Texts
Select a text:
Bibliography
Bibliography
Select a chapter:
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
(no revisions)
Show parallels Show headlines
Use dependency labeler
Chapter id: 17501
- Click on a sentence to show its analysis
- Keep the mouse pointer over a lemma to show its meanings.
tataḥ somaprabhāṃ yātāṃ smarantī tāṃ priyāṃ sakhīm / (1.1) Par.?
kaliṅgasenā saṃtyaktanijadeśasvabāndhavā // (1.2) Par.?
sā vilambitavatseśapāṇigrahamahotsavā / (2.1) Par.?
narendrakanyā kauśāmbyāṃ mṛgīvāsīdvanacyutā // (2.2) Par.?
kaliṅgasenāvivāhavilambanavicakṣaṇān / (3.1) Par.?
gaṇakān prati sāsūya iva vatseśvaro 'pi ca // (3.2) Par.?
autsukyavimanāstasmin dine ceto vinodayan / (4.1) Par.?
devyā vāsavadattāyā nivāsabhavanaṃ yayau // (4.2) Par.?
tatra sā taṃ patiṃ devī nirvikārā viśeṣataḥ / (5.1) Par.?
upācarat svopacāraiḥ prāṅmantrivaraśikṣitā // (5.2) Par.?
kaliṅgasenāvṛttānte khyāte 'py avikṛtā katham / (6.1) Par.?
devīyamiti sa dhyātvā rājā jijñāsurāha tām // (6.2) Par.?
kaccid devi tvayā jñātaṃ svayaṃvarakṛte mama / (7.1) Par.?
kaliṅgasenānāmaiṣā rājaputrī yad āgatā // (7.2) Par.?
tac chrutvaivāvibhinnena mukharāgeṇa sābravīt / (8.1) Par.?
jñātaṃ mayātiharṣo me lakṣmīḥ sā hy āgateha naḥ // (8.2) Par.?
vaśage hi mahārāje tatprāptyā tatpitary api / (9.1) Par.?
kaliṅgadatte pṛthvī te sutarāṃ vartate vaśe // (9.2) Par.?
ahaṃ ca tvadvibhūtyaiva sukhitā tvatsukhena ca / (10.1) Par.?
āryaputra tavaitac ca viditaṃ prāgapi sthitam // (10.2) Par.?
tanna dhanyāsmi kiṃ yasyā mama bhartā tvamīdṛśaḥ / (11.1) Par.?
yaṃ rājakanyā vāñchanti vāñchyamānā nṛpāntaraiḥ // (11.2) Par.?
evaṃ vatseśvaraḥ prokto devyā vāsavadattayā / (12.1) Par.?
yaugandharāyaṇaprattaśikṣayāntastutoṣa saḥ // (12.2) Par.?
tayaiva ca sahāsevya pānaṃ tadvāsake niśi / (13.1) Par.?
tasyāṃ suṣvāpa madhye ca prabuddhaḥ samacintayat // (13.2) Par.?
kiṃ svin mahānubhāvetthaṃ devī māmanuvartate / (14.1) Par.?
kaliṅgasenām api yatsapatnīmanumanyate // (14.2) Par.?
kathaṃ vā śaknuyādetāṃ soḍhuṃ saiṣā tapasvinī / (15.1) Par.?
padmāvatīvivāhe 'pi yā daivānna jahāvasūn // (15.2) Par.?
tad asyāś ced aniṣṭaṃ syātsarvanāśastato bhavet / (16.1) Par.?
etadālambanāḥ putraśvaśuryaśvaśurāś ca me // (16.2) Par.?
padmāvatī ca rājyaṃ ca kimabhyadhikamucyate / (17.1) Par.?
ataḥ kaliṅgasenaiṣā pariṇeyā kathaṃ mayā // (17.2) Par.?
evamālocya vatseśo niśānte nirgatas tataḥ / (18.1) Par.?
aparāhṇe yayau devyāḥ padmāvatyāḥ sa mandiram // (18.2) Par.?
sāpyenam āgataṃ dattaśikṣā vāsavadattayā / (19.1) Par.?
tathaivopācarattadvatpṛṣṭāvocattathaiva ca // (19.2) Par.?
tato 'nyedyustayordevyorekaṃ cittaṃ vacaś ca tat / (20.1) Par.?
yaugandharāyaṇāyāsau śaśaṃsa vimṛśannṛpaḥ // (20.2) Par.?
so 'pi taṃ vīkṣya rājānaṃ vicārapatitaṃ śanaiḥ / (21.1) Par.?
kālavedī jagādaivaṃ mantrī yaugandharāyaṇaḥ // (21.2) Par.?
jāne 'haṃ naitadetāvadabhiprāyo 'tra dāruṇaḥ / (22.1) Par.?
devībhyāṃ jīvitatyāgadārḍhyāduktaṃ hi tattathā // (22.2) Par.?
anyāsakte gate ca dyāṃ striyo maraṇaniścitāḥ / (23.1) Par.?
bhavanty adainyagambhīrāḥ sādhvyaḥ sarvatra niḥspṛhāḥ // (23.2) Par.?
asahyaṃ hi puraṃdhrīṇāṃ premṇo gāḍhasya khaṇḍanam / (24.1) Par.?
tathā ca rājaṃs tatraitāṃ śrutasenakathāṃ śṛṇu // (24.2) Par.?
abhūd dakṣiṇabhūmau prāggokarṇākhye pure nṛpaḥ / (25.1) Par.?
śrutasena iti khyātaḥ kulabhūṣāśrutānvitaḥ // (25.2) Par.?
tasya caikābhavac cintā rājñaḥ sampūrṇasaṃpadaḥ / (26.1) Par.?
ātmānurūpāṃ bhāryāṃ yat sa na tāvad avāptavān // (26.2) Par.?
ekadā ca nṛpaḥ kurvaṃś cintāṃ tāṃ tatkathāntare / (27.1) Par.?
agniśarmābhidhānena jagade so 'grajanmanā // (27.2) Par.?
āścarye dve mayā dṛṣṭe te rājanvarṇaye śṛṇu / (28.1) Par.?
tīrthayātrāgataḥ pañcatīrthīṃ tām ahamāptavān // (28.2) Par.?
yasyāmapsarasaḥ pañca grāhatvamṛṣiśāpataḥ / (29.1) Par.?
prāptāḥ satīr udaharat tīrthayātrāgato 'rjunaḥ // (29.2) Par.?
tatra tīrthavare snātvā pañcarātropavāsinām / (30.1) Par.?
nārāyaṇānucaratādāyini snāyināṃ nṛṇām // (30.2) Par.?
yāvadvrajāmi tāvac ca lāṅgalollikhitāvanim / (31.1) Par.?
gāyantaṃ kaṃcidadrākṣaṃ kārṣikaṃ kṣetramadhyagam // (31.2) Par.?
sa pṛṣṭaḥ kārṣiko mārgaṃ mārgāyātena kenacit / (32.1) Par.?
pravrājakena sadvākyaṃ nāśṛṇodgītatatparaḥ // (32.2) Par.?
tataḥ sa tasmai cukrodha parivrāḍ vidhuraṃ bruvan / (33.1) Par.?
so 'pi gītaṃ vimucyātha kārṣikas tam abhāṣata // (33.2) Par.?
aho pravrājako 'si tvaṃ dharmasyāṃśaṃ na vetsyasi / (34.1) Par.?
mūrkheṇāpi mayā jñātaṃ sāraṃ dharmasya yatpunaḥ // (34.2) Par.?
tac chrutvā kiṃ tvayā jñātam iti tena ca kautukāt / (35.1) Par.?
pravrājakena pṛṣṭaḥ san kārṣikaḥ sa jagāda tam // (35.2) Par.?
ihopaviśa pracchāye śṛṇu yāvad vadāmi te / (36.1) Par.?
asmin pradeśe vidyante brāhmaṇā bhrātaras trayaḥ // (36.2) Par.?
brahmadattaḥ somadatto viśvadattaś ca puṇyakṛt / (37.1) Par.?
teṣāṃ jyeṣṭhau dāravantau kaniṣṭhas tv aparigrahaḥ // (37.2) Par.?
sa tayor jyeṣṭhayor ājñāṃ kurvan karmakaro yathā / (38.1) Par.?
mayā sahāsīd akrudhyann ahaṃ teṣāṃ hi kārṣikaḥ // (38.2) Par.?
tau ca jyeṣṭhāvabudhyetāṃ mṛduṃ taṃ buddhivarjitam / (39.1) Par.?
sādhum atyaktasanmārgam ṛjum āyāsavarjitam // (39.2) Par.?
ekadā bhrātṛjāyābhyāṃ sakāmābhyāṃ raho 'rthitaḥ / (40.1) Par.?
kaniṣṭho viśvadatto 'tha mātṛvatte nirākarot // (40.2) Par.?
tatas te nijayorbhartrorubhe gatvā mṛṣocatuḥ / (41.1) Par.?
vāñchatyāvāṃ rahasyeṣa kanīyānyuvayoriti // (41.2) Par.?
tena taṃ prati tau jyeṣṭhau sāntaḥkopau babhūvatuḥ / (42.1) Par.?
sad asad vā na vidatuḥ kustrīvacanamohitau // (42.2) Par.?
athaitau bhrātarau jātu viśvadattaṃ tamūcatuḥ / (43.1) Par.?
gaccha tvaṃ kṣetramadhyasthaṃ valmīkaṃ taṃ samīkuru // (43.2) Par.?
tathety āgatya valmīkaṃ kuddālenākhanatsa tam / (44.1) Par.?
mā maivaṃ kṛṣṇasarpo 'tra vasatītyudito mayā // (44.2) Par.?
tac chrutvāpi sa valmīkam akhanad yad bhavatv iti / (45.1) Par.?
pāpaiṣiṇor apy ādeśaṃ jyeṣṭhabhrātror alaṅghayan // (45.2) Par.?
khanyamānāt tataḥ prāpa kalaśaṃ hemapūritam / (46.1) Par.?
na kṛṣṇasarpaṃ dharmo hi sāṃnidhyaṃ kurute satām // (46.2) Par.?
taṃ ca nītvā sa kalaśaṃ bhrātṛbhyāṃ sarvam arpayat / (47.1) Par.?
nivāryamāṇo 'pi mayā jyeṣṭhābhyāṃ dṛḍhabhaktitaḥ // (47.2) Par.?
tau punastata evāṃśaṃ dattvā prerya ca ghātakān / (48.1) Par.?
tasyācchedayatāṃ pāṇipādaṃ dhanajihīrṣayā // (48.2) Par.?
tathāpi na sa cukrodha nirmanyurbhrātarau prati / (49.1) Par.?
tena satyena tasyātra hastapādamajāyata // (49.2) Par.?
tadāprabhṛti tad dṛṣṭvā tyaktaḥ krodho 'khilo mayā / (50.1) Par.?
tvayā tu tāpasenāpi krodho 'dyāpi na mucyate // (50.2) Par.?
akrodhena jitaḥ svargaḥ paśyaitadadhunaiva bhoḥ / (51.1) Par.?
ity uktvaiva tanuṃ tyaktvā kārṣikaḥ sa divaṃ gataḥ // (51.2) Par.?
ity āścaryaṃ mayā dṛṣṭaṃ dvitīyaṃ śṛṇu bhūpate / (52.1) Par.?
ity uktvā śrutasenaṃ sa nṛpaṃ vipro 'bravītpunaḥ // (52.2) Par.?
tato 'pi tīrthayātrārthaṃ paryaṭannambudhestaṭe / (53.1) Par.?
ahaṃ vasantasenasya rājño rāṣṭramavāptavān // (53.2) Par.?
tatra bhoktuṃ praviṣṭaṃ māṃ rājasattre 'bruvan dvijāḥ / (54.1) Par.?
brahman pathāmunā mā gāḥ sthitā hy atra nṛpātmajā // (54.2) Par.?
vidyuddyotābhidhānā tāṃ paśyedapi muniryadi / (55.1) Par.?
sa kāmaśaranirbhinnaḥ prāpyonmādaṃ na jīvati // (55.2) Par.?
tato 'haṃ pratyavocaṃ tānnaitaccitraṃ sadā hy aham / (56.1) Par.?
paśyāmyaparakandarpaṃ śrutasenamahīpatim // (56.2) Par.?
yātrādau nirgate yasmin rakṣibhir dṛṣṭigocarāt / (57.1) Par.?
utsāryante satīvṛttabhaṅgabhītyā kulāṅganāḥ // (57.2) Par.?
ity uktavantaṃ vijñāya bhāvatkaṃ bhojanāya mām / (58.1) Par.?
nṛpāntikaṃ nītavantau sattrādhipapurohitau // (58.2) Par.?
tatra sā rājatanayā vidyuddyotā mayekṣitā / (59.1) Par.?
kāmasyeva jaganmohamantravidyā śarīriṇī // (59.2) Par.?
cirāttaddarśanakṣobhaṃ niyamyāhamacintayam / (60.1) Par.?
asmatprabhoś ced bhāryeyaṃ bhaved rājyaṃ sa vismaret // (60.2) Par.?
tathāpi kathanīyo 'yamudantaḥ svāmine mayā / (61.1) Par.?
unmādinīdevasenavṛttānto hy anyathā bhavet // (61.2) Par.?
devasenasya nṛpateḥ purā rāṣṭre vaṇiksutā / (62.1) Par.?
unmādinītyabhūtkanyā jagadunmādakāriṇī // (62.2) Par.?
āveditāpi sā pitrā na tenāttā mahībhṛtā / (63.1) Par.?
vipraiḥ kulakṣaṇety uktā tasya vyasanarakṣibhiḥ // (63.2) Par.?
pariṇītā tadīyena mantrimukhyena sā tataḥ / (64.1) Par.?
vātāyanāgrād ātmānaṃ rājñe 'smai jātv adarśayat // (64.2) Par.?
tayā bhujaṃgyā rājendro dūrād dṛṣṭiviṣāhataḥ / (65.1) Par.?
muhur mumūrcha na ratiṃ lebhe nāhāramāharat // (65.2) Par.?
prārthito 'pi ca tadbhartṛpramukhaiḥ so 'tha mantribhiḥ / (66.1) Par.?
dhārmikastāṃ na jagrāha tatsaktaś ca jahāvasūn // (66.2) Par.?
tadīdṛśe pramāde 'tra vṛtte drohaḥ kṛto bhavet / (67.1) Par.?
ity ālocya mayoktaṃ te citrametya tato 'dya tat // (67.2) Par.?
śrutvaitatsa dvijāttasmānmadanājñānibhaṃ vacaḥ / (68.1) Par.?
vidyuddyotāhṛtamanāḥ śrutasenanṛpo 'bhavat // (68.2) Par.?
tatkṣaṇaṃ ca visṛjyaiva tatra vipraṃ tam eva saḥ / (69.1) Par.?
tathākarodyathānīya śīghraṃ tāṃ pariṇītavān // (69.2) Par.?
tataḥ sā nṛpates tasya vidyuddyotā nṛpātmajā / (70.1) Par.?
śarīrāvyatiriktāsīdbhāskarasya prabhā yathā // (70.2) Par.?
atha svayaṃvarāyāgāt taṃ nṛpaṃ rūpagarvitā / (71.1) Par.?
kanyakā mātṛdattākhyā mahādhanavaṇiksutā // (71.2) Par.?
adharmabhītyā jagrāha sa rājā tāṃ vaṇiksutām / (72.1) Par.?
vidyuddyotātha tad buddhvā hṛtsphoṭena vyapadyata // (72.2) Par.?
rājāpy āgatya tāṃ kāntāṃ paśyann eva tathā gatām / (73.1) Par.?
aṅke kṛtvā sa vilapan sadyaḥ prāṇair vyayujyata // (73.2) Par.?
tato vaṇiksutā vahniṃ mātṛdattā viveśa sā / (74.1) Par.?
itthaṃ praṇaṣṭaṃ sarvaṃ tad api rāṣṭraṃ sarājakam // (74.2) Par.?
ato rājan prakṛṣṭasya bhaṅgaḥ premṇaḥ suduḥsahaḥ / (75.1) Par.?
viśeṣeṇa manasvinyā devyā vāsavadattayā // (75.2) Par.?
tasmāt kaliṅgasenaiṣā pariṇītā yadi tvayā / (76.1) Par.?
devī vāsavadattā tatprāṇāñjahyānna saṃśayaḥ // (76.2) Par.?
devī padmāvatī tadvattayorekaṃ hi jīvitam / (77.1) Par.?
naravāhanadattaś ca putraste syātkathaṃ tataḥ // (77.2) Par.?
tacca devasya hṛdayaṃ soḍhuṃ jāne na śaknuyāt / (78.1) Par.?
evam ekapade sarvamidaṃ naśyenmahīpate // (78.2) Par.?
devyoryaccoktigāmbhīryaṃ tadeva kathayatyalam / (79.1) Par.?
hṛdayaṃ jīvitatyāgagāḍhaniścitaniḥspṛham // (79.2) Par.?
tatsvārtho rakṣaṇīyaste tiryañco 'pi hi jānate / (80.1) Par.?
svarakṣāṃ kiṃ punardeva buddhimanto bhavādṛśāḥ // (80.2) Par.?
iti mantrivarāc chrutvā svairaṃ yaugandharāyaṇāt / (81.1) Par.?
samyagvivekapadavīṃ prāpya vatseśvaro 'bravīt // (81.2) Par.?
evametanna saṃdeho naśyetsarvamidaṃ mama / (82.1) Par.?
tasmātkaliṅgasenāyāḥ ko 'rthaḥ pariṇayena me // (82.2) Par.?
ukto lagnaś ca dūre yat tad yuktaṃ gaṇakaiḥ kṛtam / (83.1) Par.?
svayaṃvarāgatātyāgād adharmo vā kiyān bhavet // (83.2) Par.?
ity ukto vatsarājena hṛṣṭo yaugandharāyaṇaḥ / (84.1) Par.?
cintayāmāsa kāryaṃ naḥ siddhaprāyaṃ yathepsitam // (84.2) Par.?
upāyarasasaṃsiktā deśakālopabṛṃhitā / (85.1) Par.?
seyaṃ nītimahāvallī kiṃ nāma na phaletphalam // (85.2) Par.?
iti saṃcintya sa dhyāyandeśakālau praṇamya tam / (86.1) Par.?
rājānaṃ prayayau mantrī gṛhaṃ yaugandharāyaṇaḥ // (86.2) Par.?
rājāpi racitātithyagūḍhākārām upetya saḥ / (87.1) Par.?
devīṃ vāsavadattāṃ tāṃ sāntvayannevam abravīt // (87.2) Par.?
kimarthaṃ vacmi jānāsi tvam eva hariṇākṣi yat / (88.1) Par.?
vāri vāriruhasyeva tvatprema mama jīvitam // (88.2) Par.?
nāmāpi hi kimanyasyā grahītumahamutsahe / (89.1) Par.?
kaliṅgasenā tu haṭhādupāyātā gṛhaṃ mama // (89.2) Par.?
prasiddhaṃ cātra yadrambhā tapaḥsthena nirākṛtā / (90.1) Par.?
pārthena ṣaṇḍhatāśāpaṃ dadau tasyai haṭhāgatā // (90.2) Par.?
sa śāpastiṣṭhatā tena varṣaṃ vairāṭaveśmani / (91.1) Par.?
strīveṣeṇa mahāścaryarūpeṇāpyativāhitaḥ // (91.2) Par.?
ataḥ kaliṅgasenaiṣā niṣiddhā na tadā mayā / (92.1) Par.?
vinā tvadicchayāhaṃ tu na kiṃcidvaktumutsahe // (92.2) Par.?
ity āśvāsyopalabhyātha hṛdayeneva rāgiṇā / (93.1) Par.?
mukhārpitena madyena satyaṃ krūraṃ tadāśayam // (93.2) Par.?
tayaiva saha rātriṃ tāṃ rājñā vāsavadattayā / (94.1) Par.?
mantrimukhyamatiprauḍhituṣṭo vatseśvaro 'vasat // (94.2) Par.?
atrāntare ca yaṃ pūrvaṃ divārātrau prayuktavān / (95.1) Par.?
kaliṅgasenāvṛttāntajñaptyai yaugandharāyaṇaḥ // (95.2) Par.?
sa brahmarākṣaso 'bhyetya suhṛd yogeśvarābhidhaḥ / (96.1) Par.?
tasyām eva niśi svairaṃ taṃ mantrivaramabhyadhāt // (96.2) Par.?
kaliṅgasenāsadane sthito 'smy antarbahiḥ sadā / (97.1) Par.?
divyānāṃ mānuṣāṇāṃ vā paśyāmi na tathāgamam // (97.2) Par.?
adyāvyakto mayā śabdaḥ śruto 'kasmānnabhastale / (98.1) Par.?
pracchannenātra harmyāgrasaṃnikarṣe niśāmukhe // (98.2) Par.?
prabhavaṃ tasya vijñātuṃ prayuktāpi tato mama / (99.1) Par.?
vidyā na prābhavattena vimṛśyāhamacintayam // (99.2) Par.?
ayaṃ divyaprabhāvasya śabdaḥ kasyāpi niścitam / (100.1) Par.?
kaliṅgasenālāvaṇyalubdhasya bhramato 'mbare // (100.2) Par.?
yena na kramate vidyā tadvīkṣe kiṃcidantaram / (101.1) Par.?
na duṣprāpaṃ paracchidraṃ jāgradbhirnipuṇairyataḥ // (101.2) Par.?
divyānāṃ vāñchitaiṣeti proktaṃ mantrivareṇa ca / (102.1) Par.?
somaprabhā sakhī cāsyā vadantyetan mayā śrutā // (102.2) Par.?
iti niścitya tat tubhyam ihāhaṃ vaktum āgataḥ / (103.1) Par.?
idaṃ prasaṅgāt pṛcchāmi tan me tāvat tvayocyatām // (103.2) Par.?
tiryañco 'pi hi rakṣanti svātmānam iti yat tvayā / (104.1) Par.?
ukto rājā tad aśrauṣaṃ yogād aham alakṣitaḥ // (104.2) Par.?
nidarśanaṃ ced atrāsti tan me kathaya sanmate / (105.1) Par.?
iti yogeśvareṇoktaḥ smāha yaugandharāyaṇaḥ // (105.2) Par.?
asti mitra tathā cātra kathāmākhyāmi te śṛṇu / (106.1) Par.?
vidiśānagarībāhye nyagrodho 'bhūtpurā mahān // (106.2) Par.?
catvāraḥ prāṇinas tatra vasanti sma mahātarau / (107.1) Par.?
nakulolūkamārjāramūṣakāḥ pṛthagālayāḥ // (107.2) Par.?
bhinne bhinne bile mūla āstāṃ nakulamūṣakau / (108.1) Par.?
mārjāro madhyabhāgasthe tarormahati koṭare // (108.2) Par.?
ulūkastu śirobhāge 'nanyalabhye latālaye / (109.1) Par.?
mūṣako 'tra tribhirvadhyo mārjāreṇa trayo 'pare // (109.2) Par.?
annāya mārjārabhayānmūṣako nakulastathā / (110.1) Par.?
svabhāvenāpyulūkaś ca paribhremur niśi trayaḥ // (110.2) Par.?
mārjāraś ca divārātrau nirbhayaḥ prabhramaty asau / (111.1) Par.?
tatrāsanne yavakṣetre sadā mūṣakalipsayā // (111.2) Par.?
ye 'nye 'pi yuktyā jagmustatsvakāle 'nnābhivāñchayā / (112.1) Par.?
ekadā lubdhakas tatra caṇḍālaḥ kaścidāyayau // (112.2) Par.?
sa mārjārapadaśreṇiṃ dṛṣṭvā tatkṣetragāminīm / (113.1) Par.?
tadvadhāyābhitaḥ kṣetraṃ pāśāndattvā tato yayau // (113.2) Par.?
tatra rātrau ca mārjāraḥ sa mūṣakajighāṃsayā / (114.1) Par.?
etya praviṣṭas tatpāśaiḥ kṣetre tasminn abadhyata // (114.2) Par.?
mūṣako 'pi tato 'nnārthī sa tatra nibhṛtāgataḥ / (115.1) Par.?
baddhaṃ taṃ vīkṣya mārjāraṃ jaharṣa ca nanarta ca // (115.2) Par.?
yāvadviśati tatkṣetraṃ dūrādekena vartmanā / (116.1) Par.?
tatra tau tāvad āyātāv ulūkanakulāvapi // (116.2) Par.?
dṛṣṭamārjārabandhau ca mūṣakaṃ labdhumaicchatām / (117.1) Par.?
mūṣako 'pi ca tad dṛṣṭvā dūrādvigno vyacintayat // (117.2) Par.?
nakulolūkabhayadaṃ mārjāraṃ saṃśraye yadi / (118.1) Par.?
baddho 'py ekaprahāreṇa śatrur mām eṣa mārayet // (118.2) Par.?
mārjārāddūragaṃ hanyādulūko nakulaś ca mām / (119.1) Par.?
tacchatrusaṃkaṭagataḥ kva gacchāmi karomi kim // (119.2) Par.?
hanta mārjāram eveha śrayāmy āpadgato hy ayam / (120.1) Par.?
ātmatrāṇāya māṃ rakṣetpāśacchedopayoginam // (120.2) Par.?
ity ālocya śanairgatvā mārjāraṃ mūṣako 'bravīt / (121.1) Par.?
baddhe tvayyatiduḥkhaṃ me tatte pāśaṃ chinadmy aham // (121.2) Par.?
ṛjūnāṃ jāyate snehaḥ sahavāsādripuṣvapi / (122.1) Par.?
kiṃ tu me nāsti viśvāsastava cittam ajānataḥ // (122.2) Par.?
tac chrutvovāca mārjāro bhadra viśvasyatāṃ tvayā / (123.1) Par.?
adya prabhṛti me mittraṃ bhavān prāṇapradāyakaḥ // (123.2) Par.?
iti śrutvaiva mārjārāttasyotsaṅgaṃ sa śiśriye / (124.1) Par.?
tad dṛṣṭvā nakulolūkau nirāśau yayatus tataḥ // (124.2) Par.?
tato jagāda mārjāro mūṣakaṃ pāśapīḍitaḥ / (125.1) Par.?
gataprāyā niśā mittra tat pāśāṃś chinddhi me drutam // (125.2) Par.?
mūṣako 'pi śanaiś chindaṃl lubdhakāgamanonmukhaḥ / (126.1) Par.?
mṛṣā kaṭakaṭāyadbhir daśanair akaroc ciram // (126.2) Par.?
kṣaṇādrātrau prabhātāyāṃ lubdhake nikaṭāgate / (127.1) Par.?
mārjāre 'rthayamāne drāk pāśāṃś cicheda mūṣakaḥ // (127.2) Par.?
chinnapāśe 'tha mārjāre lubdhakatrāsavidrute / (128.1) Par.?
mūṣako mṛtyumuktaḥ san palāyya prāviśad bilam // (128.2) Par.?
nāśvasatpunarāhūto mārjāreṇa jagāda ca / (129.1) Par.?
kālayuktyā hy arirmittraṃ jāyate na ca sarvadā // (129.2) Par.?
evaṃ bahubhyaḥ śatrubhyaḥ prajñayātmābhirakṣitaḥ / (130.1) Par.?
mūṣakena tiraścāpi kiṃ punarmānuṣeṣu yat // (130.2) Par.?
etaduktastadā rājā mayā yattattvayā śrutam / (131.1) Par.?
buddhyā kāryaṃ nijaṃ rakṣeddevi saṃrakṣaṇād iti // (131.2) Par.?
buddhirnāma ca sarvatra mukhyaṃ mittraṃ na pauruṣam / (132.1) Par.?
yogeśvara tathā caitām atrāpi tvaṃ kathāṃ śṛṇu // (132.2) Par.?
śrāvastītyasti nagarī tasyāṃ pūrvaṃ prasenajit / (133.1) Par.?
rājābhūttatra cābhyāgāt ko 'py apūrvo dvijaḥ puri // (133.2) Par.?
so 'śūdrānnabhug ekena vaṇijā guṇavāniti / (134.1) Par.?
brāhmaṇasya gṛhe tatra kasyacitsthāpito dvijaḥ // (134.2) Par.?
tatraiva tena śuṣkānnadakṣiṇādibhiranvaham / (135.1) Par.?
āpūryata tato 'nyaiśca śanairbuddhvā vaṇigvaraiḥ // (135.2) Par.?
tenāsau hemadīnārasahasraṃ kṛpaṇaḥ kramāt / (136.1) Par.?
saṃcitya gatvāraṇye tan nihatya kṣiptavān bhuvi // (136.2) Par.?
ekākī pratyahaṃ gatvā tac ca sthānamavaikṣata / (137.1) Par.?
ekadā hemaśūnyaṃ tatkhātaṃ vyāttaṃ ca dṛṣṭavān // (137.2) Par.?
śūnyaṃ tatkhātakaṃ tasya paśyato hatacetasaḥ / (138.1) Par.?
na paraṃ hṛdi saṃkrāntā citraṃ dikṣv api śūnyatā // (138.2) Par.?
athopāgāc ca vilapaṃstaṃ vipraṃ yadgṛhe sthitaḥ / (139.1) Par.?
pṛṣṭastaṃ ca svavṛttāntaṃ tasmai sarvaṃ nyavedayat // (139.2) Par.?
gatvā tīrtham abhuñjānaḥ prāṇāṃstyaktumiyeṣa ca / (140.1) Par.?
buddhvā ca so 'nnadātāsya vaṇiganyaiḥ sahāyayau // (140.2) Par.?
sa taṃ jagāda kiṃ brahman vittahetor mumūrṣasi / (141.1) Par.?
akālameghavadvittamakasmād eti yāti ca // (141.2) Par.?
ityādyukto 'pi tenāsau na jahau maraṇagraham / (142.1) Par.?
prāṇebhyo 'py arthamātrā hi kṛpaṇasya garīyasī // (142.2) Par.?
tataś ca mṛtaye tīrthaṃ gacchato 'sya dvijanmanaḥ / (143.1) Par.?
svayaṃ prasenajidrājā tad buddhvāntikamāyayau // (143.2) Par.?
papraccha cainaṃ kiṃ kiṃcid asti tatropalakṣaṇam / (144.1) Par.?
yatra bhūmau nikhātāste dīnārā brāhmaṇa tvayā // (144.2) Par.?
tacchrutvā sa dvijo 'vādīdasti kṣudro 'tra pādapaḥ / (145.1) Par.?
aṭavyāṃ deva tanmūle nikhātaṃ tanmayā dhanam // (145.2) Par.?
ity ākarṇyābravīdrājā dāsyāmyanviṣya tattava / (146.1) Par.?
dhanaṃ svakoṣādathavā mā tyākṣīrjīvitaṃ dvija // (146.2) Par.?
ity uktvā maraṇodyogānnivārya vinidhāya ca / (147.1) Par.?
dvijaṃ taṃ vaṇijo haste sa rājābhyantaraṃ gataḥ // (147.2) Par.?
tatrādiśya pratīhāraṃ śirortivyapadeśataḥ / (148.1) Par.?
vaidyān ānāyayat sarvān dattvā paṭahaghoṣaṇām // (148.2) Par.?
āturāste kiyanto 'tra kasyādāḥ kiṃ tvamauṣadham / (149.1) Par.?
ity upānīya papraccha tānekaikaṃ viviktagaḥ // (149.2) Par.?
te 'pi tasmai tadaikaikaḥ sarvamūcurmahīpateḥ / (150.1) Par.?
eko 'tha vaidyas tanmadhyāt kramapṛṣṭo 'bravīd idam // (150.2) Par.?
vaṇijo mātṛdattasya deva nāgabalā mayā / (151.1) Par.?
asvasthasyopadiṣṭādya dvitīyaṃ dinamoṣadhiḥ // (151.2) Par.?
tac chrutvā sa tamāhūya rājā vaṇijamabhyadhāt / (152.1) Par.?
nanu nāgabalā kena tavānītocyatāmiti // (152.2) Par.?
deva karmakareṇeti tenokte vaṇijā tadā / (153.1) Par.?
kṣipramānāyya taṃ rājā sa karmakaram abravīt // (153.2) Par.?
tvayā nāgabalāhetoḥ khanatā śākhinastalam / (154.1) Par.?
dīnārajātaṃ yallabdhaṃ brahmasvaṃ tatsamarpaya // (154.2) Par.?
ity ukto bhūbhṛtā bhītaḥ pratipadyaiva tatkṣaṇam / (155.1) Par.?
sa tānānīya dīnārāṃs tatra karmakaro jahau // (155.2) Par.?
rājāpy upoṣitāyāsmai dvijāyāhūya tān dadau / (156.1) Par.?
dīnārān hāritaprāptān prāṇān iva bahiścarān // (156.2) Par.?
evaṃ sa labdhavān buddhyā nītaṃ mūlatalāttaroḥ / (157.1) Par.?
dvijārthaṃ bhūpatir jānann oṣadhiṃ tāṃ tadudbhavām // (157.2) Par.?
tadevaṃ sarvadā buddheḥ prādhānyaṃ jitapauruṣam / (158.1) Par.?
īdṛśeṣu ca kāryeṣu kiṃ vidadhyātparākramaḥ // (158.2) Par.?
tadyogeśvara kurvīthāstvam api prajñayā tathā / (159.1) Par.?
yathā kaliṅgasenāyā doṣo jñāyeta kaścana // (159.2) Par.?
asti caitadyathā tasyāṃ lubhyantīha surāsurāḥ / (160.1) Par.?
tathā ca divi kasyāpi niśi śabdaḥ śrutastvayā // (160.2) Par.?
labdhe 'tha doṣe tasyāś ca bhaved akuśalaṃ na naḥ / (161.1) Par.?
nopayaccheta tāṃ rājā na cādharmaḥ kṛto bhavet // (161.2) Par.?
ity udāradhiyaḥ śrutvā sarvaṃ yaugandharāyaṇāt / (162.1) Par.?
yogeśvarastaṃ saṃtuṣya jagāda brahmarākṣasaḥ // (162.2) Par.?
kastvayā sadṛśo nītāvanyo devādbṛhaspateḥ / (163.1) Par.?
ayaṃ tvamṛtaseko 'sya tvanmantro rājyaśākhinaḥ // (163.2) Par.?
so 'haṃ kaliṅgasenāyā jijñāsiṣye gatiṃ sadā / (164.1) Par.?
buddhyā śaktyāpi cety uktvā tato yogeśvaro yayau // (164.2) Par.?
tatkālaṃ sā ca harmyādau paryaṭantaṃ svaharmyagā / (165.1) Par.?
kaliṅgasenā vatseśaṃ dṛṣṭvā dṛṣṭvā sma tāmyati // (165.2) Par.?
tanmanāḥ smarasaṃtaptā mṛṇālāṅgadahāriṇī / (166.1) Par.?
sā śrīkhaṇḍāṅgarāgā ca na lebhe nirvṛtiṃ kvacit // (166.2) Par.?
atrāntare sa tāṃ pūrvaṃ dṛṣṭvā vidyādharādhipaḥ / (167.1) Par.?
tasthau madanavegākhyo gāḍhānaṅgaśarārditaḥ // (167.2) Par.?
tatprāptaye tapaḥ kṛtvā vare labdhe 'pi śaṃkarāt / (168.1) Par.?
sānyāsaktānyadeśasthā sukhaprāpyāsya nābhavat // (168.2) Par.?
yatastenāntaraṃ labdhumasau vidyādhareśvaraḥ / (169.1) Par.?
rajanīṣu divi bhrāmyannāsīttanmandiropari // (169.2) Par.?
saṃsmṛtya tu tamādeśaṃ tapastuṣṭasya dhūrjaṭeḥ / (170.1) Par.?
ekasyāṃ niśi vatseśarūpaṃ cakre svavidyayā // (170.2) Par.?
tadrūpaś ca viveśāsya mandiraṃ dvāḥsthavanditaḥ / (171.1) Par.?
kālakṣepākṣamo guptaṃ mantriṇāṃ sa ivāgataḥ // (171.2) Par.?
kaliṅgasenāpy uttasthau taṃ dṛṣṭvotkampaviklavā / (172.1) Par.?
na so 'yamiti sā rāvair vāryamāṇeva bhūṣaṇaiḥ // (172.2) Par.?
tato vatseśarūpeṇa kramādviśvāsya tena sā / (173.1) Par.?
bhāryā madanavegena gāndharvavidhinā kṛtā // (173.2) Par.?
tatkālaṃ ca praviṣṭastad dṛṣṭvā yogād alakṣitaḥ / (174.1) Par.?
yogeśvaro viṣaṇṇo 'bhūd vatseśālokanabhramāt // (174.2) Par.?
yaugandharāyaṇāyaitadgatvoktvā tannideśataḥ / (175.1) Par.?
yuktyā vāsavadattāyā vatseśaṃ vīkṣya pārśvagam // (175.2) Par.?
hṛṣṭo mantrivaroktyaiva rūpaṃ suptasya veditum / (176.1) Par.?
kaliṅgasenāpracchannakāminaḥ so 'gamatpunaḥ // (176.2) Par.?
gatvā kaliṅgasenāyāḥ suptāyāḥ śayanīyake / (177.1) Par.?
suptaṃ madanavegaṃ taṃ svarūpe sthitamaikṣata // (177.2) Par.?
chatradhvajāṅkanirdhūlipādābjaṃ divyamānuṣam / (178.1) Par.?
svāpāntarhitatadvidyāvītarūpavivartanam // (178.2) Par.?
tatra gatvā yathādṛṣṭaṃ nivedya paritoṣavān / (179.1) Par.?
yogeśvaro jagādāsau hṛṣṭo yaugandharāyaṇam // (179.2) Par.?
na vetti mādṛśaḥ kiṃcidvetsi tvaṃ nīticakṣuṣā / (180.1) Par.?
tava mantreṇa duḥsādhyaṃ siddhaṃ kāryamidaṃ prabhoḥ // (180.2) Par.?
kiṃ vā vyoma vinārkeṇa kiṃ toyena vinā saraḥ / (181.1) Par.?
kiṃ mantreṇa vinā rājyaṃ kiṃ satyena vinā vacaḥ // (181.2) Par.?
ity uktavantam āmantrya prīto yogeśvaraṃ tataḥ / (182.1) Par.?
prātar vatseśvaraṃ draṣṭumāgādyaugandharāyaṇaḥ // (182.2) Par.?
tamupetya yathāvac ca kathāprastāvato 'bravīt / (183.1) Par.?
nṛpaṃ kaliṅgasenārthe pṛṣṭakāryaviniścayam // (183.2) Par.?
svacchandāsau na te rājan pāṇisparśam ihārhati / (184.1) Par.?
eṣā hi svecchayā draṣṭuṃ prasenajitam āgatā // (184.2) Par.?
viraktā vīkṣya taṃ vṛddhaṃ tvāṃ prāptā rūpalobhataḥ / (185.1) Par.?
tadanyapuruṣāsaṅgam api svecchaṃ karoty asau // (185.2) Par.?
tac chrutvā kulakanyeyaṃ katham evaṃ samācaret / (186.1) Par.?
śaktiḥ kasya praveṣṭuṃ vā madīyāntaḥpurāntare // (186.2) Par.?
iti rājñodite 'vādīddhīmānyaugandharāyaṇaḥ / (187.1) Par.?
adyaiva darśayāmyetatpratyakṣaṃ niśi deva te // (187.2) Par.?
divyās tām abhivāñchanti siddhādyā mānuṣo 'tra kaḥ / (188.1) Par.?
divyānāṃ ca gatī roddhuṃ rājan keneha śakyate // (188.2) Par.?
tadehi sākṣāt paśyeti vādinā tena mantriṇā / (189.1) Par.?
saha gantuṃ matiṃ cakre tatra rātrau sa bhūpatiḥ // (189.2) Par.?
padmāvatyā ṛte rājñyā na vivāhyāpareti yat / (190.1) Par.?
proktaṃ devi pratijñātaṃ mayā nirvyūḍham adya tat // (190.2) Par.?
ity athābhyetya tāṃ devīm uktvā yaugandharāyaṇaḥ / (191.1) Par.?
kaliṅgasenāvṛttāntaṃ taṃ tasyai sarvam uktavān // (191.2) Par.?
tvadīyaśikṣānuṣṭhānaphalam etan mameti sā / (192.1) Par.?
devī vāsavadattāpi praṇatābhinananda tam // (192.2) Par.?
tato niśīthe saṃsupte jane vatseśvaro yayau / (193.1) Par.?
gṛhaṃ kaliṅgasenāyāḥ sa ca yaugandharāyaṇaḥ // (193.2) Par.?
adṛṣṭaś ca praviṣṭo 'tra tasyā nidrājuṣo 'ntike / (194.1) Par.?
suptaṃ madanavegaṃ taṃ svarūpasthaṃ dadarśa saḥ // (194.2) Par.?
hantumicchati yāvac ca sa taṃ sāhasikaṃ nṛpaḥ / (195.1) Par.?
tāvatsa vidyayā vidyādharo 'bhūtpratibodhitaḥ // (195.2) Par.?
prabuddhaś ca sa nirgatya jhagityudapatannabhaḥ / (196.1) Par.?
kṣaṇātkaliṅgasenāpi sā prabuddhābhavat tataḥ // (196.2) Par.?
śūnyaṃ śayanamālokya jagāda ca kathaṃ hi mām / (197.1) Par.?
pūrvaṃ prabudhya vatseśaḥ suptāṃ muktvaiva gacchati // (197.2) Par.?
tadākarṇya sa vatseśamāha yaugandharāyaṇaḥ / (198.1) Par.?
eṣā vidhvaṃsitānena śṛṇu tvadrūpadhāriṇā // (198.2) Par.?
saiṣa yogabalājjñātvā sākṣātte darśito mayā / (199.1) Par.?
kiṃ tu divyaprabhāvatvādasau hantuṃ na śakyate // (199.2) Par.?
ity uktvā sa ca rājā ca saha tāmupajagmatuḥ / (200.1) Par.?
kaliṅgasenā sāpyetau dṛṣṭvā tasthau kṛtādarā // (200.2) Par.?
adhunaiva kva gatvā tvaṃ rājan prāptaḥ samantrikaḥ / (201.1) Par.?
iti bruvāṇām avadattāṃ sa yaugandharāyaṇaḥ // (201.2) Par.?
kaliṅgasene kenāpi māyā vatseśarūpiṇā / (202.1) Par.?
saṃmohya pariṇītāsi na tvaṃ matsvāmināmunā // (202.2) Par.?
tac chrutvā sātisaṃbhrāntā viddheva hṛdi pattriṇā / (203.1) Par.?
kaliṅgasenā vatseśaṃ jagādodaśrulocanā // (203.2) Par.?
gāndharvavidhināhaṃ te pariṇītāpi vismṛtā / (204.1) Par.?
kiṃ svid rājan yathā pūrvaṃ duṣyantasya śakuntalā // (204.2) Par.?
ity uktaḥ sa tayā rājā tāmuvācānatānanaḥ / (205.1) Par.?
satyaṃ na pariṇītāsi mayādyaivāgato hy aham // (205.2) Par.?
ity uktavantaṃ vatseśaṃ mantrī yaugandharāyaṇaḥ / (206.1) Par.?
ehīty uktvā tataḥ svairamanaiṣīdrājamandiram // (206.2) Par.?
tataḥ samantrike rājñi gate sātra videśagā / (207.1) Par.?
mṛgīva yūthavibhraṣṭā parityaktasvabāndhavā // (207.2) Par.?
saṃbhogavidalatpatramukhābjā gajapīḍitā / (208.1) Par.?
padminīva parikṣiptakabarībhramarāvaliḥ // (208.2) Par.?
vinaṣṭakanyakābhāvā nirupāyakramā satī / (209.1) Par.?
kaliṅgasenā gaganaṃ vīkṣamāṇedam abravīt // (209.2) Par.?
vatseśarūpiṇā yena pariṇītāsmi kenacit / (210.1) Par.?
prakāśaḥ so 'stu kaumāraḥ sa eva hi patir mama // (210.2) Par.?
evaṃ tayokte gaganāt so 'tra vidyādharādhipaḥ / (211.1) Par.?
avātarad divyarūpo hārakeyūrarājitaḥ // (211.2) Par.?
ko bhavāniti pṛṣṭaś ca tayaivaṃ sa jagāda tām / (212.1) Par.?
ahaṃ madanavegākhyas tanvi vidyādharādhipaḥ // (212.2) Par.?
mayā ca prāgvilokya tvāṃ purā pitṛgṛhe sthitām / (213.1) Par.?
tvatprāptidastapaḥ kṛtvā varaḥ prāpto maheśvarāt // (213.2) Par.?
vatseśvarānuraktā ca tadrūpeṇa mayā drutam / (214.1) Par.?
avṛttatadvivāhaiva pariṇītāsi yuktitaḥ // (214.2) Par.?
iti vāksudhayā tasya śrutimārgapraviṣṭayā / (215.1) Par.?
kiṃcitkaliṅgasenābhūd ucchvāsitahṛdambujā // (215.2) Par.?
atha sa madanavegastāṃ samāśvāsya kāntāṃ vihitadhṛtivitīrṇasvarṇarāśiḥ sa tasyai / (216.1) Par.?
ucita iti tayāntarbaddhasadbhartṛbhaktiḥ punarupagamanāya dyāṃ tadaivotpapāta // (216.2) Par.?
divyāspadaṃ svapatisadma na martyagamyaṃ kāmāt pitur bhavanam ujjhitam ity avekṣya / (217.1) Par.?
tatraiva vastumatha sāpi kaliṅgasenā cakre dhṛtiṃ madanavegakṛtābhyanujñā // (217.2) Par.?
Duration=3.0343341827393 secs.