvam uktavān // (117.2) Par.?
sarvam ātmani saṃpaśyet sac cāsac ca samāhitaḥ / (118.1) Par.?
sarvaṃ hy ātmani saṃpaśyan nādharme kurute manaḥ // (118.2) Par.?
ātmaiva devatāḥ sarvāḥ sarvam ātmany avasthitam / (119.1) Par.?
ātmā hi janayaty eṣāṃ karmayogaṃ śarīriṇām // (119.2) Par.?
khaṃ saṃniveśayet kheṣu ceṣṭanasparśane 'nilam / (120.1) Par.?
paktidṛṣṭyoḥ paraṃ tejaḥ snehe 'po gāṃ ca mūrtiṣu // (120.2) Par.?
manasīnduṃ diśaḥ śrotre krānte viṣṇuṃ bale haram / (121.1) Par.?
vācy agniṃ mitram utsarge prajane ca prajāpatim // (121.2) Par.?
praśāsitāraṃ sarveṣām aṇīyāṃsam aṇor api / (122.1) Par.?
rukmābhaṃ svapnadhīgamyaṃ vidyāt taṃ puruṣaṃ param // (122.2) Par.?
etam eke vadanty agniṃ manum anye prajāpatim / (123.1) Par.?
indram eke pare prāṇam apare brahma śāśvatam // (123.2) Par.?
eṣa sarvāṇi bhūtāni pañcabhir vyāpya mūrtibhiḥ / (124.1) Par.?
janmavṛddhikṣayair nityaṃ saṃsārayati cakravat // (124.2) Par.?
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu paśyaty ātmānam ātmanā / (125.1) Par.?
sa sarvasamatām etya brahmābhyeti paraṃ padam // (125.2) Par.?
ity etan mānavaṃ śāstraṃ bhṛguproktaṃ paṭhan dvijaḥ / (126.1) Par.?
bhavaty ācāravān nityaṃ yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim // (126.2) Par.?
Duration=0.77268290519714 secs.