Texts

Help

Select a text:
Bibliography
Select a chapter:
 (no revisions)
Associated topic(s): Kṛṣṇa and Bāṇa

Show parallels  Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17476
  • Click on a sentence to show its analysis
  • Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
vaiśaṃpāyana uvāca / (1.1) Par.?
tato dvāravatīmadhye prākārair upaśobhitam / (1.2) Par.?
dadarśa bhavanaṃ yatra prādyumnir avasat sukham // (1.3) Par.?
tataḥ praviśya sahasā bhavanaṃ tasya tan mahat / (2.1) Par.?
dadarśa madhye nārīṇāṃ tārāpatim ivoditam // (2.2) Par.?
krīḍāvihāre nārībhiḥ sevyamānam itas tataḥ / (3.1) Par.?
pibantaṃ madhu mādhvīkaṃ śriyā paramayā yutam / (3.2) Par.?
varāsanagataṃ tatra yathaivailavilaṃ tathā // (3.3) Par.?
cintayāviṣṭadehā sā citralekhā manasvinī / (4.1) Par.?
kathaṃ kāryam idaṃ kāryaṃ kathaṃ svasti bhaven mama // (4.2) Par.?
sāntarhitā cintayitvā citralekhā yaśasvinī / (5.1) Par.?
tāmasyā chādayāmāsa vidyayā śubhalocanā // (5.2) Par.?
harmye strīgaṇamadhyasthaṃ kṛtvā cāntarhitaṃ tadā / (6.1) Par.?
utpapāta gṛhītvā sā prādyumniṃ yuddhadurmadam // (6.2) Par.?
sā tam adhvānam āgamya siddhacāraṇasevitam / (7.1) Par.?
sahasā śoṇitapuraṃ praviveśa manojavā // (7.2) Par.?
tatroṣā vismitā dṛṣṭvā harmyasthā sakhisaṃnidhau / (8.1) Par.?
praveśayāmāsa tadā samprāptaṃ svagṛhaṃ tataḥ // (8.2) Par.?
praharṣotphullanayanā priyaṃ dṛṣṭvārthakovidā / (9.1) Par.?
tvaritā kāminī prāha citralekhāṃ bhayāturā // (9.2) Par.?
sakhīdaṃ vai kathaṃ guhyaṃ kāryaṃ kāryaviśārade / (10.1) Par.?
guhye kṛte bhavet svasti prakāśe jīvitakṣayaḥ // (10.2) Par.?
ity uktvā tvaramāṇā sā guhyadeśe svalaṃkṛtā / (11.1) Par.?
kāntena saha saṃyuktā sthitā vai bhītabhītavat / (11.2) Par.?
ramamāṇāniruddhena avijñātā tu sā tadā // (11.3) Par.?
tasminn eva kṣaṇe prāpte yadūnām ṛṣabho hi saḥ / (12.1) Par.?
divyamālyāmbaradharo divyasraganulepanaḥ / (12.2) Par.?
uṣayā saha saṃyukto vijñāto bāṇarakṣibhiḥ // (12.3) Par.?
tatas taiś cārapuruṣair bāṇasyāveditaṃ tadā / (13.1) Par.?
yathādṛṣṭam aśeṣeṇa kanyāyās tadvyatikramam // (13.2) Par.?
tataḥ kiṃkarasainyaṃ tu vyādiṣṭaṃ bhīmakarmaṇā / (14.1) Par.?
baleḥ putreṇa bāṇena vīreṇāmitraghātinā // (14.2) Par.?
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve hanyatām eṣa durmatiḥ / (15.1) Par.?
yena naḥ kulacāritraṃ dūṣitaṃ dūṣitātmanā // (15.2) Par.?
uṣāyāṃ dharṣitāyāṃ hi kulaṃ no dharṣitaṃ mahat / (16.1) Par.?
asaṃpradānād yo 'smābhiḥ svayaṃgrāham adharṣayat // (16.2) Par.?
aho vīryam aho dhairyam aho dhārṣṭyaṃ ca durmateḥ / (17.1) Par.?
yaḥ puraṃ bhavanaṃ cedaṃ praviṣṭo naḥ subāliśaḥ // (17.2) Par.?
nānāśastrodyatakarā nānārūpadharās tu te / (18.1) Par.?
dānavāḥ samabhikruddhāḥ prādyumnivadhakāṅkṣiṇaḥ // (18.2) Par.?
tatas teṣāṃ svanaṃ śrutvā sarveṣām eva garjatām / (19.1) Par.?
sahasaivotthitaḥ śūras totrārdita iva dvipaḥ // (19.2) Par.?
tam āpatantaṃ dṛṣṭvaiva saṃdaṣṭauṣṭhaṃ mahābhujam / (20.1) Par.?
prāsādāc cāvarohantaṃ bhayārtā vipradudruvuḥ // (20.2) Par.?
antaḥpuradvāragataṃ parighaṃ gṛhya cātulam / (21.1) Par.?
vadhāya teṣāṃ cikṣepa nānāyudhaviśāradaḥ // (21.2) Par.?
te sarve bāṇavarṣaiś ca gadābhis tomarais tathā / (22.1) Par.?
asibhiḥ śaktibhiḥ śūlair nijaghnū raṇagocaram // (22.2) Par.?
sa hanyamāno nārācaiḥ parighaiś ca samantataḥ / (23.1) Par.?
nākṣubhyat sarvabhūtātmā nadan megha ivoṣṇage // (23.2) Par.?
āvidhya parighaṃ ghoraṃ teṣāṃ madhye vyavasthitaḥ / (24.1) Par.?
sūryo divi caran madhye meghānām iva sarvataḥ // (24.2) Par.?
te hanyamānā raudreṇa parigheṇāmitaujasā / (25.1) Par.?
prādravanta bhayāt sarve meghā vāteritā yathā // (25.2) Par.?
aniruddho nadan hṛṣṭaḥ siṃhanādaṃ vyarocata / (26.1) Par.?
gharmānte toyado vyomni nadann iva mahāsvanaḥ // (26.2) Par.?
tiṣṭhadhvam iti cukrośa dānavān yuddhadurmadān / (27.1) Par.?
prādyumnir vyahanac cāpi sarvaśatrunibarhaṇaḥ // (27.2) Par.?
tena te samare sarve hanyamānā mahātmanā / (28.1) Par.?
yato bāṇas tato bhītā yayur yuddhaparāṅmukhāḥ // (28.2) Par.?
tato bāṇasamīpasthāḥ śvasanto rudhirokṣitāḥ / (29.1) Par.?
na śarma lebhire daityā bhayaviklavalocanāḥ // (29.2) Par.?
mā bhaiṣṭa mā bhaiṣṭa iti rājñā te tena coditāḥ / (30.1) Par.?
trāsaṃ visṛjya caikasthā yudhyadhvaṃ dānavarṣabhāḥ // (30.2) Par.?
kim idaṃ lokavikhyātaṃ yaśa utsṛjya dūrataḥ / (31.1) Par.?
bhavanto yānti vaiklavyaṃ klībā iva vicetasaḥ // (31.2) Par.?
ko 'yaṃ yasya bhayatrastā bhavanto yānty anekaśaḥ / (32.1) Par.?
kulāpadeśinaḥ sarve nānāyuddhaviśāradāḥ // (32.2) Par.?
bhavadbhir na hi me yuddhe kāryaṃ sāhāyyam adya vai / (33.1) Par.?
abravīd dhvaṃsatety evaṃ matsamīpāc ca naśyata // (33.2) Par.?
atha tān vāgbhir ugrābhis trāsayan bahudhā balī / (34.1) Par.?
vyādideśa raṇe śūrān sarvān ayutaśaḥ punaḥ // (34.2) Par.?
pramāthagaṇabhūyiṣṭhaṃ vyādiṣṭaṃ tasya nigrahe / (35.1) Par.?
anīkaṃ sumahad rātrau nānāpraharaṇodyatam // (35.2) Par.?
tatrāntarikṣaṃ bahudhā vidyudvadbhir ivāmbudaiḥ / (36.1) Par.?
bāṇānīkaiḥ samabhavad vyāptaṃ saṃdīptalocanaiḥ // (36.2) Par.?
kecit kṣitisthāḥ prākrośan gajā iva samantataḥ / (37.1) Par.?
athāntarikṣe vyanadan gharmānteṣv iva toyadāḥ // (37.2) Par.?
tatas tat sumahad yuddhaṃ sametam abhavat punaḥ / (38.1) Par.?
tiṣṭha tiṣṭheti ca tadā vāco 'śrūyanta sarvaśaḥ // (38.2) Par.?
tad āścaryaṃ samabhavad yad ekas taiḥ samāgataḥ / (39.1) Par.?
ayudhyata mahāvīryair dānavaiḥ saha saṃyuge // (39.2) Par.?
teṣām eva ca jagrāha parighāṃs tomarān api / (40.1) Par.?
tair eva ca mahāyuddhe nijaghāna mahābalaḥ // (40.2) Par.?
punaḥ sa parighaṃ ghoraṃ pragṛhya raṇamūrdhani / (41.1) Par.?
sa daityasaṃghān samare nijaghāna mahābalān // (41.2) Par.?
nistriṃśaṃ carma cotsṛṣṭaṃ jagrāha raṇamūrdhani / (42.1) Par.?
sa tena vyacaran mārgān ekaḥ śatrunibarhaṇaḥ // (42.2) Par.?
bhrāntam udbhrāntam āviddham āplutaṃ viplutaṃ plutam / (43.1) Par.?
iti prakārān dvātriṃśad vicarann abhyadṛśyata // (43.2) Par.?
ekaṃ sahasraśas tatra dadṛśū raṇamūrdhani / (44.1) Par.?
krīḍantaṃ bahudhā yuddhe vyāditāsyam ivāntakam // (44.2) Par.?
tatas tenābhisaṃtaptā rudhiraughapariplutāḥ / (45.1) Par.?
punar bhagnāḥ prādravanta yatra bāṇaḥ sthito raṇe // (45.2) Par.?
gajavājirathaughais te uhyamānāḥ samantataḥ / (46.1) Par.?
kṛtvā cārtasvaraṃ ghoraṃ diśo jagmur hataujasaḥ // (46.2) Par.?
ekaikasyopari tadā te 'nyonyaṃ bhayapīḍitāḥ / (47.1) Par.?
vamantaḥ śoṇitaṃ jagmur viṣādād vimukhā raṇe // (47.2) Par.?
na babhūva bhayaṃ tādṛg dānavānāṃ purā raṇe / (48.1) Par.?
yādṛśaṃ yudhyamānānām aniruddhena saṃyuge // (48.2) Par.?
kecid vamanto rudhiram apatan vasudhātale / (49.1) Par.?
dānavā giriśṛṅgābhā gadāśūlāsipāṇayaḥ // (49.2) Par.?
te bāṇam utsṛjya raṇe jagmur bhayasamākulāḥ / (50.1) Par.?
viśālam ākāśatalaṃ dānavā nirjitās tadā // (50.2) Par.?
niḥsaṅgabhagnāṃ mahatīṃ dṛṣṭvā tāṃ vāhinīṃ tadā / (51.1) Par.?
bāṇaḥ krodhāt prajajvāla samiddho 'gnir ivādhvare // (51.2) Par.?
kumbhāṇḍasaṃgṛhītaṃ tu ratham āsthāya vīryavān / (52.1) Par.?
yayau yatrāniruddho vai so 'sim udyamya dāruṇam // (52.2) Par.?
paṭṭisāsigadāśūlān udyamya ca paraśvadhān / (53.1) Par.?
babhau bāhusahasreṇa śakradhvajaśatair iva // (53.2) Par.?
baddhagodhāṅgulitraiś ca bāhubhiḥ sa mahābhujaḥ / (54.1) Par.?
nānāpraharaṇopetaḥ śuśubhe dānavottamaḥ // (54.2) Par.?
siṃhanādaṃ nadan kruddho visphāritamahādhanuḥ / (55.1) Par.?
abravīt tiṣṭha tiṣṭheti krodhasaṃraktalocanaḥ // (55.2) Par.?
vacanaṃ tasya saṃśrutya prādyumnir aparājitaḥ / (56.1) Par.?
bāṇasya vadataḥ saṃkhye udaikṣata tato 'hasat // (56.2) Par.?
kiṃkiṇīśatanirghoṣaṃ raktadhvajapatākinam / (57.1) Par.?
ṛkṣacarmāvanaddhāṅgaṃ daśanalvaṃ mahāratham // (57.2) Par.?
tasya vājisahasraṃ tu rathe yuktaṃ mahātmanā / (58.1) Par.?
āpatantaṃ dadarśātha khaḍgacarmadharaṃ tadā // (58.2) Par.?
khaḍgacarmadharaṃ taṃ tu dṛṣṭvā bāṇaḥ padātinam / (59.1) Par.?
praharṣam atulaṃ lebhe prādyumnivadhakāṅkṣayā // (59.2) Par.?
tanutreṇa vihīnaś ca khaḍgapāṇiś ca yādavaḥ / (60.1) Par.?
ajeyaś ceti matvā taṃ yuddhāyābhimukhe sthitam // (60.2) Par.?
vavarṣa śarajālāni kṣudrakāṇāṃ samantataḥ / (61.1) Par.?
bāṇo 'niruddhaśirasi kāṅkṣaṃs tasya raṇe vadham // (61.2) Par.?
tāni bāṇasahasrāṇi carmaṇā vyavadhūya saḥ / (62.1) Par.?
babhau pramukhatas tasya sthitaḥ sūrya ivodaye // (62.2) Par.?
so 'bhibhūya raṇe bāṇam āsthito yadunandanaḥ / (63.1) Par.?
siṃhaḥ pramukhato dṛṣṭvā gajam ekaṃ yathā vane // (63.2) Par.?
tato bāṇasahasraughair marmabhedibhir āśugaiḥ / (64.1) Par.?
vivyādha niśitais tīkṣṇaiḥ prādyumnim aparājitam // (64.2) Par.?
so 'tividdho mahābāhur bāṇaiḥ saṃnataparvabhiḥ / (65.1) Par.?
krodhenābhiprajajvāla cikīrṣuḥ karma duṣkaram // (65.2) Par.?
rudhiraughaplutair gātrair bāṇavarṣaiḥ samāhataḥ / (66.1) Par.?
abhibhūtaḥ susaṃkruddho yayau bāṇarathaṃ prati // (66.2) Par.?
asibhir musalaiḥ śūlaiḥ paṭṭisais tomarais tathā / (67.1) Par.?
so 'tividdhaḥ śaraughais tu prādyumnir nābhyakampata // (67.2) Par.?
āplutya sahasā kruddho ratheṣāṃ tasya so 'chinat / (68.1) Par.?
jaghānāśvāṃś ca khaḍgena bāṇasya rathamūrdhani // (68.2) Par.?
taṃ punaḥ śaravarṣeṇa tomaraiḥ paṭṭisais tathā / (69.1) Par.?
cakārāntarhitaṃ bāṇo yuddhamārgaviśāradaḥ // (69.2) Par.?
hato 'yam iti vijñāya prāṇadan nairṛtā gaṇāḥ / (70.1) Par.?
tato 'vaplutya sahasā rathapārśve vyavasthitaḥ // (70.2) Par.?
śaktiṃ bāṇas tataḥ kruddho ghorarūpāṃ bhayāvahām / (71.1) Par.?
jagrāha jvalitāṃ dīptāṃ ghaṇṭāmālākulāṃ raṇe // (71.2) Par.?
jvalanādityasaṃkāśāṃ yamadaṇḍopamāṃ śubhām / (72.1) Par.?
prāhiṇot tām asaṅgena maholkāṃ jvalitām iva // (72.2) Par.?
tām āpatantīṃ samprekṣya jīvitāntakarīṃ tadā / (73.1) Par.?
so 'bhiplutya tadā śaktiṃ jagrāha puruṣottamaḥ // (73.2) Par.?
nirbibheda tato bāṇaṃ svaśaktyaiva mahābalaḥ / (74.1) Par.?
sā bhittvā tasya dehaṃ tu jagāma vasudhātalam // (74.2) Par.?
tato mūrchābhibhūtaṃ taṃ kumbhāṇḍo vākyam abravīt / (75.1) Par.?
upekṣase dānavendra kim evaṃ śatrum udyatam // (75.2) Par.?
labdhalakṣyo hy ayaṃ vīro nirvikāro 'dya dṛśyate / (76.1) Par.?
māyām āśritya yudhyasva nāyaṃ vadhyo 'nyathā bhavet // (76.2) Par.?
ātmānaṃ māṃ ca rakṣasva pramādāt kim upekṣase / (77.1) Par.?
vadhyatām ayam adyaiva na naḥ sarvān vināśayet // (77.2) Par.?
kumbhāṇḍavacanair evaṃ dānavendraḥ pracoditaḥ / (78.1) Par.?
vācaṃ rūkṣām abhikruddhaḥ provāca vadatāṃ varaḥ // (78.2) Par.?
eṣo 'ham asya vidadhe mṛtyuṃ prāṇaharaṃ raṇe / (79.1) Par.?
ādāsyāmy aham enaṃ vai garutmān iva pannagam // (79.2) Par.?
ity evam uktvā sarathaḥ sāśvaḥ sadhvajasārathiḥ / (80.1) Par.?
gandharvanagarākāras tatraivāntaradhīyata // (80.2) Par.?
vijñāyāntarhitaṃ bāṇaṃ prādyumnir aparājitaḥ / (81.1) Par.?
pauruṣeṇa samāyuktaḥ sa praikṣata diśo daśa // (81.2) Par.?
āsthāya tāmasīṃ vidyāṃ tadā kruddho baleḥ sutaḥ / (82.1) Par.?
mumoca viśikhāṃs tīkṣṇāṃś channo māyādharo balī // (82.2) Par.?
prādyumnir viśikhair baddhaḥ sarpabhūtaiḥ samantataḥ / (83.1) Par.?
veṣṭito bahudhā tasya dehaḥ pannagarāśibhiḥ // (83.2) Par.?
sa tu veṣṭitasarvāṅgo baddhaḥ prādyumnir āhave / (84.1) Par.?
niṣprayatnaḥ sthitaḥ svastho maināka iva parvataḥ // (84.2) Par.?
jvālāvalīḍhavadanaiḥ sarpabhogair viveṣṭitaḥ / (85.1) Par.?
abhītaḥ parvatākāraḥ prādyumnir abhavad raṇe // (85.2) Par.?
niṣprayatnaḥ sthitaś cāpi sarpabhogamayaiḥ śaraiḥ / (86.1) Par.?
na vivyathe sa bhūtātmā sarvataḥ pariveṣṭitaḥ // (86.2) Par.?
tatas taṃ vāgbhir ugrābhiḥ saṃrabdhaḥ samatarjayat / (87.1) Par.?
bāṇo dhvajaṃ samāśritya provācāmarṣito vacaḥ // (87.2) Par.?
kumbhāṇḍa vadhyatāṃ śīghram ayaṃ vai kulapāṃsanaḥ / (88.1) Par.?
cāritraṃ yena me loke dūṣitaṃ dūṣitātmanā // (88.2) Par.?
ity evam ukte vacane kumbhāṇḍo vākyam abravīt / (89.1) Par.?
rājan vakṣyāmy ahaṃ kiṃcit tan me śṛṇu yadīcchasi // (89.2) Par.?
ayaṃ vijñāyatāṃ kasya kuto vāyam ihāgataḥ / (90.1) Par.?
kena vāyam ihānītaḥ śakratulyaparākramaḥ // (90.2) Par.?
mayāyaṃ bahuśo yuddhe dṛṣṭo rājan mahāraṇe / (91.1) Par.?
krīḍann iva ca yuddheṣu dṛśyate devasūnuvat // (91.2) Par.?
balavān sattvasampannaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ / (92.1) Par.?
nāyaṃ vadhakṛtaṃ doṣam arhate daityasattama / (92.2) Par.?
vijñāya ca vadhaṃ vāsya pūjāṃ vāpi kariṣyasi // (92.3) Par.?
vadhe hy asya mahān doṣo rakṣaṇe sumahān guṇaḥ / (93.1) Par.?
ayaṃ hi puruṣotkarṣaḥ sarvathā mānam arhati // (93.2) Par.?
sarvato veṣṭitatanur na vyathaty eṣa bhogibhiḥ / (94.1) Par.?
paśya rājan yaśovīryair anvitaṃ puruṣottamam / (94.2) Par.?
na no gaṇayate sarvān vadhaṃ prāpto 'py ayaṃ balī // (94.3) Par.?
śoṇitaughaplutair gātrair nāgabhogaiś ca veṣṭitaḥ / (95.1) Par.?
triśikhāṃ bhrukuṭīṃ kṛtvā na cintayati naḥ sthitān // (95.2) Par.?
imām avasthāṃ nīto 'pi svabāhubalam āśritaḥ / (96.1) Par.?
na cintayati rājaṃs tvāṃ vīryavān ko 'py asau yuvā // (96.2) Par.?
sahasrabāhoḥ samare dvibāhuḥ samavasthitaḥ / (97.1) Par.?
rucitaṃ yadi te rājañ jñeyo vīryabalānvitaḥ // (97.2) Par.?
kumbhāṇḍasya vacaḥ śrutvā śuddhānte pannagair bhṛśam / (98.1) Par.?
aniruddhaṃ yodhayitvā bāṇaḥ svagṛham āviśat // (98.2) Par.?
Duration=0.46290183067322 secs.