Texts
Select a text:
Bibliography
Bibliography
Select a chapter:
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17674
- Click on a sentence to show its analysis
- Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
niśumbhabharanamrorvīkharvitāḥ parvatā api / (1.1) Par.?
yaṃ namantīva nṛtyantaṃ namāmas taṃ vināyakam // (1.2) Par.?
evaṃ vatseśvarasutaḥ kauśāmbyāṃ bhavane pituḥ / (2.1) Par.?
vasan vidyādharādhīśair ādāv eva kṛtānatiḥ // (2.2) Par.?
naravāhanadattaḥ sa kadācin mṛgayāgataḥ / (3.1) Par.?
viveśa gomukhasakho muktasainyo mahad vanam // (3.2) Par.?
sa tatra dakṣiṇenākṣṇā sphuratoktaśubhāgamaḥ / (4.1) Par.?
divyavīṇāravonmiśram aśṛṇod gītaniḥsvanam // (4.2) Par.?
gatvā tadanusāreṇa nātidūraṃ dadarśa saḥ / (5.1) Par.?
svayaṃbhvāyatanaṃ śaivaṃ saṃyatāśvo viveśa ca // (5.2) Par.?
tatropavīṇayantīṃ ca deveśaṃ devakanyakām / (6.1) Par.?
apaśyad varakanyābhir bahvībhiḥ parivāritām // (6.2) Par.?
sā dṛṣṭā tasya hṛdayaṃ prasaratkāntinirjharā / (7.1) Par.?
indumūrtir ivāmbhodheḥ kṣobhayāmāsa tatkṣaṇam // (7.2) Par.?
sāpi taṃ sarasasnigdhamugdhenālokya cakṣuṣā / (8.1) Par.?
tad ekagatacittābhūd vismṛtasvarasāraṇā // (8.2) Par.?
naravāhanadattasya cittajño gomukhas tataḥ / (9.1) Par.?
keyaṃ kasya sutā ceti yāvat pṛcchati tatsakhīḥ // (9.2) Par.?
tāvac ca sadṛśī tasyāḥ pūrvaṃ hemāruṇaprabhā / (10.1) Par.?
paścād avatatāraikā prauḍhā vidyādharī divaḥ // (10.2) Par.?
sā cāvatīrya kanyāyās tasyāḥ pārśva upāviśat / (11.1) Par.?
kanyāpy utthāya sā tasyāḥ pādayor apatat tadā // (11.2) Par.?
sarvavidyādharādhīśaṃ nirvighnaṃ patim āpnuhi / (12.1) Par.?
iti prauḍhāpi sā tasyāḥ kanyāyā āśiṣaṃ dadau // (12.2) Par.?
naravāhanadatto 'tha tām upetya praṇamya ca / (13.1) Par.?
dattāśiṣaṃ paryapṛcchat saumyāṃ vidyādharīṃ śanaiḥ // (13.2) Par.?
keyaṃ kanyā bhavaty amba tava kā kathyatām iti / (14.1) Par.?
tato vidyādharī sā tam uvāca śṛṇu vacmy adaḥ // (14.2) Par.?
asti gaurīguroḥ śaile śrīsundarapuraṃ puram / (15.1) Par.?
āste 'laṃkāraśīlākhyas tatra vidyādhareśvaraḥ // (15.2) Par.?
tasyodāraguṇasyāsti mahiṣī kāñcanaprabhā / (16.1) Par.?
tasyāṃ tasya ca kālena rājñaḥ sūnur ajāyata // (16.2) Par.?
eṣa dharmaparo bhāvīty ādiṣṭam umayā yadā / (17.1) Par.?
svapne tadā dharmaśīlaṃ nāmnā tam akarot pitā // (17.2) Par.?
krameṇa yauvanaprāptaṃ dharmaśīlaṃ sa taṃ sutam / (18.1) Par.?
rājā saṃyojya vidyābhir yauvarājye 'bhiṣiktavān // (18.2) Par.?
tataḥ sa yauvarājyastho dharmaikaparamo vaśī / (19.1) Par.?
arañjayad dharmaśīlaḥ pitur abhyadhikaṃ prajāḥ // (19.2) Par.?
tato 'laṃkāraśīlasya rājñaḥ sā kāñcanaprabhā / (20.1) Par.?
antarvatnī satī rājñī tasya sūte sma kanyakām // (20.2) Par.?
naravāhanadattasya bhāryaiṣā cakravartinaḥ / (21.1) Par.?
kanyā bhavitrīti tadā divyā vāgudaghoṣayat // (21.2) Par.?
tato 'tra tenālaṃkāravatīti kṛtanāmikā / (22.1) Par.?
pitrā krameṇāvardhiṣṭa bālā śaśikaleva sā // (22.2) Par.?
kālena yauvanasthā ca prāptavidyā nijātpituḥ / (23.1) Par.?
tattadāyatanaṃ śaṃbhorbhaktyā bhramitumudyatā // (23.2) Par.?
tāvac ca dharmaśīlo 'sya bhrātā śānto yuvāpi san / (24.1) Par.?
raho 'laṃkāraśīlaṃ taṃ pitaraṃ svaṃ vyajijñapat // (24.2) Par.?
na māṃ bhogā ime tāta prīṇanti kṣaṇabhaṅgurāḥ / (25.1) Par.?
kiṃ tadasti hi saṃsāre paryantavirasaṃ na yat // (25.2) Par.?
tathā caitattvayā kiṃ na śrutaṃ vyāsamunervacaḥ / (26.1) Par.?
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ // (26.2) Par.?
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam / (27.1) Par.?
tadeṣu kā ratistāta naśvareṣu manasvinām // (27.2) Par.?
paratra ca sahāyānti na bhogā nārthasaṃcayāḥ / (28.1) Par.?
ekastu bāndhavo dharmo na jahāti padātpadam // (28.2) Par.?
tasmādvanāya gatvāhaṃ sādhayāmyuttamaṃ tapaḥ / (29.1) Par.?
āsādayeyaṃ tad yena śāśvataṃ paramaṃ padam // (29.2) Par.?
ity uktavantaṃ taṃ putraṃ dharmaśīlaṃ samākulaḥ / (30.1) Par.?
rājālaṃkāraśīlo 'tha vakti smodaśrulocanaḥ // (30.2) Par.?
bālasyaiva tavākāṇḍe ko 'yaṃ putra matibhramaḥ / (31.1) Par.?
upayukte hi tāruṇye praśamaḥ sadbhir iṣyate // (31.2) Par.?
kṛtadārasya dharmeṇa rājyaṃ pālayatastava / (32.1) Par.?
bhogān bhoktum ayaṃ kālo na vairāgyasya sāṃpratam // (32.2) Par.?
etatpiturvacaḥ śrutvā dharmaśīlo 'bhyadhātpunaḥ / (33.1) Par.?
na śamāśamayor atra niyamo 'sti vayaḥkṛtaḥ // (33.2) Par.?
īśvarānugṛhīto hi kaścidbālo 'pi śāmyati / (34.1) Par.?
vṛddho 'pi na śamaṃ yāti kaścit kāpuruṣaḥ punaḥ // (34.2) Par.?
na ca rājye ratirme 'sti na vā dāraparigrahe / (35.1) Par.?
mamaitaj jīvitaphalaṃ yacchivārādhanaṃ tapaḥ // (35.2) Par.?
iti bruvāṇaṃ yatnenāpy anivāryam avekṣya tam / (36.1) Par.?
pitālaṃkāraśīlo 'sau vimucyāśrūṇyabhāṣata // (36.2) Par.?
yadi yūno 'pi te putra vairāgyam idamīdṛśam / (37.1) Par.?
nāsti vṛddhasya me tatkimaham apy āśraye vanam // (37.2) Par.?
ity uktvā martyalokaṃ ca gatvā bhārāyutaṃ dadau / (38.1) Par.?
brāhmaṇebhyo daridrebhyo ratnānāṃ kāñcanasya ca // (38.2) Par.?
etya ca svapuraṃ bhāryām avocat kāñcanaprabhām / (39.1) Par.?
tvayā madājñayehaiva sthātavyaṃ nagare nije // (39.2) Par.?
rakṣālaṃkāravaty eṣā kanyā pūrṇe ca vatsare / (40.1) Par.?
asti vaivāhalagno 'syās tithāv adyatane śubhaḥ // (40.2) Par.?
naravāhanadattāya dāsyāmyetāmahaṃ tadā / (41.1) Par.?
sa cakravartī jāmātā pāsyatīdaṃ puraṃ ca naḥ // (41.2) Par.?
ity uktvā dattaśapathāṃ bhāryāṃ rājā nivartya saḥ / (42.1) Par.?
sasutāṃ vilapantīṃ tāṃ saputraḥ śiśriye vanam // (42.2) Par.?
sā tu svapuramadhyāsta tadbhāryā kāñcanaprabhā / (43.1) Par.?
duhitrā saha sādhvī strī bhartrājñāṃ kā hi laṅghayet // (43.2) Par.?
tatsutātha tayā mātrā saha snehānuyātayā / (44.1) Par.?
alaṃkāravatī bhrāntā bahūnyāyatanāni ca // (44.2) Par.?
ekadā tāṃ ca vakti sma vidyā prajñaptisaṃjñikā / (45.1) Par.?
kaśmīreṣu svayaṃbhūni gatvā kṣetrāṇi pūjaya // (45.2) Par.?
naravāhanadattaṃ hi nirvighnaṃ taṃ patiṃ tataḥ / (46.1) Par.?
sarvavidyādharendraikacakravartinamāpsyasi // (46.2) Par.?
ity uktā vidyayā gatvā kaśmīrānsā samātṛkā / (47.1) Par.?
alaṃkāravatī śaṃbhuṃ puṇyakṣetreṣv apūjayat // (47.2) Par.?
nandikṣetre mahādevagirāvamaraparvate / (48.1) Par.?
sureśvaryādriṣu tathā vijaye kapaṭeśvare // (48.2) Par.?
evamādiṣu sampūjya kṣetreṣu girijāpatim / (49.1) Par.?
vidyādharendrakanyā sā tanmātā cāgate gṛhān // (49.2) Par.?
tāmetāṃ viddhyalaṃkāravatīṃ subhaga kanyakām / (50.1) Par.?
tāṃ ca mātarametasyā viddhi māṃ kāñcanaprabhām // (50.2) Par.?
adya caiṣā mamānuktvaivāgatemaṃ śivālayam / (51.1) Par.?
tataḥ prajñaptividyāto vijñāyāhamihāgatā // (51.2) Par.?
tanmukhādeva ca jñātastvamapīhāgato mayā / (52.1) Par.?
tadetāṃ devatādiṣṭām upayacchasva me sutām // (52.2) Par.?
prātaś ca so 'syāḥ pitroktaḥ prāpto vaivāhavāsaraḥ / (53.1) Par.?
tadadya putra kauśāmbīṃ svām eva nagarīṃ vraja // (53.2) Par.?
āvāmitaś ca gacchāvaḥ prātaretya tapovanāt / (54.1) Par.?
rājālaṃkāraśīlas te dāsyatyetāṃ sutāṃ svayam // (54.2) Par.?
evaṃ tayokte 'laṃkāravatyās tasyāś ca tasya ca / (55.1) Par.?
naravāhanadattasya kāpyavasthā dvayor abhūt // (55.2) Par.?
anyonyarajanīmātraviśleṣāsahanātmanoḥ / (56.1) Par.?
cakrāhvayor ivāsanne dinānte sāśrunetrayoḥ // (56.2) Par.?
dṛṣṭvā tau tādṛśau dvāv apy avādīt kāñcanaprabhā / (57.1) Par.?
kimekarātriviśleṣe hy adhairyaṃ yuvayor idam // (57.2) Par.?
aniścitāvadhiṃ dhīrāḥ sahante virahaṃ ciram / (58.1) Par.?
śrūyatāṃ rāmabhadrasya sītādevyās tathā kathā // (58.2) Par.?
rājño daśarathasyāsīdayodhyādhipateḥ sutaḥ / (59.1) Par.?
rāmo bharataśatrughnalakṣmaṇānāṃ purāgrajaḥ // (59.2) Par.?
viṣṇoravatatārāṃśo rāvaṇocchedanāya yaḥ / (60.1) Par.?
sītā tasyābhavadbhāryā prāṇeśā janakātmajā // (60.2) Par.?
sa pitrā bharatanyastarājyena vidhiyogataḥ / (61.1) Par.?
preṣito 'bhūdvanaṃ sākaṃ sītayā lakṣmaṇena ca // (61.2) Par.?
tatra tasyāharatsītāṃ māyayā rāvaṇaḥ priyām / (62.1) Par.?
nināya ca purīṃ laṅkāṃ pathi hatvā jaṭāyuṣam // (62.2) Par.?
tataḥ sa rāmo virahī sugrīvaṃ vālino vadhāt / (63.1) Par.?
svīkṛtya mārutiṃ preṣya tatpravṛttimabudhyata // (63.2) Par.?
gatvā ca sāgare setuṃ baddhvā hatvā ca rāvaṇam / (64.1) Par.?
laṅkāṃ vibhīṣaṇe nyasya sītāṃ pratyājahāra saḥ // (64.2) Par.?
athāvṛttasya vanataḥ śāsato bharatārpitam / (65.1) Par.?
tasya rājyamayodhyāyāṃ sītā garbhamadhatta sā // (65.2) Par.?
tāvac cātra prajāceṣṭāṃ jñātumalpaparicchadaḥ / (66.1) Par.?
svairaṃ paribhramannekaṃ so 'paśyatpuruṣaṃ prabhuḥ // (66.2) Par.?
haste gṛhītvā gṛhiṇīṃ nirasyantaṃ nijād gṛhāt / (67.1) Par.?
parasyeyaṃ gṛhamagāditi doṣānukīrtanāt // (67.2) Par.?
rakṣogṛhoṣitā sītā rāmadevena nojjhitā / (68.1) Par.?
ayam abhyadhiko yo mām ujhati jñātiveśmagām // (68.2) Par.?
iti tadgṛhiṇīṃ tāṃ ca bruvatīṃ taṃ nijaṃ patim / (69.1) Par.?
rāmo rājā sa śuśrāva khinnaścābhyantaraṃ yayau // (69.2) Par.?
lokāpavādabhītaś ca sītāṃ tatyāja tāṃ vane / (70.1) Par.?
sahate virahakleśaṃ yaśasvī nāyaśaḥ punaḥ // (70.2) Par.?
sā ca garbhālasā daivādvālmīkeḥ prāpadāśramam / (71.1) Par.?
tenarṣiṇā samāśvāsya tatraiva grāhitā sthitim // (71.2) Par.?
nūnaṃ sītā sadoṣeyaṃ tyaktā bhartrānyathā katham / (72.1) Par.?
tadetaddarśanānnityaṃ pāpaṃ saṃkrāmatīha naḥ // (72.2) Par.?
vālmīkaḥ kṛpayā caināṃ nirvāsayati nāśramāt / (73.1) Par.?
etaddarśanajaṃ pāpaṃ tapasā ca vyapohati // (73.2) Par.?
tad eta yāvad gacchāmo dvitīyaṃ kaṃcid āśramam / (74.1) Par.?
iti saṃmantrayāmāsustatrānye munayastadā // (74.2) Par.?
tadbuddhvā tānsa vālmīkirabravīnnātra saṃśayaḥ / (75.1) Par.?
śuddhaiṣā praṇidhānena mayā dṛṣṭā dvijā iti // (75.2) Par.?
tathāpy apratyayas teṣāṃ yadā sītā tadābhyadhāt / (76.1) Par.?
bhagavanto yathā vittha tathā śodhayateha mām // (76.2) Par.?
aśuddhāyāḥ śiraśchedanigrahaḥ kriyatāṃ mama / (77.1) Par.?
tac chrutvā jātakaruṇā jagadurmunayo 'tra te // (77.2) Par.?
astyatra ṭīṭibhasaronāma tīrthaṃ mahadvane / (78.1) Par.?
ṭīṭibhī hi purā kāpi bhartrānyāsaṅgaśaṅkinā // (78.2) Par.?
mithyaiva dūṣitā sādhvī cakrandāśaraṇā bhuvam / (79.1) Par.?
lokapālāṃś ca taistasyāḥ śuddhyarthaṃ tadvinirmitam // (79.2) Par.?
tatraiṣā rāghavavadhūḥ pariśuddhiṃ karotu naḥ / (80.1) Par.?
ity uktavadbhis taiḥ sākaṃ jānakī tatsaro yayau // (80.2) Par.?
yady āryaputrād anyatra na svapne 'pi mano mama / (81.1) Par.?
taduttareyaṃ sarasaḥ pāramamba vasuṃdhare // (81.2) Par.?
ity uktvaiva praviṣṭā ca tasminsarasi sā satī / (82.1) Par.?
nītā ca pāramutsaṅge kṛtvāvirbhūtayā bhuvā // (82.2) Par.?
tatastāṃ te mahāsādhvīṃ praṇemurmunayo 'khilāḥ / (83.1) Par.?
rāghavaṃ śaptum aicchaṃś ca tatparityāgamanyunā // (83.2) Par.?
yuṣmābhir āryaputrasya na dhyātavyam amaṅgalam / (84.1) Par.?
śaptumarhatha mām eva pāpāmañjalireṣa vaḥ // (84.2) Par.?
iti yad vārayāmāsa sītā tānsā pativratā / (85.1) Par.?
tena te munayas tuṣṭās tasyāḥ putrāśiṣaṃ daduḥ // (85.2) Par.?
tataḥ sā tatra tiṣṭhantī samaye suṣuve sutam / (86.1) Par.?
taṃ ca nāmnā lavaṃ cakre sa vālmīkimuniḥ śiśum // (86.2) Par.?
bālam ādāya taṃ tasyāṃ gatāyāṃ snātum ekadā / (87.1) Par.?
tena śūnyaṃ taduṭajaṃ dṛṣṭvā so 'cintayanmuniḥ // (87.2) Par.?
sthāpayitvārbhakaṃ yāti snātuṃ sā tat kva so 'rbhakaḥ / (88.1) Par.?
nītaḥ sa śvāpadeneha nūnam anyaṃ sṛjāmi tat // (88.2) Par.?
snātvāgatānyathā sītā na prāṇāndhārayediha / (89.1) Par.?
iti dhyātvā kuśaiḥ kṛtvā pavitraṃ nirmame 'rbhakam // (89.2) Par.?
lavasya sadṛśaṃ taṃ ca sa tathāsthāpayanmuniḥ / (90.1) Par.?
āgatā taṃ ca sā dṛṣṭvā muniṃ sītā vyajijñapat // (90.2) Par.?
svako 'yaṃ me sthito bālastadeṣo 'nyaḥ kuto mune / (91.1) Par.?
tac chrutvā sa yathāvṛttamuktvā munir uvāca tām // (91.2) Par.?
bhavitavyaṃ gṛhāṇaitaṃ dvitīyamanaghe sutam / (92.1) Par.?
kuśasaṃjñaṃ mayāyaṃ yatsvaprabhāvātkuśaiḥ kṛtaḥ // (92.2) Par.?
ity uktā tena muninā sītā lavakuśau sutau / (93.1) Par.?
tenaiva kṛtasaṃskārau vardhayāmāsa tatra tau // (93.2) Par.?
bālāveva ca tau divyamastragrāmamavāpatuḥ / (94.1) Par.?
vidyāś ca sarvā vālmīkamuneḥ kṣatrakumārakau // (94.2) Par.?
ekadā āśramamṛgaṃ hatvā tanmāṃsamādatuḥ / (95.1) Par.?
arcāliṅgaṃ ca vālmīkeścakratuḥ krīḍanīyakam // (95.2) Par.?
tena khinno muniḥ so 'tha sītādevyānunāthitaḥ / (96.1) Par.?
prāyaścittaṃ tayor evamādideśa kumārayoḥ // (96.2) Par.?
gatvā kuberasarasaḥ svarṇapadmānyayaṃ lavaḥ / (97.1) Par.?
tadudyānāc ca mandārapuṣpāṇyānayatu drutam // (97.2) Par.?
tair etau bhrātarāv etalliṅgam arcayatām ubhau / (98.1) Par.?
tenaitayor idaṃ pāpam upaśāntiṃ gamiṣyati // (98.2) Par.?
etac chrutvaiva kailāsaṃ sa bālo 'pi lavo yayau / (99.1) Par.?
ācaskanda kuberasya saraścopavanaṃ ca tat // (99.2) Par.?
nihatya yakṣān ādāya padmāni kusumāni ca / (100.1) Par.?
āgacchan pathi sa śrānto viśaśrāma tarostale // (100.2) Par.?
atrāntare ca rāmasya naramedhe sulakṣaṇam / (101.1) Par.?
cinvan puruṣam āgacchat tena mārgeṇa lakṣmaṇaḥ // (101.2) Par.?
sa lavaṃ samarāhūtaṃ mohanāstreṇa mohitam / (102.1) Par.?
kṣatradharmeṇa baddhvā tamayodhyāmanayatpurīm // (102.2) Par.?
tāvac ca sītām āśvāsya lavāgamanaduḥsthitām / (103.1) Par.?
vālmīkaḥ svāśrame tatra jñānī kuśam abhāṣata // (103.2) Par.?
nīto 'yodhyāmavaṣṭabhya lakṣmaṇena suto lavaḥ / (104.1) Par.?
gaccha mocaya taṃ tasmādebhir astrair vinirjitāt // (104.2) Par.?
ity uktvā dattadivyāstras tena gatvā kuśas tataḥ / (105.1) Par.?
rodhyamānāmayodhyāyāṃ yajñabhūmiṃ rurodha saḥ // (105.2) Par.?
jigāya lakṣmaṇaṃ cātra tannimittaṃ pradhāvitam / (106.1) Par.?
yuddhe divyair mahāstraistaistato rāmastamabhyagāt // (106.2) Par.?
so 'pi prabhāvād vālmīker jetuṃ nāstraiḥ śaśāka tam / (107.1) Par.?
kuśaṃ yattena papraccha ko 'rthas te ko bhavāniti // (107.2) Par.?
kuśas tato 'bravīd baddhvā lakṣmaṇenāgrajo mama / (108.1) Par.?
ānīta iha tasyāhaṃ mocanārthamihāgataḥ // (108.2) Par.?
āvāṃ lavakuśau rāmatanayāviti jānakī / (109.1) Par.?
mātā nau vakti cety uktvā tadvṛttāntaṃ śaśaṃsa saḥ // (109.2) Par.?
tataḥ sabāṣpo rāmastaṃ lavamānāyya tāvubhau / (110.1) Par.?
kaṇṭhe jagrāha saiṣo 'haṃ pāpo rāma iti bruvan // (110.2) Par.?
atha sītāṃ praśaṃsatsu vīrau paśyatsu tau śiśū / (111.1) Par.?
paureṣu militeṣv atra sa tau rāmo 'grahītsutau // (111.2) Par.?
ānāyya sītādevīṃ ca vālmīker āśramāt tataḥ / (112.1) Par.?
tayā saha sukhaṃ tasthau putranyastabharo 'tha saḥ // (112.2) Par.?
evaṃ sahante virahaṃ dhīrāściramapīdṛśam / (113.1) Par.?
na sahethe yuvāṃ putrau kathamekām api kṣapām // (113.2) Par.?
ityātmajāmalaṃkāravatīṃ pariṇayotsukām / (114.1) Par.?
naravāhanadattaṃ ca tamuktvā kāñcanaprabhā // (114.2) Par.?
nabhasā prātar āgantum agād ādāya tāṃ sutām / (115.1) Par.?
naravāhanadatto 'pi kauśāmbīṃ vimanā yayau // (115.2) Par.?
tatrānidraṃ niśi smāha gomukhastaṃ vinodayan / (116.1) Par.?
pṛthvīrūpakathāṃ deva śṛṇvimāṃ kathayāmi te // (116.2) Par.?
asti nāmnā pratiṣṭhānaṃ nagaraṃ dakṣiṇāpathe / (117.1) Par.?
pṛthvīrūpābhidhāno 'bhūdrājā tatrātirūpavān // (117.2) Par.?
taṃ parijñāninau jātu śramaṇau dvāvupeyatuḥ / (118.1) Par.?
vilokyādbhutarūpaṃ ca tāvevaṃ nṛpamūcatuḥ // (118.2) Par.?
devāvāṃ pṛthivīṃ bhrāntau na ca rūpeṇa te samam / (119.1) Par.?
anyaṃ pumāṃsaṃ nārīṃ vā dṛṣṭavantau kvacit prabho // (119.2) Par.?
kiṃtu muktipuradvīpe rājño rūpadharasya yā / (120.1) Par.?
asti hemalatādevyāṃ jātā rūpalatā sutā // (120.2) Par.?
saikā te sadṛśī kanyā tasyāścaiko bhavānapi / (121.1) Par.?
yuvayor yadi saṃyogo bhavetsyātsukṛtaṃ tataḥ // (121.2) Par.?
iti śramaṇavākyena samaṃ madanasāyakāḥ / (122.1) Par.?
praviśya śrutimārgeṇa rājñas tasyālagan hṛdi // (122.2) Par.?
tataḥ samutsuko rājā nijaṃ citrakarottamam / (123.1) Par.?
kumāridattanāmānaṃ pṛthvīrūpaḥ samādiśat // (123.2) Par.?
paṭe yathāvallikhitāṃ samādāya madākṛtim / (124.1) Par.?
etābhyāṃ saha bhikṣubhyāṃ dvīpaṃ muktipuraṃ vraja // (124.2) Par.?
tatra rūpadharākhyasya rājñas tadduhitus tathā / (125.1) Par.?
yuktyā rūpalatāyāstvaṃ madākāraṃ pradarśaya // (125.2) Par.?
paśya kiṃ sa nṛpastāṃ me dadāti tanayāṃ na vā / (126.1) Par.?
tāṃ ca rūpalatāṃ citre likhitvā tvamihānaya // (126.2) Par.?
evam uktvābhilekhyaṃ svaṃ rūpaṃ citrapaṭe sa tam / (127.1) Par.?
sabhikṣukaṃ citrakaraṃ dvīpaṃ taṃ prāhiṇonnṛpaḥ // (127.2) Par.?
te ca kramāccitrakaraśramaṇāḥ prasthitās tataḥ / (128.1) Par.?
prāpuḥ patrapuraṃ nāma nagaraṃ vāridhestaṭe // (128.2) Par.?
tataḥ pravahaṇārūḍhā gatvaivāmbudhivartmanā / (129.1) Par.?
te taṃ muktipuradvīpamavāpuḥ pañcabhir dinaiḥ // (129.2) Par.?
tatra citrakaro gatvā rājadvāri sa cīrikām / (130.1) Par.?
mama citrakarastulyo nānyo 'stītyudalambayat // (130.2) Par.?
tadbuddhvaiva samāhūto rājñā rūpadhareṇa saḥ / (131.1) Par.?
praviśya rājabhavanaṃ taṃ praṇamya vyajijñapat // (131.2) Par.?
pṛthvīṃ bhrāntvā mayā deva na dṛṣṭaścitrakṛtsamaḥ / (132.1) Par.?
tad devāsuramartyānām ālikhāmi kamādiśa // (132.2) Par.?
tac chrutvānāyya nṛpatiḥ sa tāṃ rūpalatāṃ puraḥ / (133.1) Par.?
imāmālikhya matputrīṃ darśayetyādideśa tam // (133.2) Par.?
tataḥ kumāridattaḥ sa citrakṛdrājakanyakām / (134.1) Par.?
ālikhya darśayāmāsa tadrūpām eva tāṃ paṭe // (134.2) Par.?
atha rūpadharo rājā tuṣṭo matvā vicakṣaṇam / (135.1) Par.?
pṛcchati sma sa taṃ citrakaraṃ jāmātṛlipsayā // (135.2) Par.?
bhadra pṛthvī tvayā bhrāntā tadbrūhi yadi kutracit / (136.1) Par.?
rūpe madduhitustulyā dṛṣṭā strī puruṣo 'pi vā // (136.2) Par.?
ity uktastena rājñā sa citrakṛtpratyuvāca tam / (137.1) Par.?
naitattulyā mayā dṛṣṭā nārī kāpyathavā pumān // (137.2) Par.?
ekas tu pṛthvīrūpākhyaḥ pratiṣṭhāne mahīpatiḥ / (138.1) Par.?
dṛṣṭaḥ samo 'syās tenaiṣā yujyate yadi sādhu tat // (138.2) Par.?
tulyarūpā yadā tena na prāptā rājakanyakā / (139.1) Par.?
tadā nave 'pi tāruṇye sa tiṣṭhaty aparigrahaḥ // (139.2) Par.?
mayā ca deva dṛṣṭvaiva sa rājā locanapriyaḥ / (140.1) Par.?
abhilikhya paṭe samyag gṛhīto rūpakautukāt // (140.2) Par.?
tac chrutvā kiṃ paṭaḥ so 'stīty uktastena sa bhūbhṛtā / (141.1) Par.?
astīty uktvā ca taṃ citrakaraḥ paṭamadarśayat // (141.2) Par.?
tatra dṛṣṭvā sa tadrūpaṃ pṛthvīrūpasya bhūpateḥ / (142.1) Par.?
rājā rūpadharo dadhre vismayāghūrṇitaṃ śiraḥ // (142.2) Par.?
jagāda ca vayaṃ dhanyā yair atra likhito 'py ayam / (143.1) Par.?
dṛṣṭo rājā namastebhyaḥ sākṣātpaśyanti ye tvamum // (143.2) Par.?
etatpitṛvacaḥ śrutvā dṛṣṭvā citre ca taṃ nṛpam / (144.1) Par.?
sotkā rūpalatā nānyacchuśrāva na dadarśa ca // (144.2) Par.?
tāṃ māramohitāṃ dṛṣṭvā sutāṃ sa nṛpatistadā / (145.1) Par.?
kumāridattaṃ taṃ citrakaraṃ rūpadharo 'bhyadhāt // (145.2) Par.?
nāstyālekhyavisaṃvādastava tadduhiturmama / (146.1) Par.?
etasyāḥ pratirūpaḥ sa pṛthvīrūpanṛpaḥ patiḥ // (146.2) Par.?
tadetaṃ matsutācitrapaṭaṃ nītvādya satvaram / (147.1) Par.?
pṛthvīrūpanṛpāyaitāṃ matsutāṃ gaccha darśaya // (147.2) Par.?
ākhyāya ca yathāvṛttaṃ tattasmai yadi rocate / (148.1) Par.?
tadiha drutamāyātu pariṇetuṃ madātmajām // (148.2) Par.?
ity uktvā pūjayitvārthaiḥ sa sahasthitabhikṣukam / (149.1) Par.?
rājā citrakaraṃ taṃ ca svadūtaṃ ca visṛṣṭavān // (149.2) Par.?
te gatvāmbudhimuttīrya citrakṛddūtabhikṣukāḥ / (150.1) Par.?
sarve prāpuḥ pratiṣṭhānaṃ pṛthvīrūpanṛpāntikam // (150.2) Par.?
tatra prābhṛtakaṃ dattvā kāryaṃ tatte yathākṛtam / (151.1) Par.?
sarūpadharasaṃdeśaṃ rājñe tasmai nyavedayan // (151.2) Par.?
sa ca citrakṛdetasmai bhūbhṛte tām adarśayat / (152.1) Par.?
kumāridattaś citrasthāṃ priyāṃ rūpalatāṃ tataḥ // (152.2) Par.?
rājñas tasya vapuṣyasyā lāvaṇyasarasīkṣataḥ / (153.1) Par.?
magnā dṛṣṭis tathā naitāmuddhartumaśakadyathā // (153.2) Par.?
sa hi kāntisudhāsyandamayīṃ tāṃ carvayan nṛpaḥ / (154.1) Par.?
nātṛpyad adhikotkaṇṭhyaś cakoraś candrikām iva // (154.2) Par.?
prāha citrakaraṃ taṃ ca vandyo vedhāḥ karaś ca te / (155.1) Par.?
yenedaṃ nirmitaṃ rūpaṃ yena cālikhitaṃ sakhe // (155.2) Par.?
tadrūpadharabhūpasya pratipannaṃ vaco mayā / (156.1) Par.?
yāmi muktipuradvīpam upayacche ca tatsutām // (156.2) Par.?
ity uktvā citrakṛddūtabhikṣūn saṃmānya tāndhanaiḥ / (157.1) Par.?
āsīccitrapaṭaṃ paśyan pṛthvīrūpanṛpo 'tra saḥ // (157.2) Par.?
udyānādiṣu nītvā ca taddinaṃ virahāturaḥ / (158.1) Par.?
lagnaṃ niścitya so 'nyedyuścakre rājā prayāṇakam // (158.2) Par.?
yukto vividhahastyaśvaiḥ sāmantai rājasūnubhiḥ / (159.1) Par.?
sarūpadharadūtais taiś citrakṛcchramaṇaiś ca saḥ // (159.2) Par.?
gajendraṃ maṅgalaghaṭaṃ rājāruhya vrajandinaiḥ / (160.1) Par.?
prāpya vindhyāṭavīdvāraṃ sāyaṃ tatra sthito 'bhavat // (160.2) Par.?
dvitīye 'hni samāruhya śatrumardanasaṃjñakam / (161.1) Par.?
gajaṃ tāmaṭavīṃ rājā pṛthvīrūpo viveśa saḥ // (161.2) Par.?
yāvadyāti puras tāvad agrayāyi nijaṃ balam / (162.1) Par.?
palāyamānamāvṛttamakasmātsa vyalokayat // (162.2) Par.?
kimetaditi saṃbhrāntaṃ taṃ cābhyetyaiva tatkṣaṇam / (163.1) Par.?
rājaputro gajārūḍho nirbhayākhyo vyajijñapat // (163.2) Par.?
devāgrato 'timahatī bhillasenābhidhāvitā / (164.1) Par.?
tair vāraṇā naḥ pañcāśanmātrā bhillai raṇe hatāḥ // (164.2) Par.?
sahasraṃ ca padātīnām aśvānāṃ ca śatatrayam / (165.1) Par.?
asmadīyaiś ca bhillānāṃ dve sahasre nipātite // (165.2) Par.?
eko hy asmadbale dṛṣṭaḥ kabandho dvau ca tadbale / (166.1) Par.?
tato 'smatsainikā bhagnāstadbāṇāśanipīḍitāḥ // (166.2) Par.?
tac chrutvā kupito rājā pṛthvīrūpaḥ pradhāvya saḥ / (167.1) Par.?
jaghāna senāṃ bhillānāṃ kauravāṇāmivārjunaḥ // (167.2) Par.?
nirbhayādibhir anyeṣu nihateṣv atha dasyuṣu / (168.1) Par.?
sa cichedaikabhallena bhillasenāpateḥ śiraḥ // (168.2) Par.?
bāṇavraṇagaladraktastasyebhaḥ śatrumardanaḥ / (169.1) Par.?
sadhātunirjharodgāramañjanādriṃ vyaḍambayat // (169.2) Par.?
tato labdhajayāvṛtte tatsainye milite 'khile / (170.1) Par.?
palāyya hataśeṣāste bhillā daśa diśo yayuḥ // (170.2) Par.?
tato nivṛttasaṅgrāmaḥ pṛthvīrūpo mahīpatiḥ / (171.1) Par.?
sa rūpadharadūtena stūyamānaparākramaḥ // (171.2) Par.?
vraṇitānīkaviśrāntyai tasyāmevāṭavībhuvi / (172.1) Par.?
vijayī sarasītīre divasaṃ vasati sma tam // (172.2) Par.?
prātas tataḥ prayātaś ca sa rājā kramaśo vrajan / (173.1) Par.?
tatprāpa nagaraṃ patrapuraṃ tīrasthamambudheḥ // (173.2) Par.?
tatraikāhaṃ viśaśrāma tatratyena mahībhṛtā / (174.1) Par.?
udāracaritākhyena racitocitasatkriyaḥ // (174.2) Par.?
tenaivopahṛtair yānapātraistīrtvā ca sāgaram / (175.1) Par.?
aṣṭabhir divasaiḥ prāpa dvīpaṃ muktipuraṃ sa tat // (175.2) Par.?
buddhvā rūpadharastac ca rājā hṛṣṭastamabhyagāt / (176.1) Par.?
milataḥ sma ca tau bhūpau kṛtakaṇṭhagrahau mithaḥ // (176.2) Par.?
tatastena samaṃ pṛthvīrūpo rājā sa tatpuram / (177.1) Par.?
viveśa pauranārīṇāṃ pīyamāna ivekṣaṇaiḥ // (177.2) Par.?
tatra hemalatā rājñī sa ca rūpadharo nṛpaḥ / (178.1) Par.?
dṛṣṭvānurūpaṃ duhiturbhartāraṃ taṃ nanandatuḥ // (178.2) Par.?
atha svasaṃpaducitai rājñā rūpadhareṇa saḥ / (179.1) Par.?
ācārair arcitastasthau pṛthvīrūpo 'tra pārthivaḥ // (179.2) Par.?
anyedyuś ca cirotkāyā vedīmāruhya śobhane / (180.1) Par.?
lagne rūpalatāyāḥ sa sotsavaḥ pāṇimagrahīt // (180.2) Par.?
satyaṃ śrutaṃ tvayā pūrvam iti vaktum iva śrutim / (181.1) Par.?
prāpotphullā tayor dṛṣṭir anyonyarūpadarśinoḥ // (181.2) Par.?
ratnāni lājamokṣeṣu dvayo rūpadharastayoḥ / (182.1) Par.?
dadau tathā yathā saiṣa mene ratnākaro janaiḥ // (182.2) Par.?
nirvṛtte ca sutodvāhe citrakṛcchramaṇānsa tān / (183.1) Par.?
sampūjya vastrābharaṇaiḥ sarvānanyānapūjayat // (183.2) Par.?
tataḥ pure sthitas tasmin pṛthvīrūpanṛpo 'tra saḥ / (184.1) Par.?
taddvīpocitam āhāraṃ bheje pānaṃ ca sānugaḥ // (184.2) Par.?
nṛttagītādibhir yāte dine naktaṃ viveśa ca / (185.1) Par.?
sūtko rūpalatāvāsabhavanaṃ so 'vanīpatiḥ // (185.2) Par.?
āstīrṇaratnaparyaṅkaṃ ratnakuṭṭimaśobhitam / (186.1) Par.?
ratnastambhombhitābhogaṃ ratnadīpaprakāśitam // (186.2) Par.?
tatra bheje tayā sākaṃ sa rūpalatayā yuvā / (187.1) Par.?
cirasaṃkalpaguṇitaṃ yathecchaṃ suratotsavam // (187.2) Par.?
surataśramasuptaś ca paṭhadbhir bandimāgadhaiḥ / (188.1) Par.?
bodhitaḥ prātar utthāya tasthāvindro yathā divi // (188.2) Par.?
evaṃ daśa dināny atra pṛthvīrūpanṛpo 'vasat / (189.1) Par.?
dvīpe navanavair bhogair vilasañ śvaśurāhṛtaiḥ // (189.2) Par.?
ekādaśe dine yuktaḥ sa rūpalatayā tataḥ / (190.1) Par.?
gaṇakānumato rājā pratasthe kṛtamaṅgalaḥ // (190.2) Par.?
kṛtānuyātraḥ śvaśureṇā samudrataṭaṃ ca saḥ / (191.1) Par.?
vadhvā saha pravahaṇānyārurohānugānvitaḥ // (191.2) Par.?
dināṣṭakena tīrtvābdhiṃ tīrasthe milite bale / (192.1) Par.?
udāracarite cāgraprāpte patrapuraṃ yayau // (192.2) Par.?
tatropacaritastena rājñā viśramya kānicit / (193.1) Par.?
dināni sa tataḥ prāyātpṛthvīrūpo nareśvaraḥ // (193.2) Par.?
priyāṃ rūpalatāṃ hastinyāropya jayamaṅgale / (194.1) Par.?
kalyāṇagirināmānam ātmanāruhya ca dvipam // (194.2) Par.?
gacchan kramād avirataiḥ so 'tha rājā prayāṇakaiḥ / (195.1) Par.?
utpatākadhvajaṃ prāpa pratiṣṭhānaṃ nijaṃ puram // (195.2) Par.?
tatra rūpalatāṃ dṛṣṭvā rūpadarpaṃ purāṅganāḥ / (196.1) Par.?
jahus tatkālam āścaryanirnimeṣavilocanāḥ // (196.2) Par.?
rājadhānīṃ praviśyātha pṛthvīrūpaḥ kṛtotsavaḥ / (197.1) Par.?
dadau citrakṛte tasmai grāmān rājā dhanaṃ ca saḥ // (197.2) Par.?
śramaṇau pūjayitvā ca vasubhistau yathocitam / (198.1) Par.?
sāmantānsacivānrājaputrāṃś ca samamānayat // (198.2) Par.?
tataḥ sa rūpalatayā priyayā sahitastayā / (199.1) Par.?
jīvalokasukhaṃ tatra bheje pṛthvīpatiḥ kṛtī // (199.2) Par.?
ityākhyāya kathāṃ mantrī gomukhastatsukhonmukhaḥ / (200.1) Par.?
naravāhanadattāya tam uvācotsukaṃ punaḥ // (200.2) Par.?
evaṃ viṣahyate dhīraiḥ sakleśo virahaściram / (201.1) Par.?
tvaṃ punaḥ sahase naikām api deva niśāṃ katham // (201.2) Par.?
prātar bhavān alaṃkāravatīṃ hi pariṇeṣyati / (202.1) Par.?
gomukhenaivamukte ca tatra tatsamayāgataḥ // (202.2) Par.?
yaugandharāyaṇasuto marubhūtirabhāṣata / (203.1) Par.?
adṛṣṭasmarasaṃtāpaḥ svasthastvaṃ kiṃ na jalpasi // (203.2) Par.?
tāvaddhate pumāndhairyaṃ vivekaṃ śīlam eva ca / (204.1) Par.?
yāvat patati kāmasya sāyakānāṃ na gocare // (204.2) Par.?
dhanyāḥ sarasvatī skando jinaś ca jagati trayaḥ / (205.1) Par.?
paṭāntalagnatṛṇavat kṣipto vyādhūya yaiḥ smaraḥ // (205.2) Par.?
marubhūtau vadatyevamudvignaṃ vīkṣya gomukham / (206.1) Par.?
naravāhanadattas taṃ samarthayitum abhyadhāt // (206.2) Par.?
vinodanārthametanme gomukho yuktamuktavān / (207.1) Par.?
snigdho hi virahāyāse sādhuvādaṃ dadāti kim // (207.2) Par.?
samāśvāso yathāśakti svajanair virahāturaḥ / (208.1) Par.?
ataḥ paraṃ sa jānāti devaścāsamasāyakaḥ // (208.2) Par.?
ityādi jalpañchṛṇvaṃś ca tāstāḥ parijanātkathāḥ / (209.1) Par.?
naravāhanadattas tāṃ triyāmāmatyavāhayat // (209.2) Par.?
atha sa prātar utthāya vihitāvaśyakakriyaḥ / (210.1) Par.?
gaganād avarohantīm apaśyat kāñcanaprabhām // (210.2) Par.?
bhartrālaṃkāraśīlena dharmaśīlena sūnunā / (211.1) Par.?
tayālaṃkāravatyā ca svaduhitrā samanvitām // (211.2) Par.?
te cāvatīrya sarve 'pi tatsamīpam upāgaman / (212.1) Par.?
abhyanandac ca tānso 'pi taṃ ca te 'pi yathocitam // (212.2) Par.?
tāvac ca hemaratnādibhāravāhāḥ sahasraśaḥ / (213.1) Par.?
anye 'py avataranti sma tatra vidyādharā divaḥ // (213.2) Par.?
vijñāyaitaṃ ca vṛttāntaṃ vatsarājaḥ samantrikaḥ / (214.1) Par.?
sapatnīkaś ca tatrāgāt tanayotkarṣaharṣitaḥ // (214.2) Par.?
yathārhavihitātithye tasmin vatseśvare 'tha saḥ / (215.1) Par.?
rājālaṃkāraśīlas tam uvāca praṇayānataḥ // (215.2) Par.?
rājannalaṃkāravatī kanyeyaṃ tanayā mama / (216.1) Par.?
jātaiva caiṣā vyādiṣṭā gaganodgatayā girā // (216.2) Par.?
naravāhanadattasya bhāryāmuṣya sutasya te / (217.1) Par.?
sarvavidyādharendrāṇāṃ bhāvinaścakravartinaḥ // (217.2) Par.?
tadetasmai dadāmyenāṃ lagno hy adyānayoḥ śubhaḥ / (218.1) Par.?
etadarthaṃ militvāhametaiḥ sarvair ihāgataḥ // (218.2) Par.?
etadvidyādharendrasya tasya vatseśvaro vacaḥ / (219.1) Par.?
mahānanugraha iti bruvann abhinananda saḥ // (219.2) Par.?
atha nijavidyāvibhavāt pāṇitalotpāditena toyena / (220.1) Par.?
abhyukṣati sma so 'ṅganabhūmiṃ vidyādharādhīśaḥ // (220.2) Par.?
tatrotpede vedī kanakamayī divyavastrasaṃchannā / (221.1) Par.?
nānāratnamayaṃ cāpy akṛtrimaṃ kautukāgāram // (221.2) Par.?
uttiṣṭha lagnavelā prāptā snāhītyuvāca tadanu kṛtī / (222.1) Par.?
taṃ naravāhanadattaṃ rājālaṃkāraśīlo 'sau // (222.2) Par.?
snātāya kautukabhṛte vedīmānīya dhṛtavadhūveṣām / (223.1) Par.?
hṛṣṭo 'laṃkāravatīṃ sa dadau manasātmajāṃ tasmai // (223.2) Par.?
maṇikanakavastrabhūṣaṇabhārasahasrāṇi divyanārīśca / (224.1) Par.?
agnau lājavisargeṣv adadāc ca sa sātmajo duhituḥ // (224.2) Par.?
nirvṛtte ca vivāhe sarvān saṃmānya tadanu cāmantrya / (225.1) Par.?
saha patnyā putreṇa ca nabhasaiva yathāgataṃ sa yayau // (225.2) Par.?
atha vīkṣya tathopacaryamāṇaṃ praṇataiḥ khecararājabhis tanūjam / (226.1) Par.?
udayonmukham atra vatsarājo muditas taṃ ciram utsavaṃ tatāna // (226.2) Par.?
sa ca naravāhanadattaḥ sadvṛttamanoramām udāraguṇām / (227.1) Par.?
prāpyālaṃkāravatīṃ vāṇīm iva sukavir āsta tadrasikaḥ // (227.2) Par.?
Duration=1.3389229774475 secs.