Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Birth, childhood, and youth, Mahābhārata

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17397
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
dhṛtaṃ govardhanaṃ dṛṣṭvā paritrātaṃ ca gokulam / (1.2) Par.?
kṛṣṇasya darśanaṃ śakro rocayāmāsa vismitaḥ // (1.3) Par.?
sa nirjalāmbudākāraṃ mattaṃ madajalokṣitam / (2.1) Par.?
āruhyairāvataṃ nāgam ājagāma mahītalam // (2.2) Par.?
sa dadarśopaviṣṭaṃ vai govardhanaśilātale / (3.1) Par.?
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇaṃ puruhūtaḥ puraṃdaraḥ // (3.2) Par.?
taṃ dṛśya bālaṃ mahatā tejasā dīptam avyayam / (4.1) Par.?
gopaveṣadharaṃ viṣṇuṃ parijajñe puraṃdaraḥ // (4.2) Par.?
tālastambhavanaśyāmaṃ sa taṃ śrīvatsalakṣaṇam / (5.1) Par.?
paryāptanayanaḥ śakraḥ sarvair netrair udaikṣata // (5.2) Par.?
dṛṣṭvā cainaṃ śriyā juṣṭaṃ martyaloke 'maropamam / (6.1) Par.?
sūpaviṣṭaṃ śilāpṛṣṭhe śakraḥ sa vrīḍito 'bhavat // (6.2) Par.?
tasyopaviṣṭasya sukham pakṣābhyāṃ pakṣipuṃgavaḥ / (7.1) Par.?
antardhānagataś chāyām cakāroragabhojanaḥ // (7.2) Par.?
taṃ vivikte nagagataṃ lokavṛttāntatatparam / (8.1) Par.?
upatasthe gajaṃ hitvā kṛṣṇaṃ balaniṣūdanaḥ // (8.2) Par.?
sa samīpagatas tasya divyasraganulepanaḥ / (9.1) Par.?
rarāja devarājo vai vajrapūrṇakaraḥ prabhuḥ // (9.2) Par.?
kirīṭenārkavarṇena vidyudvidyotakāriṇā / (10.1) Par.?
atha divyena madhuram vyājahāra svareṇa tam // (10.2) Par.?
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho jñātīnāṃ nandivardhana / (11.1) Par.?
atidaivaṃ kṛtaṃ karma tvayā prītimatā gavām // (11.2) Par.?
mayā sṛṣṭeṣu megheṣu yugāntāvartakāriṣu / (12.1) Par.?
yat tvayā rakṣitā gāvas tenāsmi paritoṣitaḥ // (12.2) Par.?
svāyaṃbhuvena yogena yac cāyaṃ parvatottamaḥ / (13.1) Par.?
dhṛto veśma ivākāśe ko hy etena na vismayet // (13.2) Par.?
pratiṣiddhe mama mahe mayeyaṃ ruṣitena vai / (14.1) Par.?
ativṛṣṭiḥ kṛtā kṛṣṇa gavāṃ vai saptarātrikī // (14.2) Par.?
sā tvayā pratiṣiddheyaṃ meghavṛṣṭir durāsadā / (15.1) Par.?
devaiḥ sadānavagaṇair durnivāryā mayi sthite // (15.2) Par.?
aho me supriyaṃ kṛṣṇa yat tvaṃ mānuṣadehavān / (16.1) Par.?
samagraṃ vaiṣṇavaṃ tejo vinigūhasi roṣitaḥ // (16.2) Par.?
sādhitaṃ devatānāṃ hi manye 'haṃ kāryam avyayam / (17.1) Par.?
tvayi mānuṣyam āpanne yuktenaivaṃ svatejasā // (17.2) Par.?
setsyate vīra kāryārtho na kiṃcit parihāsyate / (18.1) Par.?
devānām yad bhavān netā sarvakāryapurogamaḥ // (18.2) Par.?
ekas tvam asi lokānāṃ devānāṃ ca sanātanaḥ / (19.1) Par.?
dvitīyaṃ nānupaśyāmi dhuraṃ yas te samudvahet // (19.2) Par.?
yathā hi puṃgavaḥ śreṣṭho magne dhuri niyujyate / (20.1) Par.?
evaṃ tvam asi devānāṃ magnānāṃ dvijavāhana // (20.2) Par.?
tvaccharīragataṃ kṛṣṇa jagatpraharaṇaṃ tv idam / (21.1) Par.?
brahmaṇā sādhu nirdiṣṭaṃ dhātubhya iva kāñcanam // (21.2) Par.?
svayaṃ svayaṃbhūr bhagavān buddhyātha vayasāpi vā / (22.1) Par.?
na tvānugantuṃ śakto vai paṅgur drutagatiṃ yathā // (22.2) Par.?
sthāṇubhyo himavāñ śreṣṭho hradānāṃ varuṇālayaḥ / (23.1) Par.?
garutmān pakṣiṇāṃ śreṣṭho devatānāṃ bhavān varaḥ // (23.2) Par.?
apām adhastāl loko vai tasyopari mahīdharāḥ / (24.1) Par.?
nāgānām upariṣṭād bhūḥ pṛthivyupari mānuṣāḥ // (24.2) Par.?
manuṣyalokād ūrdhvaṃ tu khagānāṃ gatir ucyate / (25.1) Par.?
ākāśasyopari ravir dvāraṃ svargasya bhānumān // (25.2) Par.?
devalokaḥ paras tasmād vimānagahano mahān / (26.1) Par.?
yatrāhaṃ kṛṣṇa devānām aindre vinihitaḥ pade // (26.2) Par.?
svargād ūrdhvaṃ brahmaloko brahmarṣigaṇasevitaḥ / (27.1) Par.?
tatra somagatiś caiva jyotiṣāṃ ca mahātmanām // (27.2) Par.?
tasyopari gavāṃ lokaḥ sādhyās taṃ pālayanti hi / (28.1) Par.?
sa hi sarvagataḥ kṛṣṇa mahākāśagato mahān // (28.2) Par.?
uparyupari tatrāpi gatis tava tapomayī / (29.1) Par.?
yāṃ na vidmo vayaṃ sarve pṛcchanto 'pi pitāmaham // (29.2) Par.?
lokas tv arvāg duṣkṛtināṃ nāgalokas tu dāruṇaḥ / (30.1) Par.?
pṛthivī karmaśīlānāṃ kṣetraṃ sarvasya karmaṇaḥ // (30.2) Par.?
kham asthirāṇāṃ viṣayo vāyunā tulyavṛttinām / (31.1) Par.?
gatiḥ śamadamāḍhyānāṃ svargaḥ sukṛtakarmaṇām // (31.2) Par.?
brāhme tapasi yuktānāṃ brahmalokaḥ parā gatiḥ / (32.1) Par.?
gavām eva hi goloko durārohā hi sā gatiḥ // (32.2) Par.?
sa tu lokas tvayā kṛṣṇa sīdamānaḥ kṛtātmanā / (33.1) Par.?
dhṛto dhṛtimatā vīra nighnatopadravaṃ gavām // (33.2) Par.?
tad ahaṃ samanuprāpto gavāṃ vākyena coditaḥ / (34.1) Par.?
brahmanaś ca mahābhāga gauravāt tava cāgataḥ // (34.2) Par.?
ahaṃ bhūtapatiḥ kṛṣṇa devarājaḥ puraṃdaraḥ / (35.1) Par.?
aditer garbhaparyāye pūrvajas te purātanaḥ // (35.2) Par.?
tejas tejasvinaś caiva yat te darśitavān aham / (36.1) Par.?
megharūpeṇa tat sarvaṃ kṣantum arhasi me vibho // (36.2) Par.?
evaṃ kṣāntamanāḥ kṛṣṇa svena saumyena tejasā / (37.1) Par.?
brahmaṇaḥ śṛṇu me vākyaṃ gavāṃ ca gajavikrama // (37.2) Par.?
āha tvā bhagavān brahmā gāvaś cākāśagā divi / (38.1) Par.?
karmabhis toṣitā divyais tava saṃrakṣaṇādibhiḥ // (38.2) Par.?
bhavatā rakṣitā gāvo gobhir lokāś ca rakṣitāḥ / (39.1) Par.?
yad vayaṃ puṃgavaiḥ sārdhaṃ vardhāmaḥ prasavais tathā // (39.2) Par.?
karṣakān puṃgavair vāhyair medhyena haviṣā surān / (40.1) Par.?
śriyaṃ śakṛtpavitreṇa tarpayiṣyāma kāmagāḥ // (40.2) Par.?
tad asmākaṃ gurus tvaṃ hi prāṇadaś ca mahābala / (41.1) Par.?
adyaprabhṛti no rājā tvam indro vai bhaviṣyasi // (41.2) Par.?
tasmāt tvaṃ kāñcanaiḥ pūrṇair divyasya payaso ghaṭaiḥ / (42.1) Par.?
ebhis tvam abhiṣicyasva mayā hastāvanāmitaiḥ // (42.2) Par.?
ahaṃ kilendro devānāṃ tvaṃ gavām indratāṃ gataḥ / (43.1) Par.?
govinda iti lokās tvāṃ stoṣyanti bhuvi śāśvatam // (43.2) Par.?
mamopari yathendras tvam sthāpito gobhir īśvaraḥ / (44.1) Par.?
upendra iti kṛṣṇa tvām gāsyanti divi devatāḥ // (44.2) Par.?
ye ceme vārṣikā māsāś catvāro vihitā mama / (45.1) Par.?
eṣām ardhaṃ prayacchāmi śaratkālaṃ tu paścimam // (45.2) Par.?
varṣārdhe ca dhvajo nityaṃ tataḥ pūjām avāpsyati / (46.1) Par.?
mamāmbuprabhavaṃ darpaṃ tadā tyakṣyanti barhinaḥ // (46.2) Par.?
alpavīryamadāś caiva ye cānye meghanādinaḥ / (47.1) Par.?
śāntiṃ sarve gamiṣyanti jalakālavicāriṇaḥ // (47.2) Par.?
triśaṅkvagastyacaritām āśāṃ ca vicariṣyati / (48.1) Par.?
sahasraraśmir ādityas tāpayan svena tejasā // (48.2) Par.?
tataḥ śaradi yuktānāṃ maunamūkeṣu barhiṣu / (49.1) Par.?
yāvat sukhatarais toyair vipluteṣu pluteṣu ca // (49.2) Par.?
mattakrauñcapraṇādeṣu matteṣu vṛṣabheṣu ca / (50.1) Par.?
goṣu caiva prahṛṣṭāsu kṣarantīṣu payo bahu // (50.2) Par.?
nivṛtteṣu ca megheṣu niryātya jagato jalam / (51.1) Par.?
ākāśe śastrasaṃkāśe haṃseṣu vicaratsu ca // (51.2) Par.?
jātapadmeṣu toyeṣu vāpīṣu ca saritsu ca / (52.1) Par.?
kalamāvanatāgrāsu pakvakedārapaṅktiṣu // (52.2) Par.?
madhyasthaṃ salilārambhaṃ kurvantīṣu nadīṣu ca / (53.1) Par.?
sasasyāyāṃ ca sīmāyāṃ manoharyāṃ muner api // (53.2) Par.?
pṛthivyāṃ pṛthurāṣṭrāyāṃ ramāyāṃ varṣasaṃkṣaye / (54.1) Par.?
śrīmatsu paṅktimārgeṣu phalavatsu tṛṇeṣu ca / (54.2) Par.?
ikṣumatsu ca deśeṣu pravṛtteṣu makheṣu ca // (54.3) Par.?
tataḥ pravartsyate puṇyā śaratsuptotthite tvayi / (55.1) Par.?
loke 'smin kṛṣṇa nikhile yathaiva tridive tathā // (55.2) Par.?
narās tvāṃ caiva māṃ caiva dhvajākārāsu yaṣṭiṣu / (56.1) Par.?
mahendraś cāpy upendraś ca mahīyetāṃ mahītale // (56.2) Par.?
ye cāvayoḥ sthitā vṛtte mahendropendrasaṃjñite / (57.1) Par.?
mānavāḥ praṇamiṣyanti teṣāṃ nāsty anayāgamaḥ // (57.2) Par.?
tataḥ śakras tu tān gṛhya ghaṭān divyapayodharān / (58.1) Par.?
abhiṣekeṇa govindaṃ yojayāmāsa yogavit // (58.2) Par.?
dṛṣṭvā tam abhiṣicyantaṃ gāvas tāḥ saha yūthapaiḥ / (59.1) Par.?
stanaiḥ prasnavasaṃyuktaiḥ siṣicuḥ kṛṣṇam avyayam // (59.2) Par.?
meghāś ca divi muktābhiḥ sāmṛtābhiḥ samantataḥ / (60.1) Par.?
siṣicus toyadhārābhir abhiṣicyantam avyayam // (60.2) Par.?
vanaspatīnāṃ sarveṣāṃ susrāvendunibhaṃ payaḥ / (61.1) Par.?
vavarṣuḥ puṣpavarṣaṃ ca nedus tūryāṇi cāmbare // (61.2) Par.?
stuvanti munayaḥ sarve vāgbhir mantraparāyaṇāḥ / (62.1) Par.?
ekārṇavavimuktaṃ ca dadhāra vasudhā vapuḥ // (62.2) Par.?
prasādaṃ sāgarā jagmur vavur vātā jagaddhitāḥ / (63.1) Par.?
ītayaḥ praśamaṃ jagmur jagmur nirvairatāṃ nṛpāḥ // (63.2) Par.?
mārgastho vibabhau bhānuḥ somo yogena saṃgataḥ / (64.1) Par.?
pravālapuṣpaśabalāḥ phalavantaś ca pādapāḥ // (64.2) Par.?
madaṃ prasusruvur nāgā yātās toṣaṃ vane mṛgāḥ / (65.1) Par.?
alaṃkṛtā gātraruhair dhātubhir bhānti parvatāḥ // (65.2) Par.?
devalokopamo lokas tṛpto 'mṛtasutarpitaḥ / (66.1) Par.?
āsīt kṛṣṇābhiṣeke hi divyasvargarasokṣitaḥ // (66.2) Par.?
abhiṣiktaṃ tu taṃ gobhiḥ śakro govindam avyayam / (67.1) Par.?
divyaśuklāmbaradharam devarājo 'bravīd idam // (67.2) Par.?
eṣa me prathamaḥ kṛṣṇa niyogo goṣu yaḥ kṛtaḥ / (68.1) Par.?
śrūyatāmaparaṃ cāpi mamāgamanakāraṇam // (68.2) Par.?
kṣipraṃ saṃsādhyatāṃ kaṃsaḥ keśī ca turagādhamaḥ / (69.1) Par.?
ariṣṭaś ca madāviṣṭo rājarājyaṃ tataḥ kuru // (69.2) Par.?
pitṛṣvasari jātas te mamāṃśo 'ham iva sthitaḥ / (70.1) Par.?
sa te rakṣyaś ca mānyaś ca sakhye ca viniyujyatām // (70.2) Par.?
tvayā hy anugṛhītaḥ sa tava vṛttānuvartakaḥ / (71.1) Par.?
tvadvaśe vartamānaḥ sa prāpsyate vipulaṃ yaśaḥ // (71.2) Par.?
bhāratasya ca vaṃśasya sa variṣṭho dhanurdharaḥ / (72.1) Par.?
bhaviṣyaty anurūpaś ca tvām ṛte na ca raṃsyate // (72.2) Par.?
bhārataṃ tvayi cāsaktaṃ tasmiṃś ca puruṣottame / (73.1) Par.?
ubhābhyām api saṃyoge yāsyanti nidhanaṃ nṛpāḥ // (73.2) Par.?
pratijñātaṃ ca me kṛṣṇa ṛṣimadhye sureṣu ca / (74.1) Par.?
mama putro 'rjuno nāma jātaḥ kuntyāṃ kurūdvahaḥ // (74.2) Par.?
so 'strāṇāṃ pāratantrajñaḥ śreṣṭhaś cāpavikarṣaṇe / (75.1) Par.?
taṃ pravekṣyanti vai sarve rājānaḥ śastrayodhinaḥ // (75.2) Par.?
akṣauhiṇyaś ca śūrāṇāṃ rājñāṃ saṃgrāmaśālinām / (76.1) Par.?
samare rājadharmeṇa yojayiṣyanti mṛtyunā // (76.2) Par.?
tasyāstracaritaṃ mārgaṃ dhanuṣo lāghavena ca / (77.1) Par.?
nānuyāsyanti rājāno devā vā tvāṃ vinā prabho // (77.2) Par.?
sa te bandhuḥ sahāyaś ca saṃgrāmeṣu bhaviṣyati / (78.1) Par.?
tasya yogo vidhātavyas tvayā govinda matkṛte // (78.2) Par.?
draṣṭavyaḥ sa yathāhaṃ vai tvayā mānyaś ca nityaśaḥ / (79.1) Par.?
jñātā tvam eva lokānām arjunasya ca nityaśaḥ // (79.2) Par.?
tvayā hi nityaṃ rakṣyaḥ sa āhaveṣu mahatsu ca / (80.1) Par.?
rakṣitasya tvayā tasya na mṛtyuḥ prabhaviṣyati // (80.2) Par.?
arjunaṃ viddhi māṃ kṛṣṇa māṃ caivātmānam ātmanā / (81.1) Par.?
ātmā te 'haṃ yathā śaśvat tathaiva tava so 'rjuna // (81.2) Par.?
tvayā lokān imāñ jitvā baler hastāt tribhiḥ kramaiḥ / (82.1) Par.?
devatānāṃ kṛto rājā purā jyeṣṭhakramād aham // (82.2) Par.?
tvāṃ ca satyamayaṃ jñātvā satyeṣṭaṃ satyavikramam / (83.1) Par.?
satyenopetya devā vai yojayanti ripukṣaye // (83.2) Par.?
so 'rjuno nāma me putraḥ pitus te bhaginīsutaḥ / (84.1) Par.?
iha sauhṛdatāṃ yātu bhūtvā sahacaraḥ purā // (84.2) Par.?
tasya te yudhyataḥ kṛṣṇa svasthāne 'tha gṛhe 'pi vā / (85.1) Par.?
voḍhavyā puṃgaveneva dhūḥ sarvā raṇavāhinī // (85.2) Par.?
kaṃse vinihate kṛṣṇa tvayā bhāvyarthadarśinā / (86.1) Par.?
abhitas tan mahadyuddhaṃ bhaviṣyati mahīkṣitām // (86.2) Par.?
tatra teṣāṃ nṛvīrāṇām atimānuṣakarmaṇām / (87.1) Par.?
vijayasyārjuno bhoktā yaśasā tvaṃ tu yokṣyase // (87.2) Par.?
etan me kṛṣṇa kārtsnyena kartum arhasi bhāṣitam / (88.1) Par.?
yady ahaṃ te surāś caiva satyaṃ ca priyam acyuta // (88.2) Par.?
śakrasya vacanaṃ śrutvā kṛṣṇo govindatāṃ gataḥ / (89.1) Par.?
prītena manasā yuktaḥ prativākyaṃ jagāda ha // (89.2) Par.?
prīto 'smi darśanād eva tava śakra śacīpate / (90.1) Par.?
yat tvayābhihitaṃ cedaṃ na kiṃcit parihāsyate // (90.2) Par.?
jānāmi bhavato bhāvaṃ jānāmy arjunasaṃbhavam / (91.1) Par.?
jāne pitṛṣvasā dattā pāṇḍor vasumatīpateḥ // (91.2) Par.?
yudhiṣṭhiraṃ ca jānāmi kumāraṃ dharmanirmitam / (92.1) Par.?
bhīmasenaṃ ca jānāmi vāyoḥ saṃtānajāṃ tanum // (92.2) Par.?
aśvibhyāṃ sādhu jānāmi sṛṣṭaṃ putradvayaṃ śubham / (93.1) Par.?
nakulaṃ sahadevaṃ ca mādryāḥ kukṣibhavāv ubhau // (93.2) Par.?
kānīnaṃ cāpi jānāmi savituḥ prathamaṃ sutam / (94.1) Par.?
pitṛṣvasari karṇaṃ vai prasūtaṃ sūtatāṃ gatam // (94.2) Par.?
dhārtarāṣṭrāś ca me sarve viditā yuddhakāṅkṣiṇaḥ / (95.1) Par.?
pāṇḍor uparamaṃ caiva śāpāśaninipātajam // (95.2) Par.?
tad gaccha tridivaṃ śakra sukhāya tridivaukasām / (96.1) Par.?
nārjunasya ripuḥ kaścin mamāgre prabhaviṣyati // (96.2) Par.?
arjunārthe ca tān sarvān pāṇḍavān akṣatān yudhi / (97.1) Par.?
kuntyā niryātayiṣyāmi nivṛtte bhārate mṛdhe // (97.2) Par.?
yac ca vakṣyati māṃ śakra tanūjas tava so 'rjunaḥ / (98.1) Par.?
bhṛtyavat tat kariṣyāmi tava snehena yantritaḥ // (98.2) Par.?
satyasaṃdhasya tac chrutvā priyaṃ prītasya bhāṣitam / (99.1) Par.?
kṛṣṇasya sākṣāt tridivaṃ jagāma tridaśeśvaraḥ // (99.2) Par.?
Duration=0.6513979434967 secs.